अत्र पादसेवायां श्रीमूर्तिदर्शनस्पर्शपरिक्रमानुव्रजनभगवन्मन्दिरगङ्गापुरुषोत्तमद्वारकामथुरादितदीयतीर्थस्थानगमनादयोऽप्य् अन्तर्भाव्याः, तत्परिकरप्रायत्वात् । यावज्जीवं तन्मन्दिरादिनिवासस् तु शरणापत्ताव् अन्तर्भवति । गङ्गादीनां तत्स्थप्राणिवृन्दानां च परमभागवतत्वम् एवेति पक्षे तुतत्सेवादिकं महत्सेवादाव् एव पर्यवस्यति । ततो गङ्गादिष्व् अपि भक्तिनिदानत्वं भवेत् । अत एव— शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य वासुदेवकथारुचिः । स्यान् महत्सेवया विप्राः पुण्यतीर्थनिषेवणात् ॥ इति । अत्र पुण्यतीर्थशब्दोक्तस्य गङ्गादेः पृथक्कारणत्वं व्याख्येयम् । यथा तृतीये—यत्पादनिःसृतसरित्प्रवरोदकेन तीर्थेन मूर्ध्न्य् अधिकृतेन शिवः शिवोऽभूत् इति । शिवत्वं नाम ह्य् अत्र परमसुखप्राप्तिर् इति टीकाकृन्मतम् । तादृशसुखत्वं च भक्ताव् एव पर्यवसितम्, तत ऊर्ध्वं सुखान्तराभावात् । ब्राह्मे पुरुषोत्तमम् उद्दिश्य— अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं समन्ताद् दशयोजनम् । दिविष्ठा यत्र पश्यन्ति सर्वान् एव चतुर्भुजान् ॥ स्कान्दे— संवत्सरं वा षण्मासान् मासं मासार्धम् एव वा । द्वारकावासिनः सर्वे नरा नार्यश् चतुर्भुजाः ॥ पाद्मपातालखण्डे— अहो मधुपुरी धन्या वैकुण्ठाच् च गरीयसी । दिनम् एकं निवासेन हरौ भक्तिः प्रजायते ॥ आदिवाराहे ताम् उद्दिश्य, जन्मभूमिः प्रिया मम इति । एषु च स्वोपासनास्थानम् अधिकं सेव्यम् । श्रीकृष्णस्य पूर्णभगवत्त्वात् तत्स्थानं तु सर्वेषाम् एव पूर्णपुरुषार्थदं भवेत् । अत एव आदिवाराहे— मथुरां च परित्यज्य योऽन्यत्र कुरुते रतिम् । मूढो भ्रमति संसारे मोहितो मम मायया ॥ इति । तद् एवं तुलसीसेवा च सत्सेवायाम् अन्तर्भाव्या, परमभगवत्प्रियत्वात् तस्याः । यथा अगस्त्यसंहितायां गारुडसंहितायां च— विष्णोस् त्रैलोक्यनाथस्य रामस्य जनकात्मजा । प्रिया तथैव तुलसी सर्वलोकैकपावनी ॥ इति । स्कान्दे— रतिं बध्नाति नान्यत्र तुलसीकाननं विना । देवदेवो जगत्स्वामी कलिकाले विशेषतः ॥ निरीक्षिता नरैर् यैस् तु तुलसीवनवाटिका । रोपिता यैस् तु विधिना सम्प्राप्तं परमं पदम् ॥ स्कान्द एव तुलसीस्तवे—तुलसीनाममात्रेण प्रीणात्य् असुरदर्पहा इति । तद् एवं पादसेवा व्याख्याता । प्रसङ्गसङ्गत्या गङ्गादिसेवा च । अथार्चनम् । तच् चागमोक्तावाहनादिक्रमकम् । तन्मार्गे श्रद्धा चेद् आश्रितमन्त्रगुरुस् तं विशेषतः पृच्छेत् । तथोदाहृतम्—लब्ध्वानुग्रह आचार्यात् तेन सन्दर्शितागमः इत्यादिना । यद्यपि श्रीभागवतमते पञ्चरात्रादिवद् अर्चनमार्गस्यावश्यकत्वं नास्ति, तद् विनापि शरणापत्त्यादीनाम् एकतरेणापि पुरुषार्थसिद्धेर् अभिहितत्वात्, तथापि श्रीनारदादिवर्त्मानुसरद्भिः श्रीभगवता सह सम्बन्धविशेषं दीक्षाविधानेन श्रीगुरुचरणसम्पादितं चिकीर्षद्भिः कृतायां दीक्षायाम् अर्चनम् अवश्यं क्रियेतैव । दिव्यं ज्ञानं यतो दद्यात् कुर्यात् पापस्य सङ्क्षयम् । तस्माद् दीक्षेति सा प्रोक्ता देशिकैस् तत्त्व कोविदैः ॥ अतो गुरुं प्रणम्यैवं सर्वस्वं विनिवेद्य च ।
atra pāda-sevāyāṁ śrī-mūrti-darśana-sparśa-parikramānuvrajana-bhagavan-mandira-gaṅgā-puruṣottama-dvārakā-mathurādi-tadīya-tīrtha-sthāna-gamanādayo'py antar-bhāvyāḥ, tat-parikara-prāyatvāt | yāvaj-jīvaṁ tan-mandirādi-nivāsas tu śaraṇāpattāv antarbhavati | gaṅgādīnāṁ tat-stha-prāṇi-vṛndānāṁ ca parama-bhāgavatatvam eveti pakṣe tutat-sevādikaṁ mahat-sevādāv eva paryavasyati | tato gaṅgādiṣv api bhakti-nidānatvaṁ bhavet | ata eva— śuśrūṣoḥ śraddadhānasya vāsudeva-kathā-ruciḥ | syān mahat-sevayā viprāḥ puṇya-tīrtha-niṣevaṇāt || iti | atra puṇya-tīrtha-śabdoktasya gaṅgādeḥ pṛthak-kāraṇatvaṁ vyākhyeyam | yathā tṛtīye—yat-pāda-niḥsṛta-sarit-pravarodakena tīrthena mūrdhny adhikṛtena śivaḥ śivo'bhūt iti | śivatvaṁ nāma hy atra parama-sukha-prāptir iti ṭīkā-kṛn-matam | tādṛśa-sukhatvaṁ ca bhaktāv eva paryavasitam, tata ūrdhvaṁ sukhāntarābhāvāt | brāhme puruṣottamam uddiśya— aho kṣetrasya māhātmyaṁ samantād daśa-yojanam | diviṣṭhā yatra paśyanti sarvān eva caturbhujān || skānde— saṁvatsaraṁ vā ṣaṇ-māsān māsaṁ māsārdham eva vā | dvārakā-vāsinaḥ sarve narā nāryaś caturbhujāḥ || pādma-pātāla-khaṇḍe— aho madhu-purī dhanyā vaikuṇṭhāc ca garīyasī | dinam ekaṁ nivāsena harau bhaktiḥ prajāyate || ādi-vārāhe tām uddiśya, janma-bhūmiḥ priyā mama iti | eṣu ca svopāsanā-sthānam adhikaṁ sevyam | śrī-kṛṣṇasya pūrṇa-bhagavattvāt tat-sthānaṁ tu sarveṣām eva pūrṇa-puruṣārthadaṁ bhavet | ata eva ādivārāhe— mathurāṁ ca parityajya yo'nyatra kurute ratim | mūḍho bhramati saṁsāre mohito mama māyayā || iti | tad evaṁ tulasī-sevā ca sat-sevāyām antarbhāvyā, parama-bhagavat-priyatvāt tasyāḥ | yathā agastya-saṁhitāyāṁ gāruḍa-saṁhitāyāṁ ca— viṣṇos trailokya-nāthasya rāmasya janakātmajā | priyā tathaiva tulasī sarva-lokaika-pāvanī || iti | skānde— ratiṁ badhnāti nānyatra tulasī-kānanaṁ vinā | deva-devo jagat-svāmī kali-kāle viśeṣataḥ || nirīkṣitā narair yais tu tulasī-vana-vāṭikā | ropitā yais tu vidhinā samprāptaṁ paramaṁ padam || skānda eva tulasī-stave—tulasī-nāma-mātreṇa prīṇāty asura-darpa-hā iti | tad evaṁ pāda-sevā vyākhyātā | prasaṅga-saṅgatyā gaṅgādi-sevā ca | athārcanam | tac cāgamoktāvāhanādi-kramakam | tan-mārge śraddhā ced āśrita-mantra-gurus taṁ viśeṣataḥ pṛcchet | tathodāhṛtam—labdhvānugraha ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ ity-ādinā | yadyapi śrī-bhāgavata-mate pañcarātrādivad arcana-mārgasyāvaśyakatvaṁ nāsti, tad vināpi śaraṇāpatty-ādīnām ekatareṇāpi puruṣārtha-siddher abhihitatvāt, tathāpi śrī-nāradādi-vartmānusaradbhiḥ śrī-bhagavatā saha sambandha-viśeṣaṁ dīkṣā-vidhānena śrī-guru-caraṇa-sampāditaṁ cikīrṣadbhiḥ kṛtāyāṁ dīkṣāyām arcanam avaśyaṁ kriyetaiva | divyaṁ jñānaṁ yato dadyāt kuryāt pāpasya saṅkṣayam | tasmād dīkṣeti sā proktā deśikais tattva kovidaiḥ || ato guruṁ praṇamyaivaṁ sarvasvaṁ vinivedya ca |
Сюда, в служение стопам, надо включить и видение шри мурти, касание, обхождение, следование за Ним, хождение в храм Бхагавана, на Гангу, в Пурушоттаму, Двараку, Матхуру и прочие Его святыни и места, — ибо всё это по большей части Его свита. А обитание в Его храме и прочем пожизненно входит в предание себя. Если же держаться мнения, что Ганга и прочие, и сонмы живых, там пребывающих, суть именно высшие бхагаваты, — то служение им сводится к служению великим и прочему; и тогда и в Ганге и прочих была бы первопричина преданности. Оттого и: «У желающего слушать, верующего, рождается вкус к сказаниям о Васудеве — служением великим, о брахманы, и служением святым святыням». Здесь надо истолковать отдельную причинность Ганги и прочего, названных словом «святые святыни». Как в третьей: «Шива стал благим водою лучшей из рек, истёкшей с Его стоп, святынею, принятой на голову». А «благость» здесь, по мнению составителя тики, есть обретение высшего счастья; такое же счастье сводится именно к преданности, ибо выше него иного счастья нет.
В Брахме, о Пурушоттаме: «О, слава этого поля — на десять йоджан кругом; там обитающие на небе видят всех четырёхрукими». В Сканде: «Год ли, шесть месяцев, месяц или полмесяца, — все обитатели Двараки, мужи и жёны, четырёхруки». В Патала-кханде Падмы: «О, благословен град Мадху, весомее самой Вайкунтхи: одним днём обитания в нём рождается преданность Хари». В Ади-варахе о ней же: «Земля моего рождения мне дорога». А среди них более надо чтить место своего почитания. Но поскольку шри Кришна — полный Бхагаван, Его место всем дало бы полную человеческую цель. Оттого и в Ади-варахе: «Кто, оставив Матхуру, любит иное, тот глупец, блуждающий в круговороте, обмороченный моею майей».
Итак, и служение туласи надо включить в служение благим, ибо она высоко дорога Бхагавану. Как в Агастья-самхите и в Гаруда-самхите: «Вишну, владыке трёх миров, Раме дорога дочь Джанаки, — и так же туласи, единственная очистительница всех миров». В Сканде: «Бог богов, владыка мира, нигде не привязывает любви так, как к роще туласи, и особенно в кали-время. Кем узрена ограда леса туласи и кем насажена по уставу — теми достигнута высшая обитель». И в самой Сканде, в гимне туласи: «Одним лишь именем „туласи“ доволен сокрушающий гордыню асуров».
Итак, служение стопам истолковано, а попутною связью — и служение Ганге и прочим. Затем почитание. Оно идёт порядком призывания и прочего, сказанным в агаме. Если есть вера к этому пути, пусть особо спросит о нём принятого гуру мантры; так и приведено: «Получив милость от ачарьи и им наставленный в писании» и далее. И хотя по мнению шри Бхагаваты путь почитания не обязателен, как в панчаратре и прочем, — ибо сказано, что человеческая цель достигается и без него, одним лишь преданием себя или прочим, — всё же теми, кто следует путём шри Нарады и прочих и желает обрести особую связь со шри Бхагаваном, созданную стопами шри гуру через установление посвящения, — по совершении посвящения почитание непременно творилось бы. «Поскольку она даёт божественное знание и творит истребление греха, потому наставники, знающие истину, назвали её дикшею. Потому, поклонившись так гуру и поднеся ему всё своё…»
b20a72169080 · 发布于 2026年9月25日 23:47:45 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Почитание не объявлено обязательным — и всё же неизбежно для того, кто просил о связи: посвящение и есть просьба, а почитание — её исполнение.