षट्सन्दर्भ
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.290जीव गोस्वामी
907 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 5.290
॥
देवनागरी

एवं स्थितेऽपि कालेनोपासकदोषोत्पत्तौ सत्यां भेददृष्ट्या विशिष्टम् अधिष्ठानान्तरं प्रकाशितम् इत्य् आह— दृष्ट्वा तेषां मिथो नृणाम् अवज्ञानात्मतां नृप । त्रेतादिषु हरेर् अर्चा क्रियायै कविभिः कृता ॥ मिथोऽवज्ञानम् असम्मानंस् तस्मिन्न् आत्मा बुद्धिर् येषां भावं दृष्ट्वाक्रियायै पूजाद्यर्थम् अर्चा कृता तत्परिचर्यामार्गदर्शनाय सा प्रकाशितेत्य् अर्थः । एतेन तादृशदोषयुक्तेष्व् अपि कार्यसाधकत्वात् श्रीमदर्चाया आधिक्यम् एव व्यञ्जितम् । प्रतिमा स्वल्पबुद्धीनाम् इत्य् अत्र च अल्पबुद्धीनाम् अपीत्य् अर्थः । नृसिंहपुरानादौ ब्रह्माम्बरीषादीनाम् अपि तत्पूजाश्रवणात् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṁ sthite'pi kālenopāsaka-doṣotpattau satyāṁ bheda-dṛṣṭyā viśiṣṭam adhiṣṭhānāntaraṁ prakāśitam ity āha— dṛṣṭvā teṣāṁ mitho nṛṇām avajñānātmatāṁ nṛpa | tretādiṣu harer arcā kriyāyai kavibhiḥ kṛtā || mitho'vajñānam asammānaṁs tasminn ātmā buddhir yeṣāṁ bhāvaṁ dṛṣṭvākriyāyai pūjādy-artham arcā kṛtā tat-paricaryā-mārga-darśanāya sā prakāśitety arthaḥ | etena tādṛśa-doṣa-yukteṣv api kārya-sādhakatvāt śrīmad-arcāyā ādhikyam eva vyañjitam | pratimā svalpa-buddhīnām ity atra ca alpa-buddhīnām apīty arthaḥ | nṛsiṁha-purānādau brahmāmbarīṣādīnām api tat-pūjā-śravaṇāt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवंevaṁТак
स्थितेऽपिsthite'piпри стоящем также,
कालेनोपासकkālenopāsakaсо временем у почитателя
दोषोत्पत्तौdoṣotpattauпорока возникновении
सत्यांsatyāṁсущем,
भेदbhedaразличия
दृष्ट्याdṛṣṭyāвидением
विशिष्टम्viśiṣṭamособое
अधिष्ठानान्तरंadhiṣṭhānāntaraṁиное вместилище
प्रकाशितम्prakāśitamявлено —
इत्य्ityтак
आहāhaговорит:
दृष्ट्वाdṛṣṭvā«увидев
तेषांteṣāṁих,
मिथोmithoвзаимного
नृणाम्nṛṇāmлюдей,
अवज्ञानात्मतांavajñānātmatāṁпренебрежения суть,
नृपnṛpaо царь, —
त्रेतादिषुtretādiṣuв трете и прочих
हरेर्harerХари
अर्चाarcāизображение
क्रियायैkriyāyaiдля обряда
कविभिःkavibhiḥмудрыми
कृताkṛtāсотворено».
मिथोऽवज्ञानम्mitho'vajñānamВзаимное пренебрежение,
असम्मानंस्asammānaṁsнепочтение,
तस्मिन्न्tasminnв том
आत्माātmāсуть,
बुद्धिर्buddhirразумение
येषांyeṣāṁу которых, —
भावंbhāvaṁсостояние
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев,
क्रियायैkriyāyai«для обряда» —
पूजाद्य्pūjādyпочитания и прочего
अर्थम्arthamради
अर्चाarcāизображение
कृताkṛtāсотворено:
तत्tatЕму
परिचर्याparicaryāприслуживания
मार्गmārgaпути
दर्शनायdarśanāyaпоказания ради
साsāоно
प्रकाशितेत्य्prakāśitetyявлено — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
एतेनetenaЭтим
तादृशtādṛśaтаким
दोषdoṣaпороком
युक्तेष्व्yukteṣvнаделённых
अपिapiтакже
कार्यkāryaдела
साधकत्वात्sādhakatvātсовершительством
श्रीमद्śrīmadшримат
अर्चायाarcāyāизображения
आधिक्यम्ādhikyamпревосходство
एवevaименно
व्यञ्जितम्vyañjitamявлено.
प्रतिमाpratimā«Изваяние —
स्वल्पsvalpaмалый
बुद्धीनाम्buddhīnāmразум имеющих»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь
चcaже —
अल्पalpaмалый
बुद्धीनाम्buddhīnāmразум имеющих
अपीत्य्apītyтакже — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
नृसिंहnṛsiṁhaВ Нрисимха-
पुरानादौpurānādauпуране и прочем
ब्रह्माम्बरीषादीनाम्brahmāmbarīṣādīnāmБрахмы, Амбариши и прочих
अपिapiтакже
तत्tatего
पूजाpūjāпочитания
श्रवणात्śravaṇātслышанностью.
अनुवाद

И хотя это так, — когда со временем у почитателя возникает порок, видением различия явлено особое иное вместилище; об этом он говорит: «Увидев, о царь, что суть людей — взаимное пренебрежение, мудрые в трете и прочих веках сотворили изображение Хари для обряда». Увидев состояние тех, у кого сутью и разумением стало взаимное пренебрежение, непочтение к Нему в них, — «для обряда», то есть ради почитания и прочего, сотворено изображение: оно явлено, чтобы показать путь прислуживания Ему; таков смысл. Этим явлено именно превосходство шримат изображения — ибо оно совершает дело даже у наделённых таким пороком. И в «изваяние — для малоразумных» смысл тот, что и для малоразумных тоже: ведь в Нрисимха-пуране и прочем слышится его почитание и у Брахмы, Амбариши и прочих.

संस्करण

2b495913ebfd · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से