सर्वकर्तृषु, यथा— ते वै विदन्त्य् अतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवाः । यद्य् अद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षास् तिर्यग्जना अपि किम् उ श्रुतधारणा ये ॥ इति । गारुडे— कीटपक्षिमृगाणां चहरौ सन्न्यस्तचेतसाम् । ऊर्ध्वम् एव गतिं मन्ये किं पुनर् ज्ञानिनां नॄणाम् ॥ अत्रैव साचारे दुराचारे, ज्ञानिन्य् अज्ञानिनि, विरक्ते रागिणि, मुमुक्षौ मुक्ते, भक्त्यसिद्धे भक्तिसिद्धे, तस्मिन् भगवत्पार्षदतां प्राप्ते, तस्मिन् नित्यपार्षदे च सामान्येन दर्शनाद् अपि सार्वत्रिकता । तत्र साचारे दुराचारे यथा— अपि चेत् सुदुराचारो भजते माम् अनन्यभाक् । साधुर् एव स मन्तव्यः सम्यग् व्यवसितो हि सः ॥ इति । सदाचारस् तु किं वक्तव्य इत्य् अपेर् अर्थः । ज्ञानिन्य् अज्ञानिनि च—ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै माम् इत्यादि । हरिर् हरति पापानि दुष्टचित्तैर् अपि स्मृतः इत्यादि । विरक्ते रागिणि च— बाध्यमानोऽपि मद्भक्तो विषयैर् अजितेन्द्रियः । प्रायः प्रगल्भया भक्त्या विषयैर् नाभिभूयते ॥ इति । अबाध्यमानस् तु सुतरां नाभिभूयत इत्य् अपेर् अर्थः । मुमुक्षौ मुक्ते च—मुमुक्षवो घोररूपान् इत्यादि । आत्मारामाश् च मुनयः इत्यादि । भक्त्यसिद्धे भक्तिसिद्धे च— केचित् केवलया भक्त्या वासुदेवपरायणाः । अघं धुन्वन्ति कार्त्स्न्येन नीहारम् इव भास्करः ॥ इति । न चलति भगवत्पदारविन्दाल् लवनिमिषार्धम् अपि स वैष्णवाग्र्यः ॥ इति । भगवत्पार्षदतां प्राप्ते— मत्सेवया प्रतीतं ते सालोक्यादिचतुष्टयम् । नेच्छन्ति सेवया पूर्णाः कुतोऽन्यत् कालविप्लुतम् ॥ इति । नित्यपार्षदे— वापीषु विद्रुमतटास्व् अमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिर् ईशम् । अभ्यर्चती स्वलकम् उन्नसम् ईक्ष्य वक्त्रम् उच्छेषितं भगवतेत्य् अमताङ्ग यच्छ्रीः ॥ सर्वेषु वर्षेषु भुवनेषु ब्रह्माण्डेषु तेषां बहिश् च तैस् तैः श्रीभगवदुपासनायाः क्रियमाणायाः श्रीभागवतादिषु प्रसिद्धिः सिद्धैवेति सर्वदेशोदाहरणं ज्ञेयम् । सर्वेषु करणेषु यथा— मानसेनोपचारेण परिचर्य हरिं मुदा । परेऽवाङ्मनसागम्यं तं साक्षात् प्रतिपेदिरे ॥ इत्यादि । एवंभूतवचने हि, अस्तु तावद्बहिरिन्द्रियेण, मनसा वचसापि तत्सिद्धिप्रसिद्धिः । सर्वद्रव्येषु यथा— पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तद् अहं भक्त्युपहृतम् अश्नामि प्रयतात्मनः ॥ इति । सर्वक्रियासु यथा— श्रुतोऽनुपठितो ध्यात आदृतो वानुमोदितः । सद्यः पुनाति सद्धर्मो देवविश्वद्रुहोऽपि हि ॥
sarva-kartṛṣu, yathā— te vai vidanty atitaranti ca deva-māyāṁ strī-śūdra-hūṇa-śabarā api pāpa-jīvāḥ | yady adbhuta-krama-parāyaṇa-śīla-śikṣās tiryag-janā api kim u śruta-dhāraṇā ye || iti | gāruḍe— kīṭa-pakṣi-mṛgāṇāṁ caharau sannyasta-cetasām | ūrdhvam eva gatiṁ manye kiṁ punar jñānināṁ nṝṇām || atraiva sācāre durācāre, jñāniny ajñānini, virakte rāgiṇi, mumukṣau mukte, bhakty-asiddhe bhakti-siddhe, tasmin bhagavat-pārṣadatāṁ prāpte, tasmin nitya-pārṣade ca sāmānyena darśanād api sārvatrikatā | tatra sācāre durācāre yathā— api cet sudurācāro bhajate mām ananyabhāk | sādhur eva sa mantavyaḥ samyag vyavasito hi saḥ || iti | sad-ācāras tu kiṁ vaktavya ity aper arthaḥ | jñāniny ajñānini ca—jñātvājñātvātha ye vai mām ity-ādi | harir harati pāpāni duṣṭa-cittair api smṛtaḥ ity-ādi | virakte rāgiṇi ca— bādhyamāno'pi mad-bhakto viṣayair ajitendriyaḥ | prāyaḥ pragalbhayā bhaktyā viṣayair nābhibhūyate || iti | abādhyamānas tu sutarāṁ nābhibhūyata ity aper arthaḥ | mumukṣau mukte ca—mumukṣavo ghora-rūpān ity-ādi | ātmārāmāś ca munayaḥ ity-ādi | bhakty-asiddhe bhakti-siddhe ca— kecit kevalayā bhaktyā vāsudeva-parāyaṇāḥ | aghaṁ dhunvanti kārtsnyena nīhāram iva bhāskaraḥ || iti | na calati bhagavat-padāravindāl lava-nimiṣārdham api sa vaiṣṇavāgryaḥ || iti | bhagavat-pārṣadatāṁ prāpte— mat-sevayā pratītaṁ te sālokyādi-catuṣṭayam | necchanti sevayā pūrṇāḥ kuto'nyat kāla-viplutam || iti | nitya-pārṣade— vāpīṣu vidruma-taṭāsv amalāmṛtāpsu preṣyānvitā nija-vane tulasībhir īśam | abhyarcatī svalakam unnasam īkṣya vaktram uccheṣitaṁ bhagavatety amatāṅga yac-chrīḥ || sarveṣu varṣeṣu bhuvaneṣu brahmāṇḍeṣu teṣāṁ bahiś ca tais taiḥ śrī-bhagavad-upāsanāyāḥ kriyamāṇāyāḥ śrī-bhāgavatādiṣu prasiddhiḥ siddhaiveti sarva-deśodāharaṇaṁ jñeyam | sarveṣu karaṇeṣu yathā— mānasenopacāreṇa paricarya hariṁ mudā | pare'vāṅ-manasāgamyaṁ taṁ sākṣāt pratipedire || ity-ādi | evaṁ-bhūta-vacane hi, astu tāvadbahir-indriyeṇa, manasā vacasāpi tat-siddhi-prasiddhiḥ | sarva-dravyeṣu yathā— patraṁ puṣpaṁ phalaṁ toyaṁ yo me bhaktyā prayacchati | tad ahaṁ bhakty-upahṛtam aśnāmi prayatātmanaḥ || iti | sarva-kriyāsu yathā— śruto'nupaṭhito dhyāta ādṛto vānumoditaḥ | sadyaḥ punāti sad-dharmo deva-viśva-druho'pi hi ||
Во всех деятелях — как: «Те ведают и преодолевают майю бога — даже женщины, шудры, хуны, шабары, греховные существа, — если им дан нрав и наставление предавшихся дивно шагающему; и даже животные, — что уж говорить о тех, кто удерживает слышанное». В Гаруде: «Даже у червей, птиц и зверей, вручивших сознание Хари, путь, считаю, ведёт вверх, — что же говорить о знающих людях?»
Повсюдность видна и вообще: в благонравном и дурнонравном, в знающем и незнающем, в отрешённом и привязанном, в жаждущем освобождения и освобождённом, в несовершенном и совершенном в преданности, в том, кто обрёл спутничество Бхагавана, и в вечном его спутнике. В благонравном и дурнонравном — как: «Даже если весьма дурнонравный чтит меня, не имея иного, — его должно счесть благим: ведь он решился совершенно». А о благонравном что и говорить — таков смысл частицы «даже». В знающем и незнающем: «Познав ли, не познав ли, те, кто меня…» и далее; «Хари уносит грехи, вспомянутый даже дурным сознанием» и далее. В отрешённом и привязанном: «Мой преданный, хотя и теснимый предметами, не победивший чувств, большею частью не одолевается предметами — смелою преданностью»; а не теснимый тем более не одолевается — таков смысл частицы «даже». В жаждущем освобождения и освобождённом: «Жаждущие освобождения страшные облики» и далее; «И черпающие радость в себе молчальники» и далее. В несовершенном и совершенном в преданности: «Некоторые, предавшиеся Васудеве, одною преданностью стряхивают грех целиком, как солнце — туман»; «Не сходит с лотосных стоп Бхагавана и на лаву, и на полмига тот первый из вайшнавов». В обретшем спутничество Бхагавана: «Они не желают и четверицы — салокьи и прочего, — обретённой моим служением, ибо полны служением; откуда же иное, смываемое временем?» В вечном спутнике: «В прудах с коралловыми берегами, с чистою нектарною водою, в своей роще, в сопровождении служанок, почитая Владыку туласи, увидев его лицо — с прядями на лбу, с высоким носом, с остатками пищи, — так помыслила, о милый, та, чья Шри».
А что почитание шри Бхагавана совершается теми и этими во всех варшах, мирах, брахмандах и вне их, — известно из шри Бхагаваты и прочих; так надо знать пример всех мест. Во всех орудиях — как: «Иные, с радостью послужив Хари мысленным служением, непосредственно обрели его, невыразимого и недостижимого умом» и далее. При таком речении — пусть внешним чувством; но известно, что он достигается и умом, и речью. Во всех веществах — как: «Лист, цветок, плод, воду, что подносит мне с преданностью чистый душою, — я вкушаю поднесённое преданностью». Во всех действиях — как: «Услышанный, повторённый, созерцаемый, почтённый или хотя бы одобренный, благой закон тотчас очищает даже враждебного богам и вселенной».
083820e1a752 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Список идёт парами, и в каждой паре худший случай назван первым: правило проверяется тем, что и там оно держится.