तथा श्रीमदुद्धवसंवादान्ते च यथा । तत्र यद्यपि पूर्वाध्यायसमाप्तौ उक्ताया ज्ञानयोगचर्याया भक्तिसहभावेनैव स्वफलजनकत्वं श्रीभगवतोक्तं, तथापि तां ज्ञानयोगचर्याम् अंशतोऽप्य् अनङ्गीकुर्वता परमैकान्तिना श्रीमदुद्धवेन— सुदुस्तराम् इमां मन्ये योगचर्याम् अनात्मनः । यथाञ्जसा पुमान् सिध्येत् तन् मे ब्रूह्य् अञ्जसाच्युत ॥ प्रायशः पुण्डरीकाक्ष युञ्जन्तो योगिनो मनः । विषीदन्त्य् असमाधानान् मनोनिग्रहकर्शिताः ॥ इति । अत्र स्ववाक्ये तस्या दुष्करत्वेन प्रायः फलपर्यवसायित्वाभावेन चोक्तत्वात् । शुश्रूषमाणाया भक्तेस् तु सुकरत्वेनावश्यकफलपर्यवसायित्वेन चाभिप्रेतत्वात् । तद्भक्तिर् एव कर्तव्येति स्वाभिप्रायो दर्शितः । तद् एवं तां ज्ञानयोगचर्याम् अनादृत्य भक्तिम् एवापि कुर्वाणास् तव श्रीकृष्णरूपस्यैव भक्तिं तादृशास् तु ज्ञानयोगादिफलानादरेणैव कुर्वन्तीति पुनर् आह चतुर्भिः— अथात आनन्ददुघं पदाम्बुजं हंसाः श्रयेरन्न् अरविन्दलोचन । सुखं नु विश्वेश्वर योगकर्मभिस् त्वन्माययामी विहता न मानिनः ॥ यस्माद् एवं केचन विषीदन्ति—अथात अत एव ये हंसाः सारासारविवेकचतुराः, ते तु समस्तानन्दपूरकं पदाम्बुजम् एव, नु निश्चितं सुखं यथा स्यात् तथा श्रयेरन् सेवन्ते । पदाम्बुजस्य सम्बन्धिपदानुरक्तिः साक्षाद्दृश्यमानत्वदीयपदाम्बुजाभिव्यञ्जनार्था । अमी च शुद्धभक्ता योगकर्मभिस् त्वन्मायया च विहताः कृतभक्त्यनुष्ठानान्तराया न भवन्ति, यतो न च मानिनस् ते, मानिनोऽपि न भवन्ति । पुरुषार्थसाधने भगवतो निरुपाधिदीनजनकृपाया एव साधकतमत्वं मन्यन्ते, न योगिप्रभृतिवत् स्वप्रयत्नस्येत्य् अर्थः ॥
tathā śrīmad-uddhava-saṁvādānte ca yathā | tatra yadyapi pūrvādhyāya-samāptau uktāyā jñāna-yoga-caryāyā bhakti-saha-bhāvenaiva sva-phala-janakatvaṁ śrī-bhagavatoktaṁ, tathāpi tāṁ jñāna-yoga-caryām aṁśato'py anaṅgīkurvatā paramaikāntinā śrīmad-uddhavena— sudustarām imāṁ manye yoga-caryām anātmanaḥ | yathāñjasā pumān sidhyet tan me brūhy añjasācyuta || prāyaśaḥ puṇḍarīkākṣa yuñjanto yogino manaḥ | viṣīdanty asamādhānān mano-nigraha-karśitāḥ || iti | atra sva-vākye tasyā duṣkaratvena prāyaḥ phala-paryavasāyitvābhāvena coktatvāt | śuśrūṣamāṇāyā bhaktes tu sukaratvenāvaśyaka-phala-paryavasāyitvena cābhipretatvāt | tad-bhaktir eva kartavyeti svābhiprāyo darśitaḥ | tad evaṁ tāṁ jñāna-yoga-caryām anādṛtya bhaktim evāpi kurvāṇās tava śrī-kṛṣṇa-rūpasyaiva bhaktiṁ tādṛśās tu jñāna-yogādi-phalānādareṇaiva kurvantīti punar āha caturbhiḥ— athāta ānanda-dughaṁ padāmbujaṁ haṁsāḥ śrayerann aravinda-locana | sukhaṁ nu viśveśvara yoga-karmabhis tvan-māyayāmī vihatā na māninaḥ || yasmād evaṁ kecana viṣīdanti—athāta ata eva ye haṁsāḥ sārāsāra-viveka-caturāḥ, te tu samastānanda-pūrakaṁ padāmbujam eva, nu niścitaṁ sukhaṁ yathā syāt tathā śrayeran sevante | padāmbujasya sambandhi-padānuraktiḥ sākṣād-dṛśyamāna-tvadīya-padāmbujābhivyañjanārthā | amī ca śuddha-bhaktā yoga-karmabhis tvan-māyayā ca vihatāḥ kṛta-bhakty-anuṣṭhānāntarāyā na bhavanti, yato na ca māninas te, mānino'pi na bhavanti | puruṣārtha-sādhane bhagavato nirupādhi-dīna-jana-kṛpāyā eva sādhakatamatvaṁ manyante, na yogi-prabhṛtivat sva-prayatnasyety arthaḥ ||
Так же — и в конце беседы шримад Уддхавы. Хотя в завершении прежней главы шри Бхагаван сказал, что названное там хождение знания и сопряжения рождает свой плод лишь вместе с преданностью, — всё же шримад Уддхава, высше безраздельный, не принимая того хождения знания и сопряжения даже отчасти, говорит: «Весьма труднопреодолимым считаю я это хождение сопряжения для не владеющего собою; скажи мне прямо, о Ачьюта, как человек достиг бы легко. Обычно, о лотосоокий, йогины, сопрягая ум, унывают от несосредоточенности, истощённые обузданием ума». Здесь в своём речении он сказал о нём как о трудном и обычно не завершающемся плодом; а преданность, желающая слушать, подразумевается лёгкою и непременно завершающеюся плодом. Так показано его намерение: должно творить именно преданность Ему.\n\nИ он снова говорит четырьмя стихами, что таковые, презрев то хождение знания и сопряжения и творя именно преданность — преданность тебе, в облике шри Кришны, — творят её с непочтением к плоду знания, сопряжения и прочего: «Затем, оттого, пусть лебеди примут стопу-лотос, доящую блаженство, о лотосоокий, — счастливо, о владыка вселенной; эти не сокрушены ни сопряжением, ни деяниями, ни твоею майею и себя не мнят». Поскольку некоторые так унывают, — «затем, оттого»: именно поэтому те лебеди, искусные в различении сути и несути, пусть примут, то есть служат, именно стопе-лотосу, наполняющей всем блаженством, — «же» значит: непременно, так, чтобы было счастье. Повторение слова, связанного со стопою-лотосом, — ради явления той твоей стопы-лотоса, что зрима непосредственно. А «эти», чистые преданные, не бывают сокрушёнными сопряжением, деяниями и твоею майею, — то есть имеющими помеху в исполнении преданности, — ибо они и себя не мнят. В достижении человеческой цели они считают сильнейшим средством именно безусловную милость Бхагавана к убогим людям, а не своё усилие, как йогины и подобные; таков смысл.
d00c6279abde · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Собеседник отказывается от предложенного пути не по слабости, а по расчёту: он ищет не более трудное, а то, что действительно доводит.