अथ पापघ्नत्वे तावद् अप्रारब्धपापघ्नत्वम् आह— यथाग्निः सुसमिद्धार्चिः करोत्य् एधांसि भस्मसात् । तथा मद्विषया भक्तिर् उद्धवैनांसि कृत्स्नशः ॥ टीका च—पाकाद्यर्थं प्रज्वालितोऽग्निर् यथा काष्ठानि भस्मीकरोति, तथा रागादिनापि कथञ्चिन् मद्विषया भक्तिः समस्तपापानीति । भगवान् अपि स्वभक्तिमहिमाश्चर्येण सम्बोधयति—अहो उद्धव! विस्मयं शृणु ॥ इत्य् एषा । पाद्मपातालखण्डस्थवैशाख्यमाहात्म्ये च— यथाग्निः सुसमिद्धार्चिः करोत्य् एधांसि भस्मसात् । पापानि भगवद्भक्तिस् तथा दहति तत्क्षणात् ॥ इति । यद्यपि हरिर् इत्य् अवशेनापि पुमान् नार्हति यातनाम् इत्यादौ लिङादिप्रत्ययविरहेऽपि, पूषाप्रपिष्टभागः, यद् आग्नेयोऽष्टाकपालो भवति इत्यादिवद् विधित्वम् अस्ति, तस्माद् भारत सर्वात्मा भगवान् ईश्वरो हरिः । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश् च स्मर्तव्यश् चेच्छताभयम् ॥ इत्यादौ साक्षाद् विधित्वश्रवणम् अप्य् अस्ति, तस्माद् इति हेतुनिर्देशश् चाकरणे दोषं क्रोडीकरोति, तथापि विधिसापेक्षेयं न भवतीति तथाभूतस्वभावाग्निलक्षणवस्तुदृष्टान्तेन सूचितम् । अत एव यान् आस्थाय नरो राजन् इत्यादिकम् अपि दृश्यते । सुसमिद्धार्चिर् इत्य् अनेन साधनान्तरसापेक्षत्वम् अशक्यसाध्यत्वं विलम्बितत्वं च निराकृतम् । तद् एव व्यक्तं पाद्मात्तत्क्षणात् इति ॥ ॥
atha pāpaghnatve tāvad aprārabdha-pāpaghnatvam āha— yathāgniḥ susamiddhārciḥ karoty edhāṁsi bhasmasāt | tathā mad-viṣayā bhaktir uddhavaināṁsi kṛtsnaśaḥ || ṭīkā ca—pākādy-arthaṁ prajvālito'gnir yathā kāṣṭhāni bhasmīkaroti, tathā rāgādināpi kathañcin mad-viṣayā bhaktiḥ samasta-pāpānīti | bhagavān api sva-bhakti-mahimāścaryeṇa sambodhayati—aho uddhava! vismayaṁ śṛṇu || ity eṣā | pādma-pātāla-khaṇḍa-stha-vaiśākhya-māhātmye ca— yathāgniḥ susamiddhārciḥ karoty edhāṁsi bhasmasāt | pāpāni bhagavad-bhaktis tathā dahati tat-kṣaṇāt || iti | yadyapi harir ity avaśenāpi pumān nārhati yātanām ity-ādau liṅ-ādi-pratyaya-virahe'pi, pūṣāprapiṣṭa-bhāgaḥ, yad āgneyo'ṣṭākapālo bhavati ity-ādivad vidhitvam asti, tasmād bhārata sarvātmā bhagavān īśvaro hariḥ | śrotavyaḥ kīrtitavyaś ca smartavyaś cecchatābhayam || ity-ādau sākṣād vidhitva-śravaṇam apy asti, tasmād iti hetu-nirdeśaś cākaraṇe doṣaṁ kroḍīkaroti, tathāpi vidhi-sāpekṣeyaṁ na bhavatīti tathābhūta-svabhāvāgni-lakṣaṇa-vastu-dṛṣṭāntena sūcitam | ata eva yān āsthāya naro rājan ity-ādikam api dṛśyate | susamiddhārcir ity anena sādhanāntara-sāpekṣatvam aśakya-sādhyatvaṁ vilambitatvaṁ ca nirākṛtam | tad eva vyaktaṁ pādmāttat-kṣaṇāt iti || ||
Затем, о том, что она губит грех, — сперва о губительстве греха, ещё не начавшего плодоносить: «Как огонь, хорошо разгоревшийся пламенем, обращает дрова в пепел, — так преданность, имеющая предметом меня, о Уддхава, — грехи, целиком». И тика: «Как огонь, зажжённый ради стряпни и прочего, обращает поленья в пепел, — так преданность, имеющая предметом меня, хотя бы как-нибудь, с влечением и прочим, — все грехи. И Бхагаван, дивясь величию своей преданности, окликает: „О Уддхава! слушай о дивном“». И в величии вайшакхи, стоящем в Патала-кханде Падмы: «Как огонь, хорошо разгоревшийся пламенем, обращает дрова в пепел, — так преданность Бхагавану сжигает грехи в тот же миг».
И хотя в «Человек не заслуживает муки, даже невольно сказав „Хари“» и далее, при отсутствии повелительного и прочих окончаний, предписание всё же есть — как в «Растёртая доля Пушану», «Бывает агнейя восьмичерепковая» и прочем; и хотя в «Потому, о Бхарата, Хари, Бхагаван, Владыка, душа всего, должен быть слушаем, воспеваем и памятуем — и желающим бесстрашия» и далее слышится прямое предписание, а указание причины словом «потому» заключает в себе изъян при несовершении, — всё же примером вещи, имеющей признак такого по природе огня, указано, что она не ожидает предписания. Оттого и видно «Которые приняв, человек, о царь» и прочее. Словами «хорошо разгоревшийся пламенем» отвергнуты и ожидание иного средства, и невозможность достижения, и промедление; и это же явно сказано в Падме — «в тот же миг».
dd25a1a0d701 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Огонь не ждёт разрешения жечь. Отсюда и вывод: предписание о преданности есть, но действует она не потому, что предписана.