तथास्तु तस्याः साक्षाद् भक्तेः परधर्मत्वादिकम् । भगवदर्पणसिद्धतदनुगतिकस्य लौकिककर्मणोऽपि परधर्मत्वम् उदाहरिष्यते—यो यो मयि परे धर्मः इत्यादौ । तथा पापघ्नत्वादिकं तस्याः श्रवणादिनापि भवतीत्य् उक्तं—श्रुतोऽनुपठितो ध्यातः इत्यादौ । पाद्मे माघमाहात्म्ये देवदूतवाक्यं च— प्राहास्मान् यमुनाभ्राता सादरं हि पुनः पुनः । भवद्भिर् वैष्णवस् त्याज्यो विष्णुं चेद् भजते नरः ॥ वैष्णवो यद्गृहे भुङ्क्ते येषां वैष्णवसङ्गतिः । तेऽपि वः परिहार्याः स्युस् तत्सङ्गहतकिल्बिषाः ॥ इति । बृहन्नारदीये यज्ञमाल्युपाख्यानान्ते— हरिभक्तिपराणां तु सङ्गिनां सङ्गमात्रतः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवान् अपि ॥ इति । ततः सुतराम् एवेदम् आदिदेश— जिह्वा न वक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश् च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तान् आनयध्वम् असतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ आस्तां तावत् तान् आनयध्वम् इत्यादिकेनैतत्पूर्वद्वितीयपद्येनोक्तानां मुकुन्दपादारविन्दविमुखानाम् आनयनवार्ता । तथा ते देवसिद्धः इत्यादिकेन तत्पूर्वतृतीयपद्येनोक्तानां देवसिद्धपरिगीतपवित्रगाथानां साधूनां समदृशां भगवत्पराणां निकटगमननिषेधवार्तापि । यद् यस्य जिह्वापि श्रीभगवतो गुणं च नामधेयंचैकदा जन्ममध्ये यदा कदाचिद् अपि न वक्ति । जिह्वाया अभावे चेतश् च तच्चरणारविन्दम् एकदापि न स्मरति । चेतसो विक्षिप्तत्वे शिरश् च कृष्णाय कृष्णं लक्षीकृत्य नो नमति, शठेनापि नमस्कारं कुर्वतः शार्ङ्गधन्विने । शतजन्मार्जितं पापं तत्क्षणाद् एव नश्यति ॥ इति स्कान्दोक्तमहिमानं नमस्कारं न करोति, तान् आनयध्वम् । तत्र हेतुः—असतः । असत्त्वे हेतुः—अकृतविष्णुकृत्यान् । यथा स्कान्दे रेवाखण्डे श्रीब्रह्मोक्तौ— स कर्ता सर्वधर्माणां भक्तो यस् तव केशव । स कर्ता सर्वपापानां यो न भक्तस् तवाच्युत ॥ पापं भवति धर्मोऽपि तवाभक्तैः कृतो हरे । निःशेषधर्मकर्ता वाप्य् अभक्तो नरके हरे । सदा तिष्ठति भक्तस् ते ब्रह्महापि विमुच्यते ॥ पाद्मे च— मन्निमित्तं कृतं पापम् अपि क्षेमाय कल्पते । माम् अनादृत्य धर्मोऽपि पापं स्यान् मत्प्रभावतः ॥ इति । युक्तं चैतत्, श्रवणं कीर्तनं चास्य इत्यादिना, मुखबाहूरुपादेभ्यः इत्यादिना, सर्वेषां मदुपासनम् इत्यादिना, सर्वविधिनिषेधाः स्युः इत्यादिना च परमनित्यत्वादिप्रतिपादनात् । एषां कीर्तनादीनां त्रयाणाम् अपि सुकराणाम् अभावे परेषां सुतराम् एवाभावो भवेद् इति सामान्येनैव विष्णुकृत्यरहितत्वम् उक्तम् । जिह्वादीनां करणभूतानाम् अपि कर्तृत्वेन निर्देशः पुरुषानिच्छयापि यथाकथञ्चित् कीर्तनादिकम् आदत्ते । चरणारविन्दम् इति विशेषाङ्गनिर्देशः श्रीयमस्य भक्तिख्यापक एव, न तु तन्मात्रस्मरणनियामकः । अत्राभक्तानाम् आनयनेन भक्तानाम् अनानयनम् एव विधीयते । आनयनस्योत्सर्गसिद्धत्वात् वैवस्वतं संयमनं प्रजानाम् इति श्रुतेः । सकृन् मनः कृष्णपदारविन्दयोर् निवेशितं तद्गुणरागि यैर् इह । न ते यमं पाशभृतश् च तद्भटान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृताः ॥ इत्य् अत्र तद्गुणरागीति विशेषणं तु तेषां तद्दृष्टिपथगमनसामर्थ्यस्यापि यद् घातकं, तादृशतत्स्मरणस्य प्रभावविशेषम् एव बोधयतीति ज्ञेयम् । यथैव नारसिंहे— अहम् अमरगणार्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः । हरिगुरुविमुखान् प्रशास्मि मर्त्यान् हरिचरणप्रणतान् नमस्करोमि ॥ इति । तथैवामृतसारोद्धारे स्कान्दवचनम्— न ब्रह्मा न शिवाग्नीन्द्रा नाहं नान्ये दिवौकसः । शक्तास् तु निग्रहं कर्तुं वैष्णवानां महात्मनाम् ॥ इति ॥ ॥
tathāstu tasyāḥ sākṣād bhakteḥ para-dharmatvādikam | bhagavad-arpaṇa-siddha-tad-anugatikasya laukika-karmaṇo'pi para-dharmatvam udāhariṣyate—yo yo mayi pare dharmaḥ ity-ādau | tathā pāpa-ghnatvādikaṁ tasyāḥ śravaṇādināpi bhavatīty uktaṁ—śruto'nupaṭhito dhyātaḥ ity-ādau | pādme māgha-māhātmye deva-dūta-vākyaṁ ca— prāhāsmān yamunā-bhrātā sādaraṁ hi punaḥ punaḥ | bhavadbhir vaiṣṇavas tyājyo viṣṇuṁ ced bhajate naraḥ || vaiṣṇavo yad-gṛhe bhuṅkte yeṣāṁ vaiṣṇava-saṅgatiḥ | te'pi vaḥ parihāryāḥ syus tat-saṅga-hata-kilbiṣāḥ || iti | bṛhan-nāradīye yajñamāly-upākhyānānte— hari-bhakti-parāṇāṁ tu saṅgināṁ saṅga-mātrataḥ | mucyate sarva-pāpebhyo mahā-pātakavān api || iti | tataḥ sutarām evedam ādideśa— jihvā na vakti bhagavad-guṇa-nāmadheyaṁ cetaś ca na smarati tac-caraṇāravindam | kṛṣṇāya no namati yac-chira ekadāpi tān ānayadhvam asato'kṛta-viṣṇu-kṛtyān || āstāṁ tāvat tān ānayadhvam ity-ādikenaitat-pūrva-dvitīya-padyenoktānāṁ mukunda-pādāravinda-vimukhānām ānayana-vārtā | tathā te deva-siddhaḥ ity-ādikena tat-pūrva-tṛtīya-padyenoktānāṁ deva-siddha-parigīta-pavitra-gāthānāṁ sādhūnāṁ samadṛśāṁ bhagavat-parāṇāṁ nikaṭa-gamana-niṣedha-vārtāpi | yad yasya jihvāpi śrī-bhagavato guṇaṁ ca nāmadheyaṁcaikadā janma-madhye yadā kadācid api na vakti | jihvāyā abhāve cetaś ca tac-caraṇāravindam ekadāpi na smarati | cetaso vikṣiptatve śiraś ca kṛṣṇāya kṛṣṇaṁ lakṣīkṛtya no namati, śaṭhenāpi namaskāraṁ kurvataḥ śārṅga-dhanvine | śata-janmārjitaṁ pāpaṁ tat-kṣaṇād eva naśyati || iti skāndokta-mahimānaṁ namaskāraṁ na karoti, tān ānayadhvam | tatra hetuḥ—asataḥ | asattve hetuḥ—akṛta-viṣṇu-kṛtyān | yathā skānde revā-khaṇḍe śrī-brahmoktau— sa kartā sarva-dharmāṇāṁ bhakto yas tava keśava | sa kartā sarva-pāpānāṁ yo na bhaktas tavācyuta || pāpaṁ bhavati dharmo'pi tavābhaktaiḥ kṛto hare | niḥśeṣa-dharma-kartā vāpy abhakto narake hare | sadā tiṣṭhati bhaktas te brahmahāpi vimucyate || pādme ca— man-nimittaṁ kṛtaṁ pāpam api kṣemāya kalpate | mām anādṛtya dharmo'pi pāpaṁ syān mat-prabhāvataḥ || iti | yuktaṁ caitat, śravaṇaṁ kīrtanaṁ cāsya ity-ādinā, mukha-bāhūru-pādebhyaḥ ity-ādinā, sarveṣāṁ mad-upāsanam ity-ādinā, sarva-vidhi-niṣedhāḥ syuḥ ity-ādinā ca parama-nityatvādi-pratipādanāt | eṣāṁ kīrtanādīnāṁ trayāṇām api sukarāṇām abhāve pareṣāṁ sutarām evābhāvo bhaved iti sāmānyenaiva viṣṇu-kṛtya-rahitatvam uktam | jihvādīnāṁ karaṇa-bhūtānām api kartṛtvena nirdeśaḥ puruṣānicchayāpi yathā-kathañcit kīrtanādikam ādatte | caraṇāravindam iti viśeṣāṅga-nirdeśaḥ śrī-yamasya bhakti-khyāpaka eva, na tu tan-mātra-smaraṇa-niyāmakaḥ | atrābhaktānām ānayanena bhaktānām anānayanam eva vidhīyate | ānayanasyotsarga-siddhatvāt vaivasvataṁ saṁyamanaṁ prajānām iti śruteḥ | sakṛn manaḥ kṛṣṇa-padāravindayor niveśitaṁ tad-guṇa-rāgi yair iha | na te yamaṁ pāśa-bhṛtaś ca tad-bhaṭān svapne'pi paśyanti hi cīrṇa-niṣkṛtāḥ || ity atra tad-guṇa-rāgīti viśeṣaṇaṁ tu teṣāṁ tad-dṛṣṭi-patha-gamana-sāmarthyasyāpi yad ghātakaṁ, tādṛśa-tat-smaraṇasya prabhāva-viśeṣam eva bodhayatīti jñeyam | yathaiva nārasiṁhe— aham amara-gaṇārcitena dhātrā yama iti loka-hitāhite niyuktaḥ | hari-guru-vimukhān praśāsmi martyān hari-caraṇa-praṇatān namaskaromi || iti | tathaivāmṛta-sāroddhāre skānda-vacanam— na brahmā na śivāgnīndrā nāhaṁ nānye divaukasaḥ | śaktās tu nigrahaṁ kartuṁ vaiṣṇavānāṁ mahātmanām || iti || ||
Пусть же у самой преданности будет и то, что она высший закон, и прочее. А что и мирское деяние, последующее за нею и достигнутое посвящением Бхагавану, есть высший закон, будет приведено в «Какой бы закон ни был во мне, высшем» и далее. Так же сказано, что её губительство греха и прочее бывает и от одного слушания и прочего: «Услышанный, повторённый, созерцаемый» и далее.
И в Падме, в величии магхи, речение посланцев бога: «Брат Ямуны сказал нам с почтением, снова и снова: „Оставьте вайшнава, если человек чтит Вишну. И тех, в чьём доме вайшнав вкушает пищу, и тех, у кого есть общение с вайшнавом, — и их оставьте: тем общением убита их скверна“». В большой Нарадии, в конце сказания о Ягьямалине: «Одним общением со спутниками тех, кто предан преданности Хари, освобождается от всех грехов даже великий грешник».
Оттого он тем более повелел вот что: «Чей язык не произносит качеств и имени Бхагавана, чьё сознание не помнит его лотосной стопы, чья голова ни разу не склонилась Кришне, — тех приведите, негодных, не совершивших должного Вишну». И тут — не говоря уже о вести, что словами «тех приведите» и далее велено привести тех, кто отвратился от лотосных стоп Мукунды, названных вторым стихом перед этим, — есть и весть о запрете подходить близко к тем, кто назван третьим стихом перед ним, в «те, кем богами и сиддхами» и далее: к благим, чьи чистые сказания воспеты богами и сиддхами, зрящим равно, преданным Бхагавану.
То есть: у кого даже язык ни разу за всю жизнь, когда бы то ни было, не произнёс качества и имени шри Бхагавана; у кого, за отсутствием языка, и сознание ни разу не вспомнило его лотосной стопы; у кого, при рассеянности сознания, и голова не склонилась Кришне — не совершила поклона, чьё величие сказано в Сканде: «У того, кто совершает поклон Носящему лук Шарнгу хотя бы и лукаво, в тот же миг гибнет грех, накопленный сотнею рождений», — тех приведите. Причина тому: «негодных». А причина негодности: «не совершивших должного Вишну».
Как в Сканде, в разделе Ревы, в речении шри Брахмы: «Тот совершитель всех законов, кто твой преданный, о Кешава; и тот совершитель всех грехов, кто не твой преданный, о Ачьюта. Даже закон, совершённый твоими непреданными, становится грехом, о Хари; и непреданный, хотя бы он совершил все законы без остатка, всегда пребывает в аду, о Хари; а твой преданный — хотя бы и убийца брахмана — освобождается». И в Падме: «Даже грех, совершённый ради меня, служит благу; а даже закон, совершённый в пренебрежении ко мне, становится грехом — моею силою».
И это уместно, ибо высшая непременность и прочее изложены в «слушание, воспевание его» и далее, в «из уст, рук, бёдер и стоп» и далее, в «у всех — почитание меня» и далее, в «все предписания и запреты да будут» и далее. А раз нет этих трёх — воспевания и прочего, столь легко исполнимых, — то иных тем более не будет; потому и сказано вообще: «не совершивших должного Вишну». Язык и прочее, будучи орудиями, указаны как деятели потому, что воспевание и прочее как-нибудь да совершается даже помимо желания человека. Указание особого члена — «лотосную стопу» — возвещает преданность самого шри Ямы, а не ограничивает памятование только им. И здесь приведением непреданных предписывается именно неприведение преданных, ибо приведение установлено общим правилом: «Вайвасвата — обуздание тварей», говорит шрути.
А в «Кем здесь хоть однажды вложен ум в лотосные стопы Кришны, влекомый к его качествам, — те и во сне не видят Ямы, несущих петли его слуг: они исполнили искупление» определение «влекомый к его качествам» надо понимать так: оно являет особую силу такого памятования о нём, — ту, что губит у них самую способность попасть ему на глаза. Как именно в Нарасимхе: «Я приставлен Творцом, чтимым сонмом бессмертных, Ямою — к благу и неблагу мира: смертных, отвратившихся от Хари и от учителя, я караю, а склонившимся к стопам Хари кланяюсь». Так же и в «Извлечении сути нектара» речение Сканды: «Ни Брахма, ни Шива, ни Агни, ни Индра, ни я, ни иные небожители не способны наказать вайшнавов, великих душою».
66fc021ddc1c · 发布于 2026年9月21日 00:52:07 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Приказ Ямы читается обеими сторонами: кого вести — сказано прямо, кого не вести — вытекает из того же слова. И сам он объясняет, что кланяется тем, до кого его слугам нет доступа.