षट्सन्दर्भ
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.148जीव गोस्वामी
753 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 5.148
॥
देवनागरी

तथास्तु तस्याः साक्षाद् भक्तेः परधर्मत्वादिकम् । भगवदर्पणसिद्धतदनुगतिकस्य लौकिककर्मणोऽपि परधर्मत्वम् उदाहरिष्यते—यो यो मयि परे धर्मः इत्यादौ । तथा पापघ्नत्वादिकं तस्याः श्रवणादिनापि भवतीत्य् उक्तं—श्रुतोऽनुपठितो ध्यातः इत्यादौ । पाद्मे माघमाहात्म्ये देवदूतवाक्यं च— प्राहास्मान् यमुनाभ्राता सादरं हि पुनः पुनः । भवद्भिर् वैष्णवस् त्याज्यो विष्णुं चेद् भजते नरः ॥ वैष्णवो यद्गृहे भुङ्क्ते येषां वैष्णवसङ्गतिः । तेऽपि वः परिहार्याः स्युस् तत्सङ्गहतकिल्बिषाः ॥ इति । बृहन्नारदीये यज्ञमाल्युपाख्यानान्ते— हरिभक्तिपराणां तु सङ्गिनां सङ्गमात्रतः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवान् अपि ॥ इति । ततः सुतराम् एवेदम् आदिदेश— जिह्वा न वक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश् च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तान् आनयध्वम् असतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ आस्तां तावत् तान् आनयध्वम् इत्यादिकेनैतत्पूर्वद्वितीयपद्येनोक्तानां मुकुन्दपादारविन्दविमुखानाम् आनयनवार्ता । तथा ते देवसिद्धः इत्यादिकेन तत्पूर्वतृतीयपद्येनोक्तानां देवसिद्धपरिगीतपवित्रगाथानां साधूनां समदृशां भगवत्पराणां निकटगमननिषेधवार्तापि । यद् यस्य जिह्वापि श्रीभगवतो गुणं च नामधेयंचैकदा जन्ममध्ये यदा कदाचिद् अपि न वक्ति । जिह्वाया अभावे चेतश् च तच्चरणारविन्दम् एकदापि न स्मरति । चेतसो विक्षिप्तत्वे शिरश् च कृष्णाय कृष्णं लक्षीकृत्य नो नमति, शठेनापि नमस्कारं कुर्वतः शार्ङ्गधन्विने । शतजन्मार्जितं पापं तत्क्षणाद् एव नश्यति ॥ इति स्कान्दोक्तमहिमानं नमस्कारं न करोति, तान् आनयध्वम् । तत्र हेतुः—असतः । असत्त्वे हेतुः—अकृतविष्णुकृत्यान् । यथा स्कान्दे रेवाखण्डे श्रीब्रह्मोक्तौ— स कर्ता सर्वधर्माणां भक्तो यस् तव केशव । स कर्ता सर्वपापानां यो न भक्तस् तवाच्युत ॥ पापं भवति धर्मोऽपि तवाभक्तैः कृतो हरे । निःशेषधर्मकर्ता वाप्य् अभक्तो नरके हरे । सदा तिष्ठति भक्तस् ते ब्रह्महापि विमुच्यते ॥ पाद्मे च— मन्निमित्तं कृतं पापम् अपि क्षेमाय कल्पते । माम् अनादृत्य धर्मोऽपि पापं स्यान् मत्प्रभावतः ॥ इति । युक्तं चैतत्, श्रवणं कीर्तनं चास्य इत्यादिना, मुखबाहूरुपादेभ्यः इत्यादिना, सर्वेषां मदुपासनम् इत्यादिना, सर्वविधिनिषेधाः स्युः इत्यादिना च परमनित्यत्वादिप्रतिपादनात् । एषां कीर्तनादीनां त्रयाणाम् अपि सुकराणाम् अभावे परेषां सुतराम् एवाभावो भवेद् इति सामान्येनैव विष्णुकृत्यरहितत्वम् उक्तम् । जिह्वादीनां करणभूतानाम् अपि कर्तृत्वेन निर्देशः पुरुषानिच्छयापि यथाकथञ्चित् कीर्तनादिकम् आदत्ते । चरणारविन्दम् इति विशेषाङ्गनिर्देशः श्रीयमस्य भक्तिख्यापक एव, न तु तन्मात्रस्मरणनियामकः । अत्राभक्तानाम् आनयनेन भक्तानाम् अनानयनम् एव विधीयते । आनयनस्योत्सर्गसिद्धत्वात् वैवस्वतं संयमनं प्रजानाम् इति श्रुतेः । सकृन् मनः कृष्णपदारविन्दयोर् निवेशितं तद्गुणरागि यैर् इह । न ते यमं पाशभृतश् च तद्भटान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृताः ॥ इत्य् अत्र तद्गुणरागीति विशेषणं तु तेषां तद्दृष्टिपथगमनसामर्थ्यस्यापि यद् घातकं, तादृशतत्स्मरणस्य प्रभावविशेषम् एव बोधयतीति ज्ञेयम् । यथैव नारसिंहे— अहम् अमरगणार्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः । हरिगुरुविमुखान् प्रशास्मि मर्त्यान् हरिचरणप्रणतान् नमस्करोमि ॥ इति । तथैवामृतसारोद्धारे स्कान्दवचनम्— न ब्रह्मा न शिवाग्नीन्द्रा नाहं नान्ये दिवौकसः । शक्तास् तु निग्रहं कर्तुं वैष्णवानां महात्मनाम् ॥ इति ॥ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tathāstu tasyāḥ sākṣād bhakteḥ para-dharmatvādikam | bhagavad-arpaṇa-siddha-tad-anugatikasya laukika-karmaṇo'pi para-dharmatvam udāhariṣyate—yo yo mayi pare dharmaḥ ity-ādau | tathā pāpa-ghnatvādikaṁ tasyāḥ śravaṇādināpi bhavatīty uktaṁ—śruto'nupaṭhito dhyātaḥ ity-ādau | pādme māgha-māhātmye deva-dūta-vākyaṁ ca— prāhāsmān yamunā-bhrātā sādaraṁ hi punaḥ punaḥ | bhavadbhir vaiṣṇavas tyājyo viṣṇuṁ ced bhajate naraḥ || vaiṣṇavo yad-gṛhe bhuṅkte yeṣāṁ vaiṣṇava-saṅgatiḥ | te'pi vaḥ parihāryāḥ syus tat-saṅga-hata-kilbiṣāḥ || iti | bṛhan-nāradīye yajñamāly-upākhyānānte— hari-bhakti-parāṇāṁ tu saṅgināṁ saṅga-mātrataḥ | mucyate sarva-pāpebhyo mahā-pātakavān api || iti | tataḥ sutarām evedam ādideśa— jihvā na vakti bhagavad-guṇa-nāmadheyaṁ cetaś ca na smarati tac-caraṇāravindam | kṛṣṇāya no namati yac-chira ekadāpi tān ānayadhvam asato'kṛta-viṣṇu-kṛtyān || āstāṁ tāvat tān ānayadhvam ity-ādikenaitat-pūrva-dvitīya-padyenoktānāṁ mukunda-pādāravinda-vimukhānām ānayana-vārtā | tathā te deva-siddhaḥ ity-ādikena tat-pūrva-tṛtīya-padyenoktānāṁ deva-siddha-parigīta-pavitra-gāthānāṁ sādhūnāṁ samadṛśāṁ bhagavat-parāṇāṁ nikaṭa-gamana-niṣedha-vārtāpi | yad yasya jihvāpi śrī-bhagavato guṇaṁ ca nāmadheyaṁcaikadā janma-madhye yadā kadācid api na vakti | jihvāyā abhāve cetaś ca tac-caraṇāravindam ekadāpi na smarati | cetaso vikṣiptatve śiraś ca kṛṣṇāya kṛṣṇaṁ lakṣīkṛtya no namati, śaṭhenāpi namaskāraṁ kurvataḥ śārṅga-dhanvine | śata-janmārjitaṁ pāpaṁ tat-kṣaṇād eva naśyati || iti skāndokta-mahimānaṁ namaskāraṁ na karoti, tān ānayadhvam | tatra hetuḥ—asataḥ | asattve hetuḥ—akṛta-viṣṇu-kṛtyān | yathā skānde revā-khaṇḍe śrī-brahmoktau— sa kartā sarva-dharmāṇāṁ bhakto yas tava keśava | sa kartā sarva-pāpānāṁ yo na bhaktas tavācyuta || pāpaṁ bhavati dharmo'pi tavābhaktaiḥ kṛto hare | niḥśeṣa-dharma-kartā vāpy abhakto narake hare | sadā tiṣṭhati bhaktas te brahmahāpi vimucyate || pādme ca— man-nimittaṁ kṛtaṁ pāpam api kṣemāya kalpate | mām anādṛtya dharmo'pi pāpaṁ syān mat-prabhāvataḥ || iti | yuktaṁ caitat, śravaṇaṁ kīrtanaṁ cāsya ity-ādinā, mukha-bāhūru-pādebhyaḥ ity-ādinā, sarveṣāṁ mad-upāsanam ity-ādinā, sarva-vidhi-niṣedhāḥ syuḥ ity-ādinā ca parama-nityatvādi-pratipādanāt | eṣāṁ kīrtanādīnāṁ trayāṇām api sukarāṇām abhāve pareṣāṁ sutarām evābhāvo bhaved iti sāmānyenaiva viṣṇu-kṛtya-rahitatvam uktam | jihvādīnāṁ karaṇa-bhūtānām api kartṛtvena nirdeśaḥ puruṣānicchayāpi yathā-kathañcit kīrtanādikam ādatte | caraṇāravindam iti viśeṣāṅga-nirdeśaḥ śrī-yamasya bhakti-khyāpaka eva, na tu tan-mātra-smaraṇa-niyāmakaḥ | atrābhaktānām ānayanena bhaktānām anānayanam eva vidhīyate | ānayanasyotsarga-siddhatvāt vaivasvataṁ saṁyamanaṁ prajānām iti śruteḥ | sakṛn manaḥ kṛṣṇa-padāravindayor niveśitaṁ tad-guṇa-rāgi yair iha | na te yamaṁ pāśa-bhṛtaś ca tad-bhaṭān svapne'pi paśyanti hi cīrṇa-niṣkṛtāḥ || ity atra tad-guṇa-rāgīti viśeṣaṇaṁ tu teṣāṁ tad-dṛṣṭi-patha-gamana-sāmarthyasyāpi yad ghātakaṁ, tādṛśa-tat-smaraṇasya prabhāva-viśeṣam eva bodhayatīti jñeyam | yathaiva nārasiṁhe— aham amara-gaṇārcitena dhātrā yama iti loka-hitāhite niyuktaḥ | hari-guru-vimukhān praśāsmi martyān hari-caraṇa-praṇatān namaskaromi || iti | tathaivāmṛta-sāroddhāre skānda-vacanam— na brahmā na śivāgnīndrā nāhaṁ nānye divaukasaḥ | śaktās tu nigrahaṁ kartuṁ vaiṣṇavānāṁ mahātmanām || iti || ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तथास्तुtathāstuТак пусть будет
तस्याःtasyāḥу той,
साक्षाद्sākṣādнепосредственной
भक्तेःbhakteḥпреданности,
परparaвысшим
धर्मत्वादिकम्dharmatvādikamзаконом бытие и прочее.
भगवद्bhagavadБхагавану
अर्पणarpaṇaпосвящением
सिद्धsiddhaдостигнутой
तद्tadей
अनुगतिकस्यanugatikasyaпоследующего
लौकिकlaukikaмирского
कर्मणोऽपिkarmaṇo'piдеяния также
परparaвысшим
धर्मत्वम्dharmatvamзаконом бытие
उदाहरिष्यतेudāhariṣyateбудет приведено —
योyo«который
योyoкоторый
मयिmayiво мне,
परेpareвысшем,
धर्मःdharmaḥзакон»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
तथाtathāТак же
पापpāpaгреха
घ्नत्वादिकंghnatvādikaṁгубительство и прочее
तस्याःtasyāḥу неё
श्रवणादिनापिśravaṇādināpiслушанием и прочим также
भवतीत्य्bhavatītyбывает — так
उक्तंuktaṁсказано:
श्रुतोऽनुपठितोśruto'nupaṭhito«услышан, повторён,
ध्यातःdhyātaḥсозерцаем»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
पाद्मेpādmeВ Падме,
माघmāghaмагхи
माहात्म्येmāhātmyeв величии,
देवdevaпосланцев
दूतdūtaбога
वाक्यंvākyaṁречение
चcaже:
प्राहास्मान्prāhāsmān«сказал нам
यमुनाyamunāЯмуны
भ्राताbhrātāбрат
सादरंsādaraṁс почтением
हिhiведь
पुनःpunaḥснова
पुनःpunaḥи снова:
भवद्भिर्bhavadbhirвами
वैष्णवस्vaiṣṇavasвайшнав
त्याज्योtyājyoда будет оставлен,
विष्णुंviṣṇuṁВишну
चेद्cedесли
भजतेbhajateчтит
नरःnaraḥчеловек.
वैष्णवोvaiṣṇavoВайшнав
यद्yadв чьём
गृहेgṛheдоме
भुङ्क्तेbhuṅkteвкушает,
येषांyeṣāṁу кого
वैष्णवvaiṣṇavaс вайшнавом
सङ्गतिःsaṅgatiḥобщение, —
तेऽपिte'piте также
वःvaḥвами
परिहार्याःparihāryāḥоставляемы
स्युस्syusда будут:
तत्tatтем
सङ्गsaṅgaобщением
हतhataубита
किल्बिषाःkilbiṣāḥскверна у них»
इतिitiтак.
बृहन्bṛhanВ большой
नारदीयेnāradīyeНарадии,
यज्ञमाल्य्yajñamālyЯгьямалина
उपाख्यानान्तेupākhyānānteсказания в конце:
हरिhari«Хари
भक्तिbhaktiпреданности
पराणांparāṇāṁпреданных
तुtuже
सङ्गिनांsaṅgināṁспутников
सङ्गsaṅgaобщением
मात्रतःmātrataḥодним
मुच्यतेmucyateосвобождается
सर्वsarvaот всех
पापेभ्योpāpebhyoгрехов
महाmahāвеликий
पातकवान्pātakavānгрешник
अपिapiдаже»
इतिitiтак.
ततःtataḥОттого
सुतराम्sutarāmтем более
एवेदम्evedamименно это
आदिदेशādideśaповелел:
जिह्वाjihvā«язык
नnaне
वक्तिvaktiпроизносит
भगवद्bhagavadБхагавана
गुणguṇaкачества,
नामधेयंnāmadheyaṁимя,
चेतश्cetaśсознание
चcaи
नnaне
स्मरतिsmaratiпомнит
तच्tacего
चरणारविन्दम्caraṇāravindamлотосную стопу,
कृष्णायkṛṣṇāyaКришне
नोnoне
नमतिnamatiкланяется
यच्yacчья
छिरchiraголова
एकदापिekadāpiи однажды, —
तान्tānтех
आनयध्वम्ānayadhvamприведите,
असतोऽकृतasato'kṛtaнегодных, не совершивших
विष्णुviṣṇuВишну
कृत्यान्kṛtyānдолжного».
आस्तांāstāṁПусть будет
तावत्tāvatпока
तान्tān«тех
आनयध्वम्ānayadhvamприведите»
इत्य्ityтак
आदिकेनैतत्ādikenaitatи прочим — этому
पूर्वpūrvaпрежним,
द्वितीयdvitīyaвторым
पद्येनोक्तानांpadyenoktānāṁстихом названных,
मुकुन्दmukundaМукунды
पादारविन्दpādāravindaлотосных стоп
विमुखानाम्vimukhānāmотвратившихся,
आनयनānayanaприведения
वार्ताvārtāвесть.
तथाtathāТак же
तेte«те
देवdevaбогами,
सिद्धःsiddhaḥсиддхами»
इत्य्ityтак
आदिकेनādikenaи прочим —
तत्tatему
पूर्वpūrvaпрежним,
तृतीयtṛtīyaтретьим
पद्येनोक्तानांpadyenoktānāṁстихом названных,
देवdevaбогами,
सिद्धsiddhaсиддхами
परिगीतparigītaвоспетые
पवित्रpavitraчистые
गाथानांgāthānāṁсказания имеющих,
साधूनांsādhūnāṁблагих,
समदृशांsamadṛśāṁравно зрящих,
भगवत्bhagavatБхагавану
पराणांparāṇāṁпреданных,
निकटnikaṭaвблизи
गमनgamanaхождения
निषेधniṣedhaзапрета
वार्तापिvārtāpiвесть также.
यद्yadЧто
यस्यyasyaу кого
जिह्वापिjihvāpiязык даже
श्रीśrīшри
भगवतोbhagavatoБхагавана
गुणंguṇaṁкачество
चcaи
नामधेयंnāmadheyaṁимя
चैकदाcaikadāи однажды,
जन्मjanmaрождения
मध्येmadhyeсреди,
यदाyadāкогда
कदाचिद्kadācidкогда-либо
अपिapiтакже,
नnaне
वक्तिvaktiпроизносит;
जिह्वायाjihvāyāязыка
अभावेabhāveпри отсутствии
चेतश्cetaśсознание
चcaже
तच्tacего
चरणारविन्दम्caraṇāravindamлотосную стопу
एकदापिekadāpiи однажды
नnaне
स्मरतिsmaratiпомнит;
चेतसोcetasoсознания
विक्षिप्तत्वेvikṣiptatveрассеянности при
शिरश्śiraśголова
चcaже
कृष्णायkṛṣṇāya«Кришне» —
कृष्णंkṛṣṇaṁКришну
लक्षीकृत्यlakṣīkṛtyaсделав предметом —
नोnoне
नमतिnamatiкланяется, —
शठेनापिśaṭhenāpi«лукавым даже
नमस्कारंnamaskāraṁпоклон
कुर्वतःkurvataḥсовершающего
शार्ङ्गśārṅgaШарнгу
धन्विनेdhanvineлук имеющему —
शतśataста
जन्मार्जितंjanmārjitaṁрождениями накопленный
पापंpāpaṁгрех
तत्tatв тот
क्षणाद्kṣaṇādже миг
एवevaименно
नश्यतिnaśyatiгибнет»
इतिitiтак —
स्कान्दोक्तskāndoktaв Сканде сказанное
महिमानंmahimānaṁвеличие имеющего
नमस्कारंnamaskāraṁпоклона
नnaне
करोतिkarotiсовершает, —
तान्tānтех
आनयध्वम्ānayadhvamприведите.
तत्रtatraТам
हेतुःhetuḥпричина:
असतःasataḥ«негодных».
असत्त्वेasattveНегодности
हेतुःhetuḥпричина:
अकृतakṛta«не совершивших
विष्णुviṣṇuВишну
कृत्यान्kṛtyānдолжного».
यथाyathāКак
स्कान्देskāndeв Сканде,
रेवाrevāРевы
खण्डेkhaṇḍeв разделе,
श्रीśrīшри
ब्रह्मोक्तौbrahmoktauБрахмы в речении:
सsa«тот
कर्ताkartāсовершитель
सर्वsarvaвсех
धर्माणांdharmāṇāṁзаконов,
भक्तोbhaktoпреданный
यस्yasкоторый
तवtavaтвой,
केशवkeśavaо Кешава;
सsaтот
कर्ताkartāсовершитель
सर्वsarvaвсех
पापानांpāpānāṁгрехов,
योyoкоторый
नnaне
भक्तस्bhaktasпреданный
तवाच्युतtavācyutaтвой, о Ачьюта.
पापंpāpaṁГрехом
भवतिbhavatiстановится
धर्मोऽपिdharmo'piзакон даже,
तवाभक्तैःtavābhaktaiḥтвоими непреданными
कृतोkṛtoсовершённый,
हरेhareо Хари;
निःशेषniḥśeṣaвсех без остатка
धर्मdharmaзаконов
कर्ताkartāсовершитель
वाप्य्vāpyхотя бы,
अभक्तोabhaktoнепреданный,
नरकेnarakeв аду,
हरेhareо Хари,
सदाsadāвсегда
तिष्ठतिtiṣṭhatiпребывает;
भक्तस्bhaktasпреданный
तेteтвой —
ब्रह्महापिbrahmahāpiбрахманоубийца даже —
विमुच्यतेvimucyateосвобождается».
पाद्मेpādmeВ Падме
चcaже:
मन्man«меня
निमित्तंnimittaṁради
कृतंkṛtaṁсовершённый
पापम्pāpamгрех
अपिapiтакже
क्षेमायkṣemāyaк благу
कल्पतेkalpateслужит;
माम्māmменя
अनादृत्यanādṛtyaпрезрев,
धर्मोऽपिdharmo'piзакон даже
पापंpāpaṁгрехом
स्यान्syānбыл бы
मत्matмоею
प्रभावतःprabhāvataḥсилою»
इतिitiтак.
युक्तंyuktaṁУместно
चैतत्caitatже это,
श्रवणंśravaṇaṁ«слушание,
कीर्तनंkīrtanaṁвоспевание
चास्यcāsyaи его»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи прочим,
मुखmukha«из уст,
बाहूरुbāhūruрук, бёдер
पादेभ्यःpādebhyaḥи стоп»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи прочим,
सर्वेषांsarveṣāṁ«у всех
मद्madменя
उपासनम्upāsanamпочитание»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи прочим,
सर्वsarva«все
विधिvidhiпредписания
निषेधाःniṣedhāḥи запреты
स्युःsyuḥда будут»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи прочим
चcaже —
परमparamaвысшей
नित्यत्वादिnityatvādiнепременности и прочего
प्रतिपादनात्pratipādanātизложением.
एषांeṣāṁЭтих
कीर्तनादीनांkīrtanādīnāṁвоспевания и прочих
त्रयाणाम्trayāṇāmтрёх
अपिapiтакже,
सुकराणाम्sukarāṇāmлегко исполнимых,
अभावेabhāveпри отсутствии
परेषांpareṣāṁиных
सुतराम्sutarāmтем более
एवाभावोevābhāvoименно отсутствие
भवेद्bhavedбыло бы —
इतिitiтак;
सामान्येनैवsāmānyenaivaобщим именно
विष्णुviṣṇuВишну
कृत्यkṛtyaдолжного
रहितत्वम्rahitatvamлишённость
उक्तम्uktamсказана.
जिह्वादीनांjihvādīnāṁЯзыка и прочих,
करणkaraṇaорудиями
भूतानाम्bhūtānāmставших,
अपिapiтакже
कर्तृत्वेनkartṛtvenaдеятелями
निर्देशःnirdeśaḥуказание —
पुरुषानिच्छयापिpuruṣānicchayāpiчеловека нежеланием даже
यथाyathāкак
कथञ्चित्kathañcitбы то ни было
कीर्तनादिकम्kīrtanādikamвоспевание и прочее
आदत्तेādatteпринимается.
चरणारविन्दम्caraṇāravindam«Лотосную стопу» —
इतिitiтак —
विशेषाङ्गviśeṣāṅgaособого члена
निर्देशःnirdeśaḥуказание —
श्रीśrīшри
यमस्यyamasyaЯмы
भक्तिbhaktiпреданности
ख्यापकkhyāpakaвозвеститель
एवevaименно,
नnaне
तुtuже
तन्tanтого
मात्रmātraодного
स्मरणsmaraṇaпамятования
नियामकःniyāmakaḥограничитель.
अत्राभक्तानाम्atrābhaktānāmЗдесь непреданных
आनयनेनānayanenaприведением
भक्तानाम्bhaktānāmпреданных
अनानयनम्anānayanamнеприведение
एवevaименно
विधीयतेvidhīyateпредписывается,
आनयनस्योत्सर्गānayanasyotsargaприведения общим правилом
सिद्धत्वात्siddhatvātустановленностью —
वैवस्वतंvaivasvataṁ«Вайвасвата —
संयमनंsaṁyamanaṁобуздание
प्रजानाम्prajānāmтварей»
इतिitiтак
श्रुतेःśruteḥшрути.
सकृन्sakṛn«Однажды
मनःmanaḥум
कृष्णkṛṣṇaКришны
पदारविन्दयोर्padāravindayorк лотосным стопам
निवेशितंniveśitaṁвложен,
तद्tadего
गुणguṇaк качествам
रागिrāgiвлекомый,
यैर्yairкем
इहihaздесь, —
नnaне
तेteте
यमंyamaṁЯму,
पाशpāśaпетли
भृतश्bhṛtaśнесущих
चcaи
तद्tadего
भटान्bhaṭānслуг
स्वप्नेऽपिsvapne'piво сне даже
पश्यन्तिpaśyantiвидят
हिhiведь,
चीर्णcīrṇaисполнившие
निष्कृताःniṣkṛtāḥискупление»
इत्य्ityтак —
अत्रatraздесь
तद्tad«его
गुणguṇaк качествам
रागीतिrāgītiвлекомый» — так
विशेषणंviśeṣaṇaṁопределение
तुtuже
तेषांteṣāṁих
तद्tadего
दृष्टिdṛṣṭiвзгляда
पथpathaпути
गमनgamanaхождения
सामर्थ्यस्यापिsāmarthyasyāpiспособности даже
यद्yadчто
घातकंghātakaṁгубительно, —
तादृशtādṛśaтакого
तत्tatего
स्मरणस्यsmaraṇasyaпамятования
प्रभावprabhāvaсилы
विशेषम्viśeṣamособенность
एवevaименно
बोधयतीतिbodhayatītiявляет — так
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать.
यथैवyathaivaКак именно
नारसिंहेnārasiṁheв Нарасимхе:
अहम्aham«я
अमरamaraбессмертных
गणार्चितेनgaṇārcitenaсонмом чтимым
धात्राdhātrāТворцом
यमyamaЯмою
इतिitiтак —
लोकlokaмира
हिताहितेhitāhiteк благу и неблагу
नियुक्तःniyuktaḥприставлен;
हरिhariХари
गुरुguruи учителю
विमुखान्vimukhānотвратившихся
प्रशास्मिpraśāsmiкараю
मर्त्यान्martyānсмертных,
हरिhariХари
चरणcaraṇaстопам
प्रणतान्praṇatānпоклонившимся
नमस्करोमिnamaskaromiкланяюсь»
इतिitiтак.
तथैवामृतtathaivāmṛtaТак же именно в «Нектара
सारोद्धारेsāroddhāreсути извлечении» —
स्कान्दskāndaСканды
वचनम्vacanamречение:
नna«ни
ब्रह्माbrahmāБрахма,
नnaни
शिवाग्नीन्द्राśivāgnīndrāШива, Агни, Индра,
नाहंnāhaṁни я,
नान्येnānyeни иные
दिवौकसःdivaukasaḥнебожители —
शक्तास्śaktāsспособны
तुtuже
निग्रहंnigrahaṁнаказание
कर्तुंkartuṁсовершить
वैष्णवानांvaiṣṇavānāṁвайшнавов,
महात्मनाम्mahātmanāmвеликих душою»
इतिitiтак.
अनुवाद

Пусть же у самой преданности будет и то, что она высший закон, и прочее. А что и мирское деяние, последующее за нею и достигнутое посвящением Бхагавану, есть высший закон, будет приведено в «Какой бы закон ни был во мне, высшем» и далее. Так же сказано, что её губительство греха и прочее бывает и от одного слушания и прочего: «Услышанный, повторённый, созерцаемый» и далее.

И в Падме, в величии магхи, речение посланцев бога: «Брат Ямуны сказал нам с почтением, снова и снова: „Оставьте вайшнава, если человек чтит Вишну. И тех, в чьём доме вайшнав вкушает пищу, и тех, у кого есть общение с вайшнавом, — и их оставьте: тем общением убита их скверна“». В большой Нарадии, в конце сказания о Ягьямалине: «Одним общением со спутниками тех, кто предан преданности Хари, освобождается от всех грехов даже великий грешник».

Оттого он тем более повелел вот что: «Чей язык не произносит качеств и имени Бхагавана, чьё сознание не помнит его лотосной стопы, чья голова ни разу не склонилась Кришне, — тех приведите, негодных, не совершивших должного Вишну». И тут — не говоря уже о вести, что словами «тех приведите» и далее велено привести тех, кто отвратился от лотосных стоп Мукунды, названных вторым стихом перед этим, — есть и весть о запрете подходить близко к тем, кто назван третьим стихом перед ним, в «те, кем богами и сиддхами» и далее: к благим, чьи чистые сказания воспеты богами и сиддхами, зрящим равно, преданным Бхагавану.

То есть: у кого даже язык ни разу за всю жизнь, когда бы то ни было, не произнёс качества и имени шри Бхагавана; у кого, за отсутствием языка, и сознание ни разу не вспомнило его лотосной стопы; у кого, при рассеянности сознания, и голова не склонилась Кришне — не совершила поклона, чьё величие сказано в Сканде: «У того, кто совершает поклон Носящему лук Шарнгу хотя бы и лукаво, в тот же миг гибнет грех, накопленный сотнею рождений», — тех приведите. Причина тому: «негодных». А причина негодности: «не совершивших должного Вишну».

Как в Сканде, в разделе Ревы, в речении шри Брахмы: «Тот совершитель всех законов, кто твой преданный, о Кешава; и тот совершитель всех грехов, кто не твой преданный, о Ачьюта. Даже закон, совершённый твоими непреданными, становится грехом, о Хари; и непреданный, хотя бы он совершил все законы без остатка, всегда пребывает в аду, о Хари; а твой преданный — хотя бы и убийца брахмана — освобождается». И в Падме: «Даже грех, совершённый ради меня, служит благу; а даже закон, совершённый в пренебрежении ко мне, становится грехом — моею силою».

И это уместно, ибо высшая непременность и прочее изложены в «слушание, воспевание его» и далее, в «из уст, рук, бёдер и стоп» и далее, в «у всех — почитание меня» и далее, в «все предписания и запреты да будут» и далее. А раз нет этих трёх — воспевания и прочего, столь легко исполнимых, — то иных тем более не будет; потому и сказано вообще: «не совершивших должного Вишну». Язык и прочее, будучи орудиями, указаны как деятели потому, что воспевание и прочее как-нибудь да совершается даже помимо желания человека. Указание особого члена — «лотосную стопу» — возвещает преданность самого шри Ямы, а не ограничивает памятование только им. И здесь приведением непреданных предписывается именно неприведение преданных, ибо приведение установлено общим правилом: «Вайвасвата — обуздание тварей», говорит шрути.

А в «Кем здесь хоть однажды вложен ум в лотосные стопы Кришны, влекомый к его качествам, — те и во сне не видят Ямы, несущих петли его слуг: они исполнили искупление» определение «влекомый к его качествам» надо понимать так: оно являет особую силу такого памятования о нём, — ту, что губит у них самую способность попасть ему на глаза. Как именно в Нарасимхе: «Я приставлен Творцом, чтимым сонмом бессмертных, Ямою — к благу и неблагу мира: смертных, отвратившихся от Хари и от учителя, я караю, а склонившимся к стопам Хари кланяюсь». Так же и в «Извлечении сути нектара» речение Сканды: «Ни Брахма, ни Шива, ни Агни, ни Индра, ни я, ни иные небожители не способны наказать вайшнавов, великих душою».

संस्करण

66fc021ddc1c · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से