किं च— यं वै मुहुः पितृसरूपनिजेशभावास् तन्मातरो यद् अभजन् रहरूढभावाः । चित्रं न तत् खलु रमास्पदबिम्बबिम्बे कामे स्मरेऽक्षविषये किम् उतान्यनार्यः ॥ यं प्रद्युम्नं तन्मातरो मुहुर् अभजन् द्रष्टुम् आगताः, पुनर् लज्जया रह एकान्तदेशं च अभजन् निलिल्युर् इत्य् अर्थः । तद् एवं यद् अभजन्, तत् खलु रमास्पदबिम्बस्य लक्ष्मीविलासभूमिमूर्तेर् बिम्बे प्रतिमूर्तौ तस्मिन् न चित्रम्, बालकस्य पितृसादृश्ये मातॄणां वात्सल्योद्दीप्तिसम्भवात् । तत्र यच् च रहः अभजन्, तद् अपि न चित्रम् इत्य् आह–पितृस्वरूपनिजेशभावाः । तदनन्तरं पितुः श्रीकृष्णस्य सरूपेण सारूप्यातिशयेन निजेशस्य आत्मीयप्रभुमात्रबुद्ध्यावगतस्य, न तु रमणबुद्ध्यावगतस्य श्रीकृष्णस्य भावः स्फूर्तिर् यासु ताः । ततो लज्जाहेतुकं रहोभजनलक्षणं पलायनम् अप्य् उचितम् एवेति भावः । तथोक्तम् एतत् प्राग् एव—तं दृष्ट्वा जलदश्यामम् इत्यादौ कृष्णं मत्वा स्त्रियो ह्रीता निलिल्युस् तत्र तत्र ह इति । तत्र प्रभुत्वमात्रस्फूर्तौ हेतुः–रूढभावाः, रूढः श्रीकृष्णे बद्धमूलः भावः कान्तभावो यासां ताः । कदाचिद् अन्यत्र चेतने तत्सादृश्यातिशयेनेश्वरभावः स्फुरतु नाम, रमणभावस् तु न सर्वथेत्य् अर्थः । श्रीरुक्मिण्यास् तत्सदृशवत्सलाया अन्यस्याश् चेश्वरभावोऽपि नोदयते, किन्तु सर्वथा पुत्रभाव एव तत्सारूप्येणोद्दीप्तः स्यात् । यथोक्तं श्रीरुक्मिणीदेव्यैव–कथं त्व् अनेन सम्प्राप्तम् इत्याद्यनन्तरं— स एव वा भवेन् नूनं यो मे गर्भे धृतोऽर्भकः । अमुष्मिन् प्रीतिर् अधिका वामः स्फुरति मे भुजः ॥ तद् एवं तासाम् अपि यत्र रमास्पदबिम्बबिम्बत्वेन तादृशी भ्रान्तिः, तत्र परममोहने रमास्पदबिम्बस्यैवाप्राकृतकामरूपांशे जगद्गतनिजांशेन स्मरे स्मरणपथं गत्वापि क्षोभके सम्प्रति तु स्वयम् एव अक्षविषयतां प्राप्ते सति अन्यनार्यः किम् उत सुष्ठ्व् एव मोहं प्राप्तम् उचिता इत्य् अर्थः ।
kiṁ ca— yaṁ vai muhuḥ pitṛ-sarūpa-nijeśa-bhāvās tan-mātaro yad abhajan raha-rūḍha-bhāvāḥ | citraṁ na tat khalu ramāspada-bimba-bimbe kāme smare'kṣa-viṣaye kim utānya-nāryaḥ || yaṁ pradyumnaṁ tan-mātaro muhur abhajan draṣṭum āgatāḥ, punar lajjayā raha ekānta-deśaṁ ca abhajan nililyur ity arthaḥ | tad evaṁ yad abhajan, tat khalu ramāspada-bimbasya lakṣmī-vilāsa-bhūmi-mūrter bimbe pratimūrtau tasmin na citram, bālakasya pitṛ-sādṛśye mātṝṇāṁ vātsalyoddīpti-sambhavāt | tatra yac ca rahaḥ abhajan, tad api na citram ity āha–pitṛ-svarūpa-nijeśa-bhāvāḥ | tad-anantaraṁ pituḥ śrī-kṛṣṇasya sa-rūpeṇa sārūpyātiśayena nijeśasya ātmīya-prabhu-mātra-buddhyāvagatasya, na tu ramaṇa-buddhyāvagatasya śrī-kṛṣṇasya bhāvaḥ sphūrtir yāsu tāḥ | tato lajjā-hetukaṁ raho-bhajana-lakṣaṇaṁ palāyanam apy ucitam eveti bhāvaḥ | tathoktam etat prāg eva—taṁ dṛṣṭvā jalada-śyāmam ity-ādau kṛṣṇaṁ matvā striyo hrītā nililyus tatra tatra ha iti | tatra prabhutva-mātra-sphūrtau hetuḥ–rūḍha-bhāvāḥ, rūḍhaḥ śrī-kṛṣṇe baddha-mūlaḥ bhāvaḥ kānta-bhāvo yāsāṁ tāḥ | kadācid anyatra cetane tat-sādṛśyātiśayeneśvara-bhāvaḥ sphuratu nāma, ramaṇa-bhāvas tu na sarvathety arthaḥ | śrī-rukmiṇyās tat-sadṛśa-vatsalāyā anyasyāś ceśvara-bhāvo'pi nodayate, kintu sarvathā putra-bhāva eva tat-sārūpyeṇoddīptaḥ syāt | yathoktaṁ śrī-rukmiṇī-devyaiva–kathaṁ tv anena samprāptam ity-ādy-anantaraṁ— sa eva vā bhaven nūnaṁ yo me garbhe dhṛto'rbhakaḥ | amuṣmin prītir adhikā vāmaḥ sphurati me bhujaḥ || tad evaṁ tāsām api yatra ramāspada-bimba-bimbatvena tādṛśī bhrāntiḥ, tatra parama-mohane ramāspada-bimbasyaivāprākṛta-kāma-rūpāṁśe jagad-gata-nijāṁśena smare smaraṇa-pathaṁ gatvāpi kṣobhake samprati tu svayam eva akṣa-viṣayatāṁ prāpte sati anya-nāryaḥ kim uta suṣṭhv eva mohaṁ prāptam ucitā ity arthaḥ |
Более того: «Кого снова и снова навещали его матери, в которых он вызывал чувство к их владыке, сходному с отцом, и кто уходил в укромное место, имея укоренившееся чувство, — то не диво в отражении отражения обители Рамы; а что уж говорить об иных жёнах при Каме, Смаре, ставшем предметом очей».\n\nКого — Прадьюмну — матери навещали снова и снова, приходя посмотреть; и вновь от стыда уходили в уединённое место, прятались. Итак, что навещали — в том не диво: он подобие, отражение отражения обители Рамы, образа той почвы, где забавляется Лакшми; ведь при сходстве отрока с отцом у матерей возможно возгорание ватсальи. А что уходили в укромное — и то не диво, как он говорит: «имеющие чувство к своему владыке, сходному обликом с отцом». То есть в них являлся проблеск чувства к шри Кришне — но постигнутому лишь мыслью «мой господин», по избытку сходства с обликом отца, а не мыслью «возлюбленный». Оттого уместно и бегство от стыда в укромное место. Так и сказано прежде — «увидев его, тёмного, как туча» и далее: «Сочтя его Кришною, жёны застыдились и попрятались там и тут».\n\nПричина того, что являлся проблеск одного лишь господства, — «имеющие укоренившееся чувство»: те, чьё чувство возлюбленной укоренилось, пустив корни в шри Кришне. То есть пусть иногда в ином сознающем существе от избытка сходства и явится чувство к владыке, но чувство возлюбленного — никак. У шри Рукмини же и у иной, нежной подобно ей, не восходит и чувство к владыке: у них сходство с ним возжигает всецело чувство к сыну. Как сказала сама шри Рукмини-деви вслед за «как обрёл этот» и далее: «Верно, это он и есть — дитя, носимое в моём чреве; к нему любовь больше, и трепещет моя левая рука». Итак, если даже у них было такое заблуждение — принять его за отражение отражения обители Рамы, — то что уж говорить об иных жёнах при том высше обольстительном: при Смаре, который есть часть самого отражения обители Рамы в облике неприродного Камы, который своею частью вошёл в мир и смущает, пройдя лишь путём памяти, — а ныне сам стал предметом очей. Им вполне уместно прийти в совершенное обольщение.
d0eae4eb1be1 · 发布于 2026年9月21日 16:24:47 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Сходство сына с отцом разобрано до предела точно: оно возжигает материнскую нежность у одних, почтение у других — и ни у кого не переходит в иное, потому что корень чувства уже занят.\n\nИ узнавание матери идёт не от рассуждения: рука дрогнула прежде, чем она успела подумать.