तथा— मृषा गिरस् ता ह्य् असतीर् असत्कथा न कथ्यते यद् भगवान् अधोक्षजः । तद् एव सत्यं तद् उ हैव मङ्गलं तद् एव पुण्यं भगवद्गुणोदयम् ॥ इत्यादि, यद् उत्तमःश्लोकयशोऽनुगीयते इत्य् अन्तम् । असतीर् असत्यः । असतां भगवतस् तद्भक्तेभ्यश् चान्येषां कथा यासु ताः । यद् यासु गीःषु न कथ्यते । उत्तमश्लोकस्य यशोऽनुगीयत इति तु यत्, तत् तदीयलीलामयानुगानम् एव सत्यम् इत्यादि । कथं सत्यत्वं मङ्गलत्वं च? तत्राह—भगवद्गुणानाम् उदयो गायकहृदि स्फूर्तिर् यस्मात् तत्, तदीयरतिप्रदम् इत्य् अर्थः । स्कान्दे— यत्र यत्र महीपाल वैष्णवी वर्तते कथा । तत्र तत्र हरिर् याति गौर् यथा सुतवत्सला ॥ विष्णुधर्मे स्कान्दे च भगवदुक्तौ— मत्कथावाचकं नित्यं मत्कथाश्रवणे रतम् । मत्कथाप्रीतिमनसं नाहं त्यक्ष्यामि तं नरम् ॥ इति । अत्र च अनुगीयत इत्य् अनेन सुकण्ठता चेद् गानम् एव कर्तव्यं, तच् च प्रशस्तम् इत्य् आयातम् । एवं नामादीनाम् अपि । उक्तं च— गीतानि नामानि तदर्थकानि गायन् विलज्जो विचरेद् असङ्गः । इति । अन्यत्र च— यानीह विश्वविलयोद्भववृत्तिहेतुः कर्माण्य् अनन्यविषयाणि हरिश् चकार । यस् त्व् अङ्ग गायति शृणोत्य् अनुमोदते वा भक्तिर् भवेद् भगवति ह्य् अपवर्गमार्गे ॥ इति । गानशक्त्यभावे स्वस्माद् उत्कृष्टतरस्य प्राप्तौ वा तच् छृणोति । तदा शक्त्यभावे तद् अनुमोदतेऽपीत्य् अर्थः । श्रीविष्णुधर्मे श्रीविष्णूक्तौ— रागेणाकृष्यते चेतो गान्धर्वाभिमुखं यदि । मयि बुद्धिं समास्थाय गायेथा मम सत्कथाः ॥ इति । पाद्मे च कार्त्तिकमाहात्म्ये श्रीभगवदुक्तौ— नाहं वसामि वैकुण्ठे योगिनां हृदये न च । मद्भक्ता यत्र गायन्ति तत्र तिष्ठामि नारद ॥ तेषां पूजादिकं गन्धधूपाद्यैः क्रियते नरैः । तेन प्रीतिं परां यामि न तथा मम पूजनात् ॥ इति । ते च प्राणिमात्राणाम् एव परमोपकर्तारः, किम् उत स्वेषाम् । यथोक्तं नारसिंहे श्रीप्रह्लादेन— ते सन्तः सर्वभूतानां निरुपाधिकबान्धवाः । ये नृसिंह भवन्नाम गायन्त्य् उच्चैर् मुदान्विताः ॥ इति । अत्र च बहुभिर् मिलित्वा कीर्तनं सङ्कीर्तनम् इत्य् उच्यते । तत् तु चमत्कारविशेषपोषात् पूर्वतोऽप्य् अधिकम् इति ज्ञेयम् । अत्र च नामसङ्कीर्तने यथोपदिष्टं कलियुगपावनावतारेण श्रीभगवता— तृणाद् अपि सुनीचेन तरोर् अपि सहिष्णुना । अमानिना मानदेन कीर्तनीयः सदा हरिः ॥ इति । ॥
tathā— mṛṣā giras tā hy asatīr asat-kathā na kathyate yad bhagavān adhokṣajaḥ | tad eva satyaṁ tad u haiva maṅgalaṁ tad eva puṇyaṁ bhagavad-guṇodayam || ity-ādi, yad uttamaḥśloka-yaśo'nugīyate ity antam | asatīr asatyaḥ | asatāṁ bhagavatas tad-bhaktebhyaś cānyeṣāṁ kathā yāsu tāḥ | yad yāsu gīḥṣu na kathyate | uttamaślokasya yaśo'nugīyata iti tu yat, tat tadīya-līlā-mayānugānam eva satyam ity-ādi | kathaṁ satyatvaṁ maṅgalatvaṁ ca? tatrāha—bhagavad-guṇānām udayo gāyaka-hṛdi sphūrtir yasmāt tat, tadīya-rati-pradam ity arthaḥ | skānde— yatra yatra mahīpāla vaiṣṇavī vartate kathā | tatra tatra harir yāti gaur yathā suta-vatsalā || viṣṇudharme skānde ca bhagavad-uktau— mat-kathā-vācakaṁ nityaṁ mat-kathā-śravaṇe ratam | mat-kathā-prīti-manasaṁ nāhaṁ tyakṣyāmi taṁ naram || iti | atra ca anugīyata ity anena sukaṇṭhatā ced gānam eva kartavyaṁ, tac ca praśastam ity āyātam | evaṁ nāmādīnām api | uktaṁ ca— gītāni nāmāni tad-arthakāni gāyan vilajjo vicared asaṅgaḥ | iti | anyatra ca— yānīha viśva-vilayodbhava-vṛtti-hetuḥ karmāṇy ananya-viṣayāṇi hariś cakāra | yas tv aṅga gāyati śṛṇoty anumodate vā bhaktir bhaved bhagavati hy apavarga-mārge || iti | gāna-śakty-abhāve svasmād utkṛṣṭatarasya prāptau vā tac chṛṇoti | tadā śakty-abhāve tad anumodate'pīty arthaḥ | śrī-viṣṇu-dharme śrī-viṣṇūktau— rāgeṇākṛṣyate ceto gāndharvābhimukhaṁ yadi | mayi buddhiṁ samāsthāya gāyethā mama sat-kathāḥ || iti | pādme ca kārttika-māhātmye śrī-bhagavad-uktau— nāhaṁ vasāmi vaikuṇṭhe yogināṁ hṛdaye na ca | mad-bhaktā yatra gāyanti tatra tiṣṭhāmi nārada || teṣāṁ pūjādikaṁ gandha-dhūpādyaiḥ kriyate naraiḥ | tena prītiṁ parāṁ yāmi na tathā mama pūjanāt || iti | te ca prāṇi-mātrāṇām eva paramopakartāraḥ, kim uta sveṣām | yathoktaṁ nārasiṁhe śrī-prahlādena— te santaḥ sarva-bhūtānāṁ nirupādhika-bāndhavāḥ | ye nṛsiṁha bhavan-nāma gāyanty uccair mudānvitāḥ || iti | atra ca bahubhir militvā kīrtanaṁ saṅkīrtanam ity ucyate | tat tu camatkāra-viśeṣa-poṣāt pūrvato'py adhikam iti jñeyam | atra ca nāma-saṅkīrtane yathopadiṣṭaṁ kali-yuga-pāvanāvatāreṇa śrī-bhagavatā— tṛṇād api sunīcena taror api sahiṣṇunā | amāninā mānadena kīrtanīyaḥ sadā hariḥ || iti | ||
Так же: «Ложны и неистинны те речи, сказы неблагих, в которых не излагается Бхагаван Адхокшаджа; то лишь истинно, то лишь благо, то лишь заслуга, где восходят качества Бхагавана» и далее — до «в которых воспевается слава Высшей хвалы». «Неистинны» — неправдивы; те, в которых сказы о неблагих — об иных, чем Бхагаван и Его преданные. «В которых» — в которых речах не излагается. А то, где «воспевается слава Высшеславного», то есть воспевание, состоящее из Его игр, — оно и истинно, и далее. А как истинно и благо? На это он говорит: от него восход качеств Бхагавана, проявление их в сердце поющего, — то есть оно даёт любовь к Нему; таков смысл. В Сканде: «Где и где, о владыка земли, идёт вайшнавское сказание, туда и приходит Хари, как корова, ласковая к телёнку». В Вишнудхарме и в Сканде, в сказанном Бхагаваном: «Того, кто изрекает мои сказания, всегда услаждается слушанием моих сказаний и чей ум любит мои сказания, — того человека я не оставлю».
И отсюда словом «воспевается» выходит, что при хорошем голосе надо именно петь, и это похвально; так же и с именем и прочим. Сказано и: «Пусть, оставив стыд, странствует непривязанным, распевая пропетые имена и их смысл». И в ином месте: «Кто, о милый, поёт, слушает или одобряет те деяния, которые совершил здесь Хари, причина растворения, возникновения и пребывания вселенной, деяния, не имеющие иного предмета, — у того была бы преданность Бхагавану, путь освобождения». При отсутствии способности петь или при встрече с превосходящим себя — слушает; а тогда, при отсутствии способности, одобряет; таков смысл. В шри Вишну-дхарме, в сказанном шри Вишну: «Если сознание твоё страстью влечётся к пению, — утвердив разум во мне, пой мои истинные сказания». И в Падме, во славе картики, в сказанном шри Бхагаваном: «Не обитаю я ни на Вайкунтхе, ни в сердцах йогинов; где поют преданные мне, там пребываю я, о Нарада. И когда люди творят их почитание благовониями, курениями и прочим, я обретаю высшую любовь — не так, как от почитания меня самого».
И они — высшие благодетели всякому живому, что уж говорить о своих. Как сказано в Нарасимхе шри Прахладою: «Те благие — безусловные родичи всех существ, кто, о Нрисимха, громко поёт твоё имя, исполненный радости». А воспевание, когда многие сходятся вместе, зовётся здесь санкиртаною; и надо знать, что она выше прежнего — по питанию особого изумления. И здесь, о санкиртане имени, преподано шри Бхагаваном, нисхождением-очистителем кали-века: «Ниже травинки, терпеливее дерева, не ища почёта и воздавая почёт, должно всегда воспевать Хари».
ebaccb7e7676 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Условия воспевания названы не для благозвучия, а для того, чтобы голос никого не задел: имя поют вместе, и место ему находится только там, где себя не выставляют.