एवं प्राक्तनाध्यायाभ्यां कर्मयोगज्ञानेभ्यः श्रेष्ठत्वम् उक्त्वा, तदुत्तराध्यायेऽपि सर्वदेवतोपासनेभ्यः श्रेष्ठत्वप्रवचनेन भगवद्भक्तियोगस्यैवाभिधेयत्वम् आह—ब्रह्मवर्चसकामस् तु यजेत ब्रह्मणः पतिम् इत्याद्यनन्तरम्— अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः । तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ टीका च—अकाम एकान्तभक्तः उक्तानुक्तकामो वा सर्वकामो वा । पुरुषं पूर्णं परंनिरुपाधिम् इत्य् एषा । तीव्रेण दृढेन स्वभावत एव अनुपघात्येनेति विघ्नानवकाशतोक्ता । कामना तु यथाकथञ्चित् कृतेनापि स्यात् । यथोक्तं भारते— भक्तक्षणः क्षणो विष्णोः स्मृतिः सेवा स्ववेश्मनि । स्वभोज्यस्यार्पणं दानं फलम् इन्द्रादिदुर्लभम् ॥ इति । तद् उक्तं श्रीकपिलेन श्रीकर्दमं प्रति—न वै जातु मृषैव स्यात् प्रजाध्यक्ष मदर्हणम् इति । अथवा, यत्तत्कामस् तीव्रेणैव यजेत । ततश् च शुद्धभक्तिसम्पादनायैवान्ते पर्यवसिष्यतीत्य् अभिप्रायेण सविशेषणम् उपदिष्टम् । तद् अनेन एकान्तभक्तेषु मुमुक्षौ वा तद्भक्तियोगस्यैवाभिधेयत्वं किं वक्तव्यम् अपि तु सर्वकामेष्व् अपीति तद् एव सर्वथापि निर्णीतम् ॥
evaṁ prāktanādhyāyābhyāṁ karma-yoga-jñānebhyaḥ śreṣṭhatvam uktvā, tad-uttarādhyāye'pi sarva-devatopāsanebhyaḥ śreṣṭhatva-pravacanena bhagavad-bhakti-yogasyaivābhidheyatvam āha—brahma-varcasa-kāmas tu yajeta brahmaṇaḥ patim ity-ādy-anantaram— akāmaḥ sarva-kāmo vā mokṣa-kāma udāra-dhīḥ | tīvreṇa bhakti-yogena yajeta puruṣaṁ param || ṭīkā ca—akāma ekānta-bhaktaḥ uktānukta-kāmo vā sarva-kāmo vā | puruṣaṁ pūrṇaṁ paraṁnirupādhim ity eṣā | tīvreṇa dṛḍhena svabhāvata eva anupaghātyeneti vighnānavakāśatoktā | kāmanā tu yathā-kathañcit kṛtenāpi syāt | yathoktaṁ bhārate— bhakta-kṣaṇaḥ kṣaṇo viṣṇoḥ smṛtiḥ sevā sva-veśmani | sva-bhojyasyārpaṇaṁ dānaṁ phalam indrādi-durlabham || iti | tad uktaṁ śrī-kapilena śrī-kardamaṁ prati—na vai jātu mṛṣaiva syāt prajādhyakṣa mad-arhaṇam iti | athavā, yat-tat-kāmas tīvreṇaiva yajeta | tataś ca śuddha-bhakti-sampādanāyaivānte paryavasiṣyatīty abhiprāyeṇa saviśeṣaṇam upadiṣṭam | tad anena ekānta-bhakteṣu mumukṣau vā tad-bhakti-yogasyaivābhidheyatvaṁ kiṁ vaktavyam api tu sarva-kāmeṣv apīti tad eva sarvathāpi nirṇītam ||
Так, сказав в двух прежних главах о превосходстве над деянием, йогою и знанием, он и в следующей главе, провозглашая превосходство над почитанием всех божеств, говорит, что обозначаемое — именно йога преданности Бхагавану: после «А желающий сияния Брахмы да почтит владыку Брахмана» и далее — «Безжеланный ли, имеющий все желания ли, ищущий ли освобождения, — щедрый разумом да почтит высшего Человека сильною йогою преданности».
И тика: «Безжеланный — всецело преданный; имеющий желания, названные и неназванные, — „имеющий все желания“. „Человека“ — полного; „высшего“ — лишённого вместилищ». «Сильною» — твёрдою, по самой природе неповреждаемою: этим сказано, что препятствиям нет места. А желание исполнится и от совершённого кое-как. Как сказано в «Бхарате»: «Миг преданного — миг Вишну; памятование, служение в собственном доме, поднесение своей пищи, дар — плод, труднодостижимый для Индры и прочих». И сказано шри Капилою шри Кардаме: «Никогда не бывает тщетным поклонение мне, о владыка созданий».
Или же так: с каким бы желанием ни был, да почтит именно сильною. И определение дано с тем намерением, что в конце это завершится устроением чистой преданности. Этим решено всячески: что уж говорить о том, что обозначаемое — именно йога преданности ему у всецело преданных или у ищущего освобождения; но и у тех, кто имеет все желания.
e77451f5791b · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Сила преданности требуется от всех, включая просящих: не потому, что просьба порочна, а потому, что только такая преданность переживёт исполнение просьбы.