षट्सन्दर्भ
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.97जीव गोस्वामी
693 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 5.97
॥
देवनागरी

यान्य् अन्यानि सर्वाणि तत्र पुरुषार्थसाधनान्य् उच्यन्ते, तान्य् अपि तथैव भक्तिमूलान्य् एव । यथा— स्वर्गापवर्गयोः पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् । सर्वासाम् अपि सिद्धीनां मूलं त्वच्चरणार्चनम् ॥ मन्त्रतस् तन्त्रतश् छिद्रम् इत्यादिन्यायेन, मुखबाहूरुपादेभ्यः इत्याद्युक्तनित्यत्वेन च सर्वथा तद्बहिर्मुखानां तु तत्तदलाभ एव स्याद् इत्य् अर्थः । यथा स्कान्दे— विष्णुभक्तिविहीनानां श्रौताः स्मार्ताश् च याः क्रियाः । कायक्लेशः फलं तासां स्वैरिणीव्यभिचारवत् ॥ इति । तद् उक्तं श्रीयुधिष्ठिरेण— त्वत्पादुके अविरतं परि ये चरन्ति ध्यायन्त्य् अभद्रनशने शुचयो गृणन्ति । विन्दन्ति ते कमलनाभ भवापवर्गम् आशासते यदि त आशिष ईश नान्ये ॥ इति । अत उक्तं बृहन्नारदीये — यथा समस्तलोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिर् इष्यते ॥ इति । ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yāny anyāni sarvāṇi tatra puruṣārtha-sādhanāny ucyante, tāny api tathaiva bhakti-mūlāny eva | yathā— svargāpavargayoḥ puṁsāṁ rasāyāṁ bhuvi sampadām | sarvāsām api siddhīnāṁ mūlaṁ tvac-caraṇārcanam || mantratas tantrataś chidram ity-ādi-nyāyena, mukha-bāhūru-pādebhyaḥ ity-ādy-ukta-nityatvena ca sarvathā tad-bahirmukhānāṁ tu tat-tad-alābha eva syād ity arthaḥ | yathā skānde— viṣṇu-bhakti-vihīnānāṁ śrautāḥ smārtāś ca yāḥ kriyāḥ | kāya-kleśaḥ phalaṁ tāsāṁ svairiṇī-vyabhicāravat || iti | tad uktaṁ śrī-yudhiṣṭhireṇa— tvat-pāduke avirataṁ pari ye caranti dhyāyanty abhadra-naśane śucayo gṛṇanti | vindanti te kamala-nābha bhavāpavargam āśāsate yadi ta āśiṣa īśa nānye || iti | ata uktaṁ bṛhan-nāradīye — yathā samasta-lokānāṁ jīvanaṁ salilaṁ smṛtam | tathā samasta-siddhīnāṁ jīvanaṁ bhaktir iṣyate || iti | ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यान्य्yānyКоторые
अन्यानिanyāniиные
सर्वाणिsarvāṇiвсе
तत्रtatraтам
पुरुषार्थpuruṣārthaцели человека
साधनान्य्sādhanānyсредствами
उच्यन्तेucyanteназываются,
तान्य्tānyте
अपिapiтакже
तथैवtathaivaтак же именно
भक्तिbhaktiпреданность
मूलान्य्mūlānyкорнем имеющие
एवevaименно.
यथाyathāКак:
स्वर्गापवर्गयोःsvargāpavargayoḥ«рая и избавления,
पुंसांpuṁsāṁлюдей,
रसायांrasāyāṁв преисподней,
भुविbhuviна земле
सम्पदाम्sampadāmбогатств,
सर्वासाम्sarvāsāmвсех
अपिapiтакже
सिद्धीनांsiddhīnāṁсовершенств
मूलंmūlaṁкорень —
त्वच्tvacтвоих
चरणार्चनम्caraṇārcanamстоп почитание».
मन्त्रतस्mantratas«Мантрою,
तन्त्रतश्tantrataśобрядом —
छिद्रम्chidramизъян»
इत्य्ityтак
आदिādiи прочим
न्यायेनnyāyenaправилом,
मुखmukha«из уст,
बाहूरुbāhūruрук, бёдер
पादेभ्यःpādebhyaḥи стоп»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи прочим
उक्तuktaсказанною
नित्यत्वेनnityatvenaвечностью
चcaже —
सर्वथाsarvathāвсячески
तद्tadот него
बहिर्मुखानांbahirmukhānāṁотвратившимся
तुtuже
तत्tatтого
तद्tadи того
अलाभalābhaнеполучение
एवevaименно
स्याद्syādбыло бы —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
यथाyathāКак
स्कान्देskāndeв Сканде:
विष्णुviṣṇu«Вишну
भक्तिbhaktiпреданности
विहीनानांvihīnānāṁлишённых
श्रौताःśrautāḥпо шрути,
स्मार्ताश्smārtāśпо смрити
चcaи
याःyāḥкоторые
क्रियाःkriyāḥдействия, —
कायkāyaтела
क्लेशःkleśaḥутомление —
फलंphalaṁплод
तासांtāsāṁих,
स्वैरिणीsvairiṇīраспутницы
व्यभिचारवत्vyabhicāravatпрелюбодеянию подобно»
इतिitiтак.
तद्tadТо
उक्तंuktaṁсказано
श्रीśrīшри
युधिष्ठिरेणyudhiṣṭhireṇaЮдхиштхирою:
त्वत्tvat«твои
पादुकेpādukeсандалии
अविरतंavirataṁнепрестанно
परिpariкругом
येyeкоторые
चरन्तिcarantiобходят,
ध्यायन्त्य्dhyāyantyсозерцают,
अभद्रabhadraнеблагое
नशनेnaśaneгубящие,
शुचयोśucayoчистые,
गृणन्तिgṛṇantiвоспевают, —
विन्दन्तिvindantiобретают
तेteони,
कमलkamalaлотос
नाभnābhaна пупе имеющий,
भवापवर्गम्bhavāpavargamот бытия избавление;
आशासतेāśāsateжелают
यदिyadiесли
तtaте
आशिषāśiṣaблагословений,
ईशīśaо Владыка, —
नान्येnānyeто и не иного»
इतिitiтак.
अतataОттого
उक्तंuktaṁсказано
बृहन्bṛhanв большой
नारदीयेnāradīyeНарадии:
यथाyathā«как
समस्तsamastaвсех
लोकानांlokānāṁмиров
जीवनंjīvanaṁжизнь
सलिलंsalilaṁвода
स्मृतम्smṛtamпомнится,
तथाtathāтак
समस्तsamastaвсех
सिद्धीनांsiddhīnāṁсовершенств
जीवनंjīvanaṁжизнь —
भक्तिर्bhaktirпреданность —
इष्यतेiṣyateпризнаётся»
इतिitiтак.
अनुवाद

И все иные средства, что называются там средствами цели человека, — и они точно так же имеют корнем именно преданность. Как: «Корень рая и избавления, богатств людей в преисподней и на земле, всех совершенств — почитание твоих стоп». А по правилу «Изъян бывает и в мантре, и в обряде» и прочему, и по вечности, высказанной в «из уст, рук, бёдер и стоп» и далее, — тем, кто всячески отвратился от него, не достаётся ни того, ни этого. Вот смысл.

Как в Сканде: «У лишённых преданности Вишну все действия, по шрути и по смрити, плодом имеют утомление тела — как прелюбодеяние распутницы». О том сказано шри Юдхиштхирою: «Кто непрестанно обходит кругом твои сандалии, созерцает их, губящие неблагое, чистый, воспевает, — те обретают избавление от бытия, о имеющий лотос на пупе; а если желают благословений, то, о Владыка, не иного». Оттого и сказано в большой Нарадии: «Как жизнью всех миров помнится вода, так жизнью всех совершенств признаётся преданность».

संस्करण

67f34ac414d7 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से