अथ प्रेमवैचित्त्यम् । तल्लक्षणं च— प्रियस्य सन्निकर्षेऽपि प्रेमोन्मादभ्रमाद् भवेत् । या विश्लेषधियार्तिस् तत् प्रेमवैचित्त्यम् उच्यते ॥ तद् यथा— कृष्णस्यैवं विहरतो गत्यालापेक्षितस्मितैः । नर्मक्ष्वेलिपरिष्वङ्गैः स्त्रीणां किल हृता धियः ॥ ऊचुर् मुकुन्दैकधियोऽगिर उन्मत्तवज् जडम् । चिन्तयन्त्योऽरविन्दाक्षं तानि मे गदतः शृणु ॥ एवं विहरतः कृष्णस्य गत्यादिभिः स्त्रीणां धियो हृताः । ततश् च ता मुकुन्दैकधियः समाहिता इव क्षणम् अगिरः सत्यः पुनर् अनुरागविशेषेण उन्मत्ता इव विहरन्तम् अपि तम् अरविन्दाक्षं परोक्षवच् चिन्तयन्त्यो जडं विवेकशून्यं यथा स्यात्, तथा ऊचुः । तानि वचनानि मे मम गदतो वाक्यतः शृणु इति । श्रीमहिष्य ऊचुः— कुररि विलपसि त्वं वीतनिद्रा न शेषे स्वपिति जगति रात्र्याम् ईश्वरो गुप्तबोधः । वयम् इव सखि कच्चिद् गाढनिर्विद्धचेता नलिननयनहासोदारलीलेक्षितेन ॥ अथ विरहस्पर्शीनि तान्य् एवोन्मादवाक्यान्य् आहुः—कुररि इत्यादि । हे कुररि! जगति त्वम् एव एका रात्र्यां विलपसि, अत एव न शेषे न निद्रासि । ईश्वरोऽस्मत्स्वामी तु गुप्तबोधः क्वचिद् आच्छन्नः स्वपिति । तस्माद् अस्माकं तव च विलापादिसाधर्म्याद् इदम् अनुमीयत इत्य् आहुः—वयम् इव इति । एवम् अन्यत्रापि योजनीयम् । तथा—नेत्रे निमीलयसि इत्यादि, भो भोः सदा निष्टनसे उदन्वन् इत्यादि, त्वं यक्ष्मणा इत्यादि, किं न्व् आचरितम् इत्यादि, मेघ श्रीमन् इत्यादि, प्रियराव न चलसि इत्यादि, शुष्यद्ध्रदाः इत्यादि । हंस स्वागतम् आस्यतां पिब पयो ब्रूह्य् अङ्ग शौरेः कथां दूतं त्वां नु विदाम कच्चिद् अजितः स्वस्त्य् आस्त उक्तं पुरा । किं वा नश् चलसौहृदः स्मरति तं कस्माद् भजामो वयं क्षौद्रालापय कामदं श्रियम् ऋते सैवैकनिष्ठा स्त्रियाम् ॥ तदैव दैवाद् आगतं हंसं दूतं कल्पयित्वाहुः—हंस इति । नोऽस्मान् प्रति पुरा रहसि उक्तं किं वा स्मरति । स्मरतु माम् एवेत्य् आशयेनाहुः—तम् इति । यदि च तदाग्रहः, तदा हे क्षौद्र सौहृद्यचाञ्चल्येन क्षुद्रस्य तस्य दूत, तम् एव कामदं युवतिजनक्षोभकम् अत्र आलापय आह्वय । किन्तु यासाम् आद्य वयं त्यक्ताः तां श्रियम् ऋते । तां सोल्लुण्ठं स्तौति । स्त्रियां मध्ये सैव एकत्र तस्मिन् निष्ठा यस्याः, तादृशी । ततः कथं तस्यां नासज्येत? इति व्यञ्जितम् । काक्वा स्वेषाम् अपि तन्निष्ठत्वं व्यज्य सोल्लुण्ठत्वं दर्शितम् ।
atha prema-vaicittyam | tal-lakṣaṇaṁ ca— priyasya sannikarṣe'pi premonmāda-bhramād bhavet | yā viśleṣa-dhiyārtis tat prema-vaicittyam ucyate || tad yathā— kṛṣṇasyaivaṁ viharato gaty-ālāpekṣita-smitaiḥ | narma-kṣveli-pariṣvaṅgaiḥ strīṇāṁ kila hṛtā dhiyaḥ || ūcur mukundaika-dhiyo'gira unmatta-vaj jaḍam | cintayantyo'ravindākṣaṁ tāni me gadataḥ śṛṇu || evaṁ viharataḥ kṛṣṇasya gaty-ādibhiḥ strīṇāṁ dhiyo hṛtāḥ | tataś ca tā mukundaika-dhiyaḥ samāhitā iva kṣaṇam agiraḥ satyaḥ punar anurāga-viśeṣeṇa unmattā iva viharantam api tam aravindākṣaṁ parokṣavac cintayantyo jaḍaṁ viveka-śūnyaṁ yathā syāt, tathā ūcuḥ | tāni vacanāni me mama gadato vākyataḥ śṛṇu iti | śrī-mahiṣya ūcuḥ— kurari vilapasi tvaṁ vīta-nidrā na śeṣe svapiti jagati rātryām īśvaro gupta-bodhaḥ | vayam iva sakhi kaccid gāḍha-nirviddha-cetā nalina-nayana-hāsodāra-līlekṣitena || atha viraha-sparśīni tāny evonmāda-vākyāny āhuḥ—kurari ity-ādi | he kurari! jagati tvam eva ekā rātryāṁ vilapasi, ata eva na śeṣe na nidrāsi | īśvaro'smat-svāmī tu gupta-bodhaḥ kvacid ācchannaḥ svapiti | tasmād asmākaṁ tava ca vilāpādi-sādharmyād idam anumīyata ity āhuḥ—vayam iva iti | evam anyatrāpi yojanīyam | tathā—netre nimīlayasi ity-ādi, bho bhoḥ sadā niṣṭanase udanvan ity-ādi, tvaṁ yakṣmaṇā ity-ādi, kiṁ nv ācaritam ity-ādi, megha śrīman ity-ādi, priya-rāva- na calasi ity-ādi, śuṣyad-dhradāḥ ity-ādi | haṁsa svāgatam āsyatāṁ piba payo brūhy aṅga śaureḥ kathāṁ dūtaṁ tvāṁ nu vidāma kaccid ajitaḥ svasty āsta uktaṁ purā | kiṁ vā naś cala-sauhṛdaḥ smarati taṁ kasmād bhajāmo vayaṁ kṣaudrālāpaya kāma-daṁ śriyam ṛte saivaika-niṣṭhā striyām || tadaiva daivād āgataṁ haṁsaṁ dūtaṁ kalpayitvāhuḥ—haṁsa iti | no'smān prati purā rahasi uktaṁ kiṁ vā smarati | smaratu mām evety āśayenāhuḥ—tam iti | yadi ca tad-āgrahaḥ, tadā he kṣaudra sauhṛdya-cāñcalyena kṣudrasya tasya dūta, tam eva kāmadaṁ yuvati-jana-kṣobhakam atra ālāpaya āhvaya | kintu yāsām ādya vayaṁ tyaktāḥ tāṁ śriyam ṛte | tāṁ solluṇṭhaṁ stauti | striyāṁ madhye saiva ekatra tasmin niṣṭhā yasyāḥ, tādṛśī | tataḥ kathaṁ tasyāṁ nāsajyeta? iti vyañjitam | kākvā sveṣām api tan-niṣṭhatvaṁ vyajya solluṇṭhatvaṁ darśitam |
Теперь — према-вайчиттья. Признак её таков: «Даже при близости милого, от помрачения безумием премы, бывает боль от мысли о разлуке; она и зовётся према-вайчиттьею».\n\nОна такова: «Пока Кришна так развлекался — походкою, речами, взорами, улыбками, шутками, забавами, объятиями, — мысли женщин были похищены. С мыслью об одном Мукунде, сперва безгласные, заговорили они бестолково, как безумные, думая о лотосооком; эти их слова, что я говорю, слушай». Так походкою и прочим развлекающегося Кришны были похищены мысли женщин. И оттого они, с мыслью об одном Мукунде, на миг словно сосредоточившись и став безгласными, затем, по особости влюблённости, словно безумные, помышляя о лотосооком — хотя он и развлекался тут же — как об отсутствующем, говорили бестолково, лишённо рассудительности. «Те слова», «мои» — из речения меня, говорящего, слушай.\n\nШри царицы сказали: «Курари, ты стенаешь, лишённая сна, и не покоишься; а владыка спит в мире ночью, сокрыв сознание. Неужели и ты, подруга, как мы, глубоко пронзена в сердце игривым взором лотосных очей и великодушной улыбки?»\n\nДалее они высказывают те безумные речения, что касаются разлуки: «курари» и далее. О курари! В мире ты одна стенаешь ночью и оттого не покоишься, не спишь. А владыка — наш господин, — сокрыв сознание, где-то укрывшись, спит. Потому, по одноприродности твоего стенания с нашим, это и выводится, — так и говорят: «как мы». Так же надлежит сочетать и в прочих местах: «очи смыкаешь» и далее, «о, о, вечно рокочешь, океан» и далее, «ты чахоткою» и далее, «что же совершено» и далее, «облако прекрасное» и далее, «голос милого», «не движешься» и далее, «сохнущие заводи» и далее.\n\n«Лебедь, добро пожаловать, садись, пей молоко; поведай, милый, весть о Шаури. Не признать ли нам тебя его посланником? Благополучен ли непобедимый? Помнит ли он то, что сказано было нам прежде? И зачем нам почитать его, чья дружба непостоянна? Посланник низкого, позови сюда того, кто дарует Каму, — но без Шри: она одна среди женщин ему предана».\n\nТогда же, вообразив посланником лебедя, случайно прилетевшего, они говорят: «лебедь». «Помнит ли он то, что прежде сказано было нам наедине?» — «Пусть помнит хотя бы меня», — с таким намерением говорят: «его». А если он на том настаивает, то: о посланник низкого, низкого по непостоянству дружбы, — позови, призови сюда именно того, кто дарует Каму и смущает юных. Но без той Шри, ради которой мы ныне оставлены. Её они хвалят с насмешкою: среди женщин она одна такова, чья преданность обращена к нему одному. «Как же тогда ему к ней не прилепиться?» — вот что этим выражено. А переменою голоса, явив, что и сами они преданы ему одному, показана и насмешка.
6581530e4e8a · 发布于 2026年9月21日 16:24:47 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Странность этого состояния в том, что разлука переживается при встрече: Он рядом, а мысль уже потеряла Его. Объясняется это просто — любовь оказывается сильнее того, что видят глаза.\n\nОттого и речи обращены ко всем, кроме Него: к птице, к океану, к облаку. Лебедь произведён в посланники того, кого тут же зовут низким; соперницу хвалят — и похвала выходит жалобой, а насмешка оборачивается признанием, что и сами они преданы ему одному.