षट्सन्दर्भ
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.255जीव गोस्वामी
867 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 5.255
॥
देवनागरी

एवं दुरवगमात्मतत्त्वनिगमाय इत्यादौ वेदस्तुताव् अपि तच्छ्लाघा द्रष्टव्या । अत एव प्रथमे भावयत्य् एषः इत्यादौ, लीलावतारानुरतः इति तद्विशेषणं दत्तम् । तथा च श्रीभगवद्गीतासु— जन्म कर्म च मे दिव्यम् एवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति माम् एति सोऽर्जुन ॥ इति । एषा खलु मर्त्यशरीरम् अपि पार्षदभावेन जितमृत्युकं विदधाति । यद् आह— साधु वीर त्वया पृष्टम् अवतारकथां हरेः । यत् त्वं पृच्छसि मर्त्यानां मृत्युपाशविशातनीम् ॥ ययोत्तानपदः पुत्रो मुनिना गीतयार्भकः । मृत्योः कृत्वैव मूर्ध्न्य् अङ्घ्रिम् आरुरोह हरेः पदम् ॥ मुनिना श्रीनारदेन । अतस् तेन भगवदवतारकथापि तं प्रति श्रावितास्तीति गम्यते । तेन शरीरेणैव मृत्युजयः पार्षदत्वं चोक्तम्— परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदाव् अभिवन्द्य च । इयेष तद् अधिष्ठातुं बिभ्रद् रूपं हिरण्मयम् ॥ इति । ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṁ duravagamātma-tattva-nigamāya ity-ādau veda-stutāv api tac-chlāghā draṣṭavyā | ata eva prathame bhāvayaty eṣaḥ ity-ādau, līlāvatārānurataḥ iti tad-viśeṣaṇaṁ dattam | tathā ca śrī-bhagavad-gītāsu— janma karma ca me divyam evaṁ yo vetti tattvataḥ | tyaktvā dehaṁ punarjanma naiti mām eti so'rjuna || iti | eṣā khalu martya-śarīram api pārṣada-bhāvena jita-mṛtyukaṁ vidadhāti | yad āha— sādhu vīra tvayā pṛṣṭam avatāra-kathāṁ hareḥ | yat tvaṁ pṛcchasi martyānāṁ mṛtyu-pāśa-viśātanīm || yayottānapadaḥ putro muninā gītayārbhakaḥ | mṛtyoḥ kṛtvaiva mūrdhny aṅghrim āruroha hareḥ padam || muninā śrī-nāradena | atas tena bhagavad-avatāra-kathāpi taṁ prati śrāvitāstīti gamyate | tena śarīreṇaiva mṛtyu-jayaḥ pārṣadatvaṁ coktam— parītyābhyarcya dhiṣṇyāgryaṁ pārṣadāv abhivandya ca | iyeṣa tad adhiṣṭhātuṁ bibhrad rūpaṁ hiraṇmayam || iti | ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवंevaṁТак
दुरवगमात्मduravagamātma«труднопостижимую себя
तत्त्वtattvaистину
निगमायnigamāyaвозвестить ради»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее,
वेदvedaв Вед
स्तुताव्stutāvхвале,
अपिapiтакже
तच्tacих
छ्लाघाchlāghāвосхваление
द्रष्टव्याdraṣṭavyāдолжно быть видимо.
अतataОттого
एवevaименно
प्रथमेprathameв первой,
भावयत्य्bhāvayaty«помышляет
एषःeṣaḥэтот»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее,
लीलावतारानुरतःlīlāvatārānurataḥ«игровым нисхождениям преданный»
इतिitiтак —
तद्tadего
विशेषणंviśeṣaṇaṁопределение
दत्तम्dattamдано.
तथाtathāТак
चcaже
श्रीśrīв шри
भगवद्bhagavadБхагавад-
गीतासुgītāsuгите:
जन्मjanma«рождение,
कर्मkarmaдеяние
चcaи
मेmeмоё
दिव्यम्divyamдивное
एवंevaṁтак
योyoкто
वेत्तिvettiзнает
तत्त्वतःtattvataḥистинно, —
त्यक्त्वाtyaktvāоставив
देहंdehaṁтело,
पुनर्जन्मpunarjanmaнового рождения
नैतिnaitiне приходит,
माम्māmменя
एतिetiдостигает
सोऽर्जुनso'rjunaон, о Арджуна»
इतिitiтак.
एषाeṣāОно
खलुkhaluведь
मर्त्यmartyaсмертное
शरीरम्śarīramтело
अपिapiтакже
पार्षदpārṣadaспутника
भावेनbhāvenaбытием
जितjitaпобедившим
मृत्युकंmṛtyukaṁсмерть
विदधातिvidadhātiделает.
यद्yadЧто
आहāhaговорит:
साधुsādhu«хорошо,
वीरvīraо герой,
त्वयाtvayāтобою
पृष्टम्pṛṣṭamспрошено —
अवतारavatāraнисхождений
कथांkathāṁсказание
हरेःhareḥХари,
यत्yatчто
त्वंtvaṁты
पृच्छसिpṛcchasiвопрошаешь,
मर्त्यानांmartyānāṁсмертных
मृत्युmṛtyuсмерти
पाशpāśaпетлю
विशातनीम्viśātanīmрассекающее.
ययोत्तानपदःyayottānapadaḥКоторым Уттанапады
पुत्रोputroсын,
मुनिनाmunināмолчальником
गीतयार्भकःgītayārbhakaḥпропетым, дитя,
मृत्योःmṛtyoḥсмерти
कृत्वैवkṛtvaivaпоставив именно
मूर्ध्न्य्mūrdhnyна голову
अङ्घ्रिम्aṅghrimстопу,
आरुरोहārurohaвзошёл
हरेःhareḥХари
पदम्padamв обитель».
मुनिनाmuninā«Молчальником» —
श्रीśrīшри
नारदेनnāradenaНарадою.
अतस्atasОттого
तेनtenaим
भगवद्bhagavadБхагавана
अवतारavatāraнисхождений
कथापिkathāpiсказание также
तंtaṁему
प्रतिpratiк
श्रावितास्तीतिśrāvitāstītiповедано есть — так
गम्यतेgamyateпостигается.
तेनtenaТем
शरीरेणैवśarīreṇaivaтелом именно
मृत्युmṛtyuсмерти
जयःjayaḥпобеда,
पार्षदत्वंpārṣadatvaṁспутничество
चोक्तम्coktamже сказано:
परीत्याभ्यर्च्यparītyābhyarcya«обойдя, почтив
धिष्ण्याग्र्यंdhiṣṇyāgryaṁобитель лучшую,
पार्षदाव्pārṣadāvдвух спутников
अभिवन्द्यabhivandyaпоприветствовав
चcaже,
इयेषiyeṣaвозжелал
तद्tadеё
अधिष्ठातुंadhiṣṭhātuṁзанять,
बिभ्रद्bibhradнеся
रूपंrūpaṁоблик
हिरण्मयम्hiraṇmayamзолотой»
इतिitiтак.
अनुवाद

Так же их восхваление надо видеть и в хвале Вед — «чтобы возвестить труднопостижимую истину о себе» и далее. Оттого и в первой, в «помышляет этот» и далее, дано определение: «преданный игровым нисхождениям». И в шри Бхагавад-гите: «Кто так истинно знает моё дивное рождение и деяние, тот, оставив тело, не приходит к новому рождению, а достигает меня, о Арджуна». И оно делает даже смертное тело победившим смерть — через бытие спутником. Об этом сказано: «Хорошо, о герой, спрошено тобою, — сказание о нисхождениях Хари, о котором ты вопрошаешь, рассекающее петлю смерти для смертных. Им, пропетым молчальником, дитя, сын Уттанапады, поставив стопу на голову смерти, взошёл в обитель Хари». «Молчальником» — шри Нарадою; отсюда постигается, что им поведано ему и сказание о нисхождениях Бхагавана. А что победа над смертью и спутничество — тем самым телом, сказано: «Обойдя и почтив лучшую обитель и поприветствовав двух спутников, он возжелал занять её, неся золотой облик».

संस्करण

a2e5b4738edb · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से