मध्यममिश्रसाक्षाद्भक्तिसाधकम् आह— आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टान् अपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य यः सर्वान् मां भजेत् स च सत्तमः ॥ टीका च—मया वेदरूपेण आदिष्टानपि स्वधर्मान् सन्त्यज्य यो मां भजेत, सोऽप्य् एवं पूर्वोक्तवत् सत्तमः । किम् अज्ञानाद् नास्तिक्याद् वा? न । धर्माचरणे सत्त्वशुद्ध्यादीन् गुणान्, विपक्षे नरकपातादीन् दोषांश् चाज्ञाय ज्ञात्वापि मद्ध्यानविक्षेपकतया मद्भक्त्यैव सर्वं भविष्यतीति दृढनिश्चयेनैव धर्मान् सन्त्यज्य । यद् वा, भक्तिदार्ढ्येन निवृत्ताधिकारतया सन्त्यज्य ॥ इत्य् एषा । यथा हायशीर्षपञ्चरात्रोक्तनारायणव्यूहस्तवे— ये त्यक्तलोकधर्मार्था विष्णुभक्तिवशं गताः । ध्यायन्ति परमात्मानं तेभ्योऽपीह नमो नमः ॥ इति । अत्र त्व् एवं व्याख्या—यदि च स्वात्मनि तत्तद्गुणयोगाभावः, तथाप्य् एवं पूर्वोक्तप्रकारेण गुणान् कृपालुत्वादीन् दोषांस् तद्विपरीतांश् चाज्ञाय हेयोपादेयत्वेन निश्चित्यापि, यो मया तेषु गुणेषु मध्ये तत्र आदिष्टानपि स्वकान् नित्यनैमित्तिकलक्षणान् सर्वान् एव वर्णाश्रमविहितान् धर्मान् तदुपलक्षणं ज्ञानम् अपि मदनन्यभक्तिविघातकतया सन्त्यज्य मां भजेत्, स च सत्तमः । चकारात् पूर्वोक्तोऽपि सत्तम इत्य् उत्तरस्य तत्तद्गुणाभावेऽपि पूर्वसाम्यं बोधयति । ततो यस् तु तत्तद्गुणान् लब्ध्वा धर्मज्ञानपरित्यागेन मां भजति केवलं, स तु परमसत्तम एवेति व्यक्त्यानन्यभक्तस्य पूर्वत आधिक्यं दर्शितम् । अत्र अद्वेष्टा सर्वभूतानां इत्यादि श्रीगीताद्वादशाध्यायप्रकरणम् अप्य् अनुसन्धेयम् । सत्तम इत्य् अनेन तद् अवरत्रापि सत्तरत्वं सत्त्वम् अप्य् अस्तीति दर्शितम् । अस्तु तावत् सदाचारस्य तद्भक्तस्य सत्त्वम्, अनन्यदेवताभक्तत्वमात्रेणापि दुराचारस्यापि सत्त्वान्यपर्यायं साधुत्वं विधीयते, अपि चेत् सुदुराचारः इत्यादौ । अत्र च साधुसङ्गप्रस्तावे यत् तादृशं लक्षणं नोत्थापितं, तत् खलु तादृशसङ्गस्य भक्त्युन्मुखेऽनुपयुक्तताभिप्रायेण । यथोक्तं श्रीप्रह्लादेन—सङ्गेन साधुभक्तानाम् इति । साधुर् अत्र सदाचारः । तद् एवम् ईश्वरबुद्ध्या विधिमार्गभक्तयोस् तारतम्यम् उक्तम् । तत्रैवोत्तरस्यानन्यत्वेन श्रेष्ठत्वं दर्शितम् । तत्रैवार्चनमार्गे त्रिविधत्वं लभ्यते पाद्मोत्तरखण्डात् । तत्र महत्त्वं तापादिपञ्चसंस्कारी इत्यादौ । मध्यमत्वम्— तापं पुण्ड्रं तथा नाम मन्त्रो यागश् च पञ्चमः । अमी पञ्चैव संस्काराः परमैकान्तिहेतवः ॥ इत्य् अत्र । कनिष्ठत्वं— शङ्खचक्राद्यूर्ध्वपुण्ड्रधारणाद्यात्मलक्षणम् । तन्नमस्करणं चैव वैष्णवत्वम् इहोच्यते ॥ इत्य् अत्र ॥
madhyama-miśra-sākṣād-bhakti-sādhakam āha— ājñāyaivaṁ guṇān doṣān mayādiṣṭān api svakān | dharmān santyajya yaḥ sarvān māṁ bhajet sa ca sattamaḥ || ṭīkā ca—mayā veda-rūpeṇa ādiṣṭānapi sva-dharmān santyajya yo māṁ bhajeta, so'py evaṁ pūrvoktavat sattamaḥ | kim ajñānād nāstikyād vā? na | dharmācaraṇe sattva-śuddhy-ādīn guṇān, vipakṣe naraka-pātādīn doṣāṁś cājñāya jñātvāpi mad-dhyāna-vikṣepakatayā mad-bhaktyaiva sarvaṁ bhaviṣyatīti dṛḍha-niścayenaiva dharmān santyajya | yad vā, bhakti-dārḍhyena nivṛttādhikāratayā santyajya || ity eṣā | yathā hāyaśīrṣa-pañcarātrokta-nārāyaṇa-vyūha-stave— ye tyakta-loka-dharmārthā viṣṇu-bhakti-vaśaṁ gatāḥ | dhyāyanti paramātmānaṁ tebhyo'pīha namo namaḥ || iti | atra tv evaṁ vyākhyā—yadi ca svātmani tat-tad-guṇa-yogābhāvaḥ, tathāpy evaṁ pūrvokta-prakāreṇa guṇān kṛpālutvādīn doṣāṁs tad-viparītāṁś cājñāya heyopādeyatvena niścityāpi, yo mayā teṣu guṇeṣu madhye tatra ādiṣṭānapi svakān nitya-naimittika-lakṣaṇān sarvān eva varṇāśrama-vihitān dharmān tad-upalakṣaṇaṁ jñānam api mad-ananya-bhakti-vighātakatayā santyajya māṁ bhajet, sa ca sattamaḥ | ca-kārāt pūrvokto'pi sattama ity uttarasya tat-tad-guṇābhāve'pi pūrva-sāmyaṁ bodhayati | tato yas tu tat-tad-guṇān labdhvā dharma-jñāna-parityāgena māṁ bhajati kevalaṁ, sa tu parama-sattama eveti vyaktyānanya-bhaktasya pūrvata ādhikyaṁ darśitam | atra adveṣṭā sarva-bhūtānāṁ ity-ādi śrī-gītā-dvādaśādhyāya-prakaraṇam apy anusandheyam | sattama ity anena tad avaratrāpi sattaratvaṁ sattvam apy astīti darśitam | astu tāvat sadācārasya tad-bhaktasya sattvam, ananya-devatā-bhaktatva-mātreṇāpi durācārasyāpi sattvānya-paryāyaṁ sādhutvaṁ vidhīyate, api cet sudurācāraḥ ity-ādau | atra ca sādhu-saṅga-prastāve yat tādṛśaṁ lakṣaṇaṁ notthāpitaṁ, tat khalu tādṛśa-saṅgasya bhakty-unmukhe'nupayuktatābhiprāyeṇa | yathoktaṁ śrī-prahlādena—saṅgena sādhu-bhaktānām iti | sādhur atra sad-ācāraḥ | tad evam īśvara-buddhyā vidhi-mārga-bhaktayos tāratamyam uktam | tatraivottarasyānanya-tvena śreṣṭhatvaṁ darśitam | tatraivārcana-mārge trividhatvaṁ labhyate pādmottara-khaṇḍāt | tatra mahattvaṁ tāpādi-pañca-saṁskārī ity-ādau | madhyamatvam— tāpaṁ puṇḍraṁ tathā nāma mantro yāgaś ca pañcamaḥ | amī pañcaiva saṁskārāḥ paramaikānti-hetavaḥ || ity atra | kaniṣṭhatvaṁ— śaṅkha-cakrādy-ūrdhva-puṇḍra-dhāraṇādy-ātma-lakṣaṇam | tan-namaskaraṇaṁ caiva vaiṣṇavatvam ihocyate || ity atra ||
Среднего — подвижника смешанной и непосредственной преданности — он описывает так: «Кто, узнав таким образом достоинства и пороки, оставит все свои законы, даже мною предписанные, и станет чтить меня, — тот тоже благой». И тика: «Кто, оставив свои законы, даже мною в облике Веды предписанные, станет чтить меня, тот тоже благой, как и прежде названный. Что же, от незнания или от безбожия? Нет: он знает достоинства исполнения закона — очищение существа и прочее — и пороки противного — падение в ад и прочее; и, зная, оставляет законы именно по твёрдой решимости, что они отвлекают от созерцания меня и что моею преданностью сбудется всё. Или же: оставляет потому, что от твёрдости преданности право на них отпало» — вот она. Как в гимне проявлениям Нараяны из Хаяширша-панчаратры: «Тем, кто оставил мирской закон и выгоду, кто отдался во власть преданности Вишну и созерцает Параматмана, — им здесь поклон и поклон».
Здесь же такое толкование: пусть даже в нём самом тех и тех качеств нет, — всё же, узнав прежде сказанным образом достоинства, милостивость и прочее, и пороки, им противоположные, и даже решив, что одно отвергаемо, а другое принимаемо, — кто оставит всё, предписанное мною там среди тех качеств: свои законы постоянные и повременные, все установленные сословием и укладом, и вместе с ними подразумеваемое знание, — оставит как помеху безраздельной преданности мне, и станет чтить меня, тот тоже благой. Частицею «же» в «прежде названный тоже благой» внушается, что последующий равен прежнему даже при отсутствии тех и тех качеств. А тот, кто, обретя те качества, оставлением закона и знания чтит меня единственно, — тот высший из благих: этим явлено превосходство безраздельно преданного над прежним. Надо иметь в виду и раздел двенадцатой главы шри Гиты — «не ненавидящий всех существ» и далее.
Словом «благой» показано, что и ниже есть и сравнительная благость, и благость вообще. Пусть сперва будет благость у преданного Ему благого поведения; но и дурного поведения — одною лишь безраздельною преданностью божеству — утверждается праведность, а это иное имя той же благости: «даже если он весьма дурного поведения» и далее. А что при изложении общения с благими такой признак не был поднят, — это потому, что такое общение непригодно обратившемуся к преданности. Как сказано шри Прахладою: «общением благих преданных»; «благой» здесь — благого поведения.
Итак, сказана степень двух преданностей на пути предписания, с разумением Владыки; и там же показано превосходство последующего по его безраздельности. Там же, на пути почитания, из последней части Падмы получается троякость. Величие — в «прошедший пять обрядов, начиная с тапы» и далее. Срединность — здесь: «Тапа, пундра, а также имя, мантра и пятая — жертва: эти пять обрядов суть причины высшей безраздельности». Младшесть — здесь: «Ношение раковины, диска и прочего, вертикальной пундры и прочего, мечение себя и поклонение Ему — это и называется здесь вайшнавством».
1aa1d070724b · 发布于 2026年9月21日 00:52:07 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Оставляют закон не потому, что не знают его цены: знают и оставляют — и именно это отличает оставление от небрежения.