न जपो नार्चनं नैव ध्यानं नापि विधिक्रमः । केवलं सततं कृष्णचरणाम्भोजभाविनाम् ॥ मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु इत्यादिना चानन्याम् एव भक्तिम् उपदिदेश । तथा विष्णुपुराणेऽपि भरतम् उद्दिश्य— यज्ञेशाच्युत गोविन्द माधवानन्त केशव । कृष्ण विष्णो हृषीकेशेत्य् आह राजा स केवलम् । नान्यज् जगाद मैत्रेय किञ्चित् स्वप्नान्तरेष्व् अपि ॥ इति । अत्र वचनान्तरस्यानवकाशात् । सुतराम् एव तद्वचनमयकर्मान्तरपरित्यागोऽङ्गीकृतः । कथञ्चित् क्रियमाणम् अपि तन्नाम्नैव कृतम् इत्य् अवगतेश् च सर्वत्र तदीक्षणाच् छुद्धभक्तित्वम् एवाङ्गीकृतम् । यथोक्तं पाद्मे— सर्वधर्मोज्झिता विष्णोर् नाममात्रैकजल्पकः । सुखेन यां गतिं यान्ति न तां सर्वेऽपि धर्मिकाः ॥ इति । तस्मान् मतान्तरेणाप्य् उचितः श्रद्धावतोऽनन्यभक्त्यधिकारः कर्माद्यनधिकारश् चेति । किन्तु श्रद्धासद्भाव एव कथं ज्ञायते? इति विचार्यम् । तत्र च लिङ्गत्वेन पूर्वपूर्वं शरणापत्तिर् उपदिष्टैव । यस्यां च शरणापत्तौ वक्ष्यमाणानि आनुकूल्यस्य सङ्कल्पः इत्यादीनि लिङ्गानि । तथा व्यवहारकार्पण्याद्यभावेऽपि श्रद्धालिङ्गं ज्ञेयम् । शास्त्रं हि तथैव श्रद्धाम् उत्पादयति— अनन्याश् चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्य् अहम् ॥ किं च, श्रद्धावतः पुरुषस्य भगवत्सम्बन्धिद्रव्यजातिगुणक्रियाणां शास्त्रे श्रूयमाणेष्व् ऐहिकव्यावहारिकप्रभावेष्व् अपि न कथञ्चिद् अनाश्वासो भवति । ततस् तासु प्राकृतद्रव्यादिसाधारणदृष्ट्या दोषविशेषानुसन्धानतो न कदाचिद् अप्रवृत्तिः स्यात् । ते च तादृशप्रभावाः— अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वदुःखोपशमनं हरिपादोदकं स्मृतम् ॥ इत्यादयः । केचित् तु तत्र तत्र श्रद्धावन्तोऽपि स्वापराधदोषेण सम्प्रति तत् फलं नोदेतीति स्थगितायन्ते । यत् तु यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरशुचिः इत्यादौ श्रद्दधाना अपि स्नानादिकम् आचरन्ति, तत् खलु श्रीमन्नारदव्यासादिसत्परम्पराचारगौरवाद् एव । अन्यथा तदतिक्रमेऽप्य् अपराधः स्यात् । ते च तथा मर्यादां लोकस्य कदर्यवृत्त्यादिनिरोधायैव स्थापितवन्त इति ज्ञेयम् । किं च, जातायां श्रद्धायां सिद्धाव् असिद्धौ च स्वर्णसिद्धिलिप्सोर् इव सदा तदनुवृत्तिचेष्टैव स्यात् । सिद्धिश् चात्रान्तःकरणकामादिदोषक्षयकारिपरमानन्दपरमकाष्ठागामिश्रीहरिस्फुरणरूपैव ज्ञेया । तस्यां स्वार्थसाधनानुप्रवृत्तौ च दम्भप्रतिष्ठादिलिप्सादिमयचेष्टालेशोऽपि न भवति । न सुतरां ज्ञानपूर्वकं महदवज्ञादयोऽपराधाश् चापतन्ति, विरोधाद् एव । अत एव चित्रकेतोः श्रीमहादेवापराधस् तस्य स्वचेष्टान्तरेणाच्छन्नस्वभावस्य भागवतत्वाज्ञानाद् एव मन्तव्यः । यदि वा श्रद्धावतोऽपि प्रारब्धादिवशेन विषयसम्बन्धाभ्यासो भवति, तथापि तद्बाधया विषयसम्बन्धसमयेऽपि दैन्यात्मिका भक्तिर् एवोच्छलिता स्यात् । यथोक्तं—जुषमाणश् च तान् कामान् दुःखोदर्कांश् च गर्हयन् इत्य् अत्र बाध्यमानोऽपि मद्भक्तः इत्यादौ च ।
na japo nārcanaṁ naiva dhyānaṁ nāpi vidhi-kramaḥ | kevalaṁ satataṁ kṛṣṇa-caraṇāmbhoja-bhāvinām || man-manā bhava mad-bhakto mad-yājī māṁ namaskuru ity-ādinā cānanyām eva bhaktim upadideśa | tathā viṣṇu-purāṇe'pi bharatam uddiśya— yajñeśācyuta govinda mādhavānanta keśava | kṛṣṇa viṣṇo hṛṣīkeśety āha rājā sa kevalam | nānyaj jagāda maitreya kiñcit svapnāntareṣv api || iti | atra vacanāntarasyānavakāśāt | sutarām eva tad-vacanamaya-karmāntara-parityāgo'ṅgīkṛtaḥ | kathañcit kriyamāṇam api tan-nāmnaiva kṛtam ity avagateś ca sarvatra tad-īkṣaṇāc chuddha-bhaktitvam evāṅgīkṛtam | yathoktaṁ pādme— sarva-dharmojjhitā viṣṇor nāma-mātraika-jalpakaḥ | sukhena yāṁ gatiṁ yānti na tāṁ sarve'pi dharmikāḥ || iti | tasmān matāntareṇāpy ucitaḥ śraddhāvato'nanya-bhakty-adhikāraḥ karmādy-anadhikāraś ceti | kintu śraddhā-sad-bhāva eva kathaṁ jñāyate? iti vicāryam | tatra ca liṅgatvena pūrva-pūrvaṁ śaraṇāpattir upadiṣṭaiva | yasyāṁ ca śaraṇāpattau vakṣyamāṇāni ānukūlyasya saṅkalpaḥ ity-ādīni liṅgāni | tathā vyavahāra-kārpaṇyādy-abhāve'pi śraddhā-liṅgaṁ jñeyam | śāstraṁ hi tathaiva śraddhām utpādayati— ananyāś cintayanto māṁ ye janāḥ paryupāsate | teṣāṁ nityābhiyuktānāṁ yoga-kṣemaṁ vahāmy aham || kiṁ ca, śraddhāvataḥ puruṣasya bhagavat-sambandhi-dravya-jāti-guṇa-kriyāṇāṁ śāstre śrūyamāṇeṣv aihika-vyāvahārika-prabhāveṣv api na kathañcid anāśvāso bhavati | tatas tāsu prākṛta-dravyādi-sādhāraṇa-dṛṣṭyā doṣa-viśeṣānusandhānato na kadācid apravṛttiḥ syāt | te ca tādṛśa-prabhāvāḥ— akāla-mṛtyu-śamanaṁ sarva-vyādhi-vināśanam | sarva-duḥkhopaśamanaṁ hari-pādodakaṁ smṛtam || ity-ādayaḥ | kecit tu tatra tatra śraddhāvanto'pi svāparādha-doṣeṇa samprati tat phalaṁ nodetīti sthagitāyante | yat tu yaḥ smaret puṇḍarīkākṣaṁ sa bāhyābhyantara-śuciḥ ity-ādau śraddadhānā api snānādikam ācaranti, tat khalu śrīman-nārada-vyāsādi-sat-paramparācāra-gauravād eva | anyathā tad-atikrame'py aparādhaḥ syāt | te ca tathā maryādāṁ lokasya kadarya-vṛtty-ādi-nirodhāyaiva sthāpitavanta iti jñeyam | kiṁ ca, jātāyāṁ śraddhāyāṁ siddhāv asiddhau ca svarṇa-siddhi-lipsor iva sadā tad-anuvṛtti-ceṣṭaiva syāt | siddhiś cātrāntaḥkaraṇa-kāmādi-doṣa-kṣaya-kāri-paramānanda-paramakāṣṭhā-gāmi-śrī-hari-sphuraṇa-rūpaiva jñeyā | tasyāṁ svārtha-sādhanānupravṛttau ca dambha-pratiṣṭhādi-lipsādi-maya-ceṣṭā-leśo'pi na bhavati | na sutarāṁ jñāna-pūrvakaṁ mahad-avajñādayo'parādhāś cāpatanti, virodhād eva | ata eva citraketoḥ śrī-mahādevāparādhas tasya sva-ceṣṭāntareṇācchanna-svabhāvasya bhāgavatatvājñānād eva mantavyaḥ | yadi vā śraddhāvato'pi prārabdhādi-vaśena viṣaya-sambandhābhyāso bhavati, tathāpi tad-bādhayā viṣaya-sambandha-samaye'pi dainyātmikā bhaktir evocchalitā syāt | yathoktaṁ—juṣamāṇaś ca tān kāmān duḥkhodarkāṁś ca garhayan ity atra bādhyamāno'pi mad-bhaktaḥ ity-ādau ca |
«Ни шёпот молитв, ни почитание, ни созерцание, ни порядок устава — единственно и всегда помышляющих лотосные стопы Кришны». И словами «Будь занят мною умом, будь предан мне, жертвуй мне, поклоняйся мне» и далее он преподал именно безраздельную преданность. Так же и в Вишну-пуране о Бхарате: «„О Владыка жертв, Ачьюта, Говинда, Мадхава, Ананта, Кешава, Кришна, Вишну, Хришикеша“ — только это говорил тот царь; ничего иного не изрекал он, о Майтрея, даже во снах». Здесь, раз иному речению нет места, тем более принято оставление иных деяний, состоящих из таких речений. И поскольку понятно, что совершаемое как-нибудь совершено самим его именем, и поскольку он усматривается везде, — принята именно чистая преданность. Как сказано в Падме: «Той цели, какой легко достигает отринувший все законы, твердящий одно лишь имя Вишну, не достигают и все праведники».
Потому и по иному мнению уместны правомочность верующего на безраздельную преданность и неправомочность его на деяние и прочее. Но как узнать, есть ли вера? Об этом надо рассудить. Признаком её снова и снова преподано предание себя; а признаки самого предания себя — «замысел благоприятного» и прочие, о которых будет сказано. Так же и отсутствие убожества в обиходе надо знать признаком веры: ведь шастра именно так и порождает веру — «Безраздельных, что, помышляя меня, почитают меня, вечно сопряжённых, я несу: и обретение, и сохранение».
И далее: у верующего человека не бывает никакого недоверия и к тем здешним, обиходным силам веществ, родов, качеств и действий, принадлежащих Бхагавану, о которых слышно в шастре; и потому он никогда не отвратится от них, глядя на них как на обычные природные вещи и выискивая в них особый изъян. А силы эти таковы: «Вода стоп Хари помнится утишающей безвременную смерть, уничтожающей все болезни, утишающей все страдания» и прочее. Некоторые же, хотя и верующие, оказываются там и здесь заслонены: по изъяну своего оскорбления плод ныне у них не восходит. А что верующие всё же совершают омовение и прочее — при «Кто помнит Лотосоокого, тот чист снаружи и внутри» и далее, — то лишь из почтения к обычаю благого преемства шриман Нарады, Вьясы и прочих; иначе и преступление его было бы оскорблением. А они установили эту границу именно ради пресечения скаредного поведения и прочего у мира; так надо знать.
И далее: при родившейся вере, есть достижение или нет, усилие продолжать её будет всегда — как у жаждущего добыть золото. А достижением здесь надо считать именно явление шри Хари, истребляющее изъяны внутреннего орудия — желания и прочее — и доходящее до предельной вершины высшего блаженства. И при нём, в следовании достижению своей цели, не бывает и крупицы усилия, полного лицемерия, жажды положения и прочего; тем более не случаются сознательные оскорбления — презрение к великим и прочие: они этому прямо противоречат. Оттого и оскорбление шри Махадевы Читракету надо мыслить лишь от незнания о его бхагаватстве, ибо природа его была прикрыта иным его поведением.
А если у верующего силою начавшего плодоносить деяния и прочего бывает навык связи с предметами, — то и тогда, теснимый им, он во время самой этой связи вспыхивает преданностью, состоящею в смирении. Как сказано: «вкушая те желания и порицая их как кончающиеся страданием», и в «Хотя и теснимый, мой преданный» и далее.
37fcd9a8724f · 发布于 2026年9月21日 00:52:07 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Признак веры ищется не в чувстве, а в обиходе: доверяет ли человек тому, что шастра говорит о самых простых вещах — о воде с Его стоп.