अथ आत्मनिवेदनम् । तच् च देहादिशुद्धात्मपर्यन्तस्य सर्वतोभावेन तस्मिन्न् एवार्पणम् । तत्कार्यं चात्मार्थचेष्टाशून्यत्वं तन्न्यस्तात्मसाधनसाध्यत्वं तदर्थैकचेष्टामयत्वं च । इदं ह्य् आत्मार्पणं गोविक्रयवतो विक्रीतस्य गोर् वर्तनार्थं विक्रीतवता चेष्टा न क्रियते । तस्य च श्रेयःसाधकस् तं क्रीतवान् एव स्यात् । स च गौस् तस्यैव कर्म कुर्यात्, न पुनर् विक्रीतवतोऽपीति । इदम् एवात्मार्पणं श्रीरुक्मिणीवाक्ये— तन् मे भवान् खलु वृतः पतिर् अङ्ग जायाम् आत्मार्पितश् च भवतोऽत्र विभो विधेहि । इति । अथ केचिद् देहार्पणम् एवात्मार्पणम् इति मन्यन्ते । यथा भक्तिविवेके— चिन्तां कुर्यान् न रक्षायै विक्रीतस्य यथा पशोः । तथार्पयन् हरौ देहं विरमेद् अस्य रक्षणात् ॥ इति । केचिच् छुद्धक्षेत्रज्ञार्पणम् एव । यथा श्रीमदालबन्दारुस्तोत्रे— वपुरादिषु योऽपि कोऽपि वा गुणतोऽसानि यथातथाविधः । तद् अयं तव पादपद्मयोर् अहम् अद्यैव मया समर्पितः ॥ इति । केचिच् च दक्षिणहस्तादिकम् अप्य् अर्पयन्तः, तेन तत्कर्ममात्रं कुर्वते, न तु देहादिकर्मेत्य् अद्यापि दृश्यते । तद् एतत् सर्वात्मकं सकार्यम् आत्मनिवेदनं यथा— स वै मनः कृष्णपदारविन्दयोर् वचांसि वैकुण्ठगुणानुवर्णने करौ हरेर् मन्दिरमार्जनादिषु श्रुतिं चकाराच्युतसत्कथोदये ॥ मुकुन्दलिङ्गालयदर्शने दृशौ तद्भृत्यगात्रस्पर्शेऽङ्गसङ्गमम् । घ्राणं च तत्पादसरोजसौरभे श्रीमत्तुलस्या रसनां तदर्पिते ॥ पादौ हरेः क्षेत्रपदानुसर्पणे शिरो हृषीकेशपदाभिवन्दने । कामं च दास्ये न तु कामकाम्यया यथोत्तमश्लोकजनाश्रया रतिः ॥ चकार अर्पयामास । कृष्णपदारविन्दयोर् इत्यादिकम् उपलक्षणं तत्सेवादीनाम् । लिङ्गं श्रीमूर्तिः । आलयस् तद्भक्तस् तन्मन्दिरादिः । श्रीमत्तुलस्यास् तत्पादसरोजसम्बन्धि यत् सौरभं तस्मिन् । तदर्पिते महाप्रसादान्नादौ । कामं सङ्कल्पं च दास्ये निमित्ते । कथं चकार?यथा येन प्रकारेण उत्तमःश्लोकजनाश्रया रतिः सा भवेद् इति । अत्र सर्वथा तत्रैव सङ्घातात्मनिक्षेपः कृत इति वैशिष्ट्यापत्त्या स्मरणादिमयोपासनस्यैवात्मार्पणत्वम् । एवम् एवोक्तम्—श्रद्धामृतकथायां मे शश्वन् मदनुकीर्तनम् इत्य् आरभ्य, एवं धर्मे मनुष्याणां इति । यथा स्मरणकीर्तनपादसेवनमयम् उपासनम् एव आगमोक्तविधिमयत्ववैशिष्ट्यापत्त्यार्चनम् इत्य् अभिधीयते, ततो नाविविक्तत्वम् । स्नानपरिधानादिक्रिया चास्य भगवत्सेवायोग्यत्वायैवेति, तत्रापि नात्मार्पणभक्तिहानिर् इत्य् अनुसन्धेयम् । एतद् आत्मार्पणं श्रीबलाव् अपि स्फुटं दृश्यते । उदाहृतं चेदम् आत्मार्पणं धर्मार्थकामः इत्यादिना श्रीप्रह्लादमते । मर्त्यो यदा त्यक्तसमस्तकर्मा निवेदितात्मा इत्यादिना श्रीभगवन्मतेऽपि । तद् एतद् आत्मनिवेदनं भावं विना भाववैशिष्ट्येन च दृश्यते । पूर्वं यथा मर्त्यो यदा इत्यादि । उत्तरं यथैकादश एव दास्येनात्मनिवेदनम् इति । यथा च रुक्मिणीवाक्ये आत्मार्पितश् च भवतः इति ॥ ॥
atha ātma-nivedanam | tac ca dehādi-śuddhātma-paryantasya sarvato-bhāvena tasminn evārpaṇam | tat-kāryaṁ cātmārtha-ceṣṭā-śūnyatvaṁ tan-nyastātma-sādhana-sādhyatvaṁ tad-arthaika-ceṣṭāmayatvaṁ ca | idaṁ hy ātmārpaṇaṁ go-vikrayavato vikrītasya gor vartanārthaṁ vikrītavatā ceṣṭā na kriyate | tasya ca śreyaḥ-sādhakas taṁ krītavān eva syāt | sa ca gaus tasyaiva karma kuryāt, na punar vikrītavato'pīti | idam evātmārpaṇaṁ śrī-rukmiṇī-vākye— tan me bhavān khalu vṛtaḥ patir aṅga jāyām ātmārpitaś ca bhavato'tra vibho vidhehi | iti | atha kecid dehārpaṇam evātmārpaṇam iti manyante | yathā bhakti-viveke— cintāṁ kuryān na rakṣāyai vikrītasya yathā paśoḥ | tathārpayan harau dehaṁ viramed asya rakṣaṇāt || iti | kecic chuddha-kṣetrajñārpaṇam eva | yathā śrīmad-ālabandāru-stotre— vapur-ādiṣu yo'pi ko'pi vā guṇato'sāni yathā-tathā-vidhaḥ | tad ayaṁ tava pāda-padmayor aham adyaiva mayā samarpitaḥ || iti | kecic ca dakṣiṇa-hastādikam apy arpayantaḥ, tena tat-karma-mātraṁ kurvate, na tu dehādi-karmety adyāpi dṛśyate | tad etat sarvātmakaṁ sa-kāryam ātma-nivedanaṁ yathā— sa vai manaḥ kṛṣṇa-padāravindayor vacāṁsi vaikuṇṭha-guṇānuvarṇane karau harer mandira-mārjanādiṣu śrutiṁ cakārācyuta-sat-kathodaye || mukunda-liṅgālaya-darśane dṛśau tad-bhṛtya-gātra-sparśe'ṅga-saṅgamam | ghrāṇaṁ ca tat-pāda-saroja-saurabhe śrīmat-tulasyā rasanāṁ tad-arpite || pādau hareḥ kṣetra-padānusarpaṇe śiro hṛṣīkeśa-padābhivandane | kāmaṁ ca dāsye na tu kāma-kāmyayā yathottamaśloka-janāśrayā ratiḥ || cakāra arpayāmāsa | kṛṣṇa-padāravindayor ity-ādikam upalakṣaṇaṁ tat-sevādīnām | liṅgaṁ śrī-mūrtiḥ | ālayas tad-bhaktas tan-mandirādiḥ | śrīmat-tulasyās tat-pāda-saroja-sambandhi yat saurabhaṁ tasmin | tad-arpite mahā-prasādānnādau | kāmaṁ saṅkalpaṁ ca dāsye nimitte | kathaṁ cakāra?yathā yena prakāreṇa uttamaḥ-śloka-janāśrayā ratiḥ sā bhaved iti | atra sarvathā tatraiva saṅghātātma-nikṣepaḥ kṛta iti vaiśiṣṭyāpattyā smaraṇādi-mayopāsanasyaivātmārpaṇatvam | evam evoktam—śraddhāmṛta-kathāyāṁ me śaśvan mad-anukīrtanam ity ārabhya, evaṁ dharme manuṣyāṇāṁ iti | yathā smaraṇa-kīrtana-pāda-sevana-mayam upāsanam eva āgamokta-vidhimayatva-vaiśiṣṭyāpattyārcanam ity abhidhīyate, tato nāviviktatvam | snāna-paridhānādi-kriyā cāsya bhagavat-sevā-yogyatvāyaiveti, tatrāpi nātmārpaṇa-bhakti-hānir ity anusandheyam | etad ātmārpaṇaṁ śrī-balāv api sphuṭaṁ dṛśyate | udāhṛtaṁ cedam ātmārpaṇaṁ dharmārtha-kāmaḥ ity-ādinā śrī-prahlāda-mate | martyo yadā tyakta-samasta-karmā niveditātmā ity-ādinā śrī-bhagavan-mate'pi | tad etad ātma-nivedanaṁ bhāvaṁ vinā bhāva-vaiśiṣṭyena ca dṛśyate | pūrvaṁ yathā martyo yadā ity-ādi | uttaraṁ yathaikādaśa eva dāsyenātma-nivedanam iti | yathā ca rukmiṇī-vākye ātmārpitaś ca bhavataḥ iti || ||
Затем поднесение себя. Оно есть всецелое поднесение Ему всего — от тела и прочего до чистого атмана. А следствие его — отсутствие усилий ради себя, достижение того, что вручивший себя Ему достигается Им же как средством, и то, что всё усилие только ради Него. Ибо это поднесение себя таково: продавший корову не хлопочет о содержании проданной коровы; её благо устраивает именно купивший, и та корова делает дело именно ему, а не продавшему. Это самое поднесение себя — в речении шри Рукмини: «Потому я избрала тебя мужем, о милый; устрой же здесь, о вездесущий, меня, поднёсшую себя, своею женою».
А некоторые мыслят поднесением себя именно поднесение тела; как в Бхакти-вивеке: «Как о проданном скоте не творят заботы об охране, так подносящий Хари тело пусть отстанет от его охранения». Иные — именно поднесение чистого знающего поле; как в гимне шримад Алабандару: «Каков бы я ни был телом и прочим, как бы ни был устроен по качествам, — вот этот я ныне же поднесён мною твоим стопам-лотосам». А иные, поднося и правую руку и прочее, творят ею лишь Его дело, а не дело тела и прочего, — так видно и поныне.
А всецелое поднесение себя со своим следствием таково: «Он отдал ум стопам-лотосам Кришны, речи — описанию качеств Вайкунтхи, руки — уборке храма Хари и прочему, слух — восходу благих сказаний об Ачьюте, глаза — видению образа и обители Мукунды, касание тела — касанию тел Его слуг, обоняние — благоуханию шримат туласи со стопы-лотоса Его, язык — поднесённому Ему, стопы — обхождению мест поля Хари, голову — поклонению стопам Хришикеши, а намерение — рабству, а не желанию желаемого: так, чтобы родилась любовь, прибежище которой — люди Высшеславного». «Сотворил» — поднёс. «Стопам-лотосам Кришны» и прочее подразумевает служение Ему и прочее. «Образ» — шри мурти; «обитель» — Его преданный, Его храм и прочее. «Шримат туласи» — то благоухание её, что связано с Его стопою-лотосом. «Поднесённому Ему» — пище великого прасада и прочему. «Намерение» — замысел, и именно в побуждении к рабству. А как сотворил? «Так» — тем образом, чтобы родилась та любовь, прибежище которой — люди Высшеславного.
Здесь всячески туда же вручена вся совокупность себя; и потому почитание, состоящее из памятования и прочего, обретая эту особенность, само и есть поднесение себя. Так и сказано — начиная с «Вера в нектарное сказание обо мне, постоянное воспевание меня» и до «Так законами у людей». Как почитание, состоящее из памятования, воспевания и служения стопам, обретая особенность устава, сказанного в агаме, называется почитанием, — так и здесь нет неразличённости. А действия омовения, одевания и прочего у него — только ради пригодности к служению Бхагавану; и надо иметь в виду, что и в них нет ущерба преданности поднесения себя. Это поднесение себя явно видно и у шри Бали. И приведено это поднесение себя в мнении шри Прахлады — «закон, выгода, желание» и далее; и в мнении шри Бхагавана — «Когда смертный, оставивший все деяния, поднёсший себя» и далее. И это поднесение себя видится и без настроения, и с особенностью настроения: первое — как «Когда смертный» и далее; второе — как в самой одиннадцатой: «рабством поднесение себя», и как в речении Рукмини: «поднёсшую себя твою».
1836d1ec1f3d · 发布于 2026年9月21日 00:52:07 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Пример с проданной коровой снимает главный вопрос: заботиться о себе перестают не из отваги, а потому, что забота перешла к тому, кому себя отдали.