अन्ते च— एषा बुद्धिमतां बुद्धिर् मनीषा च मनीषिणाम् । यत् सत्यम् अनृतेनेह मर्त्येनाप्नोति मामृतम् ॥ टीका च—अतो मद्भजनम् एव बुद्धेर् विवेकस्य मनीषायाश् चातुर्यस्य च फलम् इत्य् आह—एषेति । ताम् एव दर्शयति—सत्यम् अमृतं च । मा माम् । अनृतेन असत्येन मर्त्येन विनाशिना मनुष्यदेहेन इह अस्मिन्न् एव जन्मनि प्राप्नोति इति यत्, सैव बुद्धिर् मनीषा चेति । बुद्धिर् विवेकः। मनीषा चातुर्यम् ॥ इत्य् एषा । हरिश्चन्द्रो रन्तिदेव उञ्छवृत्तिः शिविर् बलिः । व्याधः कपोतो बहवो ह्य् अध्रुवेण ध्रुवं गताः ॥ इति । पूर्वं भक्तिप्रकरणगतत्वाद् अत इति हेतूपन्यासः कृतः ॥ ॥
ante ca— eṣā buddhimatāṁ buddhir manīṣā ca manīṣiṇām | yat satyam anṛteneha martyenāpnoti māmṛtam || ṭīkā ca—ato mad-bhajanam eva buddher vivekasya manīṣāyāś cāturyasya ca phalam ity āha—eṣeti | tām eva darśayati—satyam amṛtaṁ ca | mā mām | anṛtena asatyena martyena vināśinā manuṣya-dehena iha asminn eva janmani prāpnoti iti yat, saiva buddhir manīṣā ceti | buddhir vivekaḥ| manīṣā cāturyam || ity eṣā | hariścandro rantideva uñcha-vṛttiḥ śivir baliḥ | vyādhaḥ kapoto bahavo hy adhruveṇa dhruvaṁ gatāḥ || iti | pūrvaṁ bhakti-prakaraṇa-gatatvād ata iti hetūpanyāsaḥ kṛtaḥ || ||
И в конце: «Вот разумность разумных и смекалка смекалистых: что неистинным здесь, смертным, достигают меня — истинного, бессмертного». И тика: «Оттого плод разумности — различения — и смекалки — сметливости — есть именно почитание меня; о том он и говорит: „вот“. И её же показывает: „истинное“ и „бессмертное“. „Ма“ — меня. „Неистинным“ — неподлинным, „смертным“ — гибнущим человеческим телом, „здесь“ — в этом самом рождении достигает: вот это и есть разумность и смекалка. Разумность — различение, смекалка — сметливость».
«Харишчандра, Рантидева, живший собиранием колосьев, Шиби, Бали, охотник, голубь — многие ведь непрочным обрели прочное». А поскольку прежде шла речь о преданности, слово «оттого» приведено как указание на причину.
7f6e60afa4fd · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Разумность определена делом, а не остротою: умён тот, кто на погибающее выменял непогибающее.