षट्सन्दर्भ
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.190जीव गोस्वामी
800 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 5.190
॥
देवनागरी

अथ भगवद्धर्माचरणरूपेण कायिकेन किञ्चिन् मानसेन च लिङ्गेन कनिष्ठं लक्षयति— अर्चायाम् एव हरये पूजां यः श्रद्धयेहते । न तद्भक्तेषु चान्येषु स भक्तः प्राकृतः स्मृतः ॥ अर्चायां प्रतिमायाम् एव, न तद्भक्तेषु, अन्येषुच सुतरां न, भगवत्प्रेमाभावद् भक्तमाहात्म्यज्ञानाभावात् सर्वादरलक्षणभक्तगुणानुदयाच् च । स प्राकृतः प्रकृतिः प्रारम्भोऽधुनैव प्रारब्धभक्तिर् इत्य् अर्थः । इयं च श्रद्धा न शास्त्रार्थावधारणजाता । यस्यात्मबुद्धिः कुणपे त्रिधातुके स्वधीः कलत्रादिषु भौम इज्यधीः । यत्तीर्थबुद्धिः सलिले न कर्हिचिज् जनेष्व् अभिज्ञेषु … इत्यादि शास्त्राज्ञानात् । तस्माल् लोकपरम्पराप्राप्तैवेति पूर्ववत् । अतश् चाजातप्रेमाशास्त्रीयश्रद्धायुक्तः साधकस् तु मुख्यो कनिष्ठो ज्ञेयः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

atha bhagavad-dharmācaraṇa-rūpeṇa kāyikena kiñcin mānasena ca liṅgena kaniṣṭhaṁ lakṣayati— arcāyām eva haraye pūjāṁ yaḥ śraddhayehate | na tad-bhakteṣu cānyeṣu sa bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ || arcāyāṁ pratimāyām eva, na tad-bhakteṣu, anyeṣuca sutarāṁ na, bhagavat-premābhāvad bhakta-māhātmya-jñānābhāvāt sarvādara-lakṣaṇa-bhakta-guṇānudayāc ca | sa prākṛtaḥ prakṛtiḥ prārambho'dhunaiva prārabdha-bhaktir ity arthaḥ | iyaṁ ca śraddhā na śāstrārthāvadhāraṇa-jātā | yasyātma-buddhiḥ kuṇape tri-dhātuke sva-dhīḥ kalatrādiṣu bhauma ijya-dhīḥ | yat-tīrtha-buddhiḥ salile na karhicij janeṣv abhijñeṣu … ity-ādi śāstrājñānāt | tasmāl loka-paramparā-prāptaiveti pūrvavat | ataś cājāta-premāśāstrīya-śraddhā-yuktaḥ sādhakas tu mukhyo kaniṣṭho jñeyaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथathaЗатем
भगवद्bhagavadБхагавана
धर्माचरणdharmācaraṇaзакона исполнения
रूपेणrūpeṇaобликом,
कायिकेनkāyikenaтелесным,
किञ्चिन्kiñcinи отчасти
मानसेनmānasenaумственным
चcaже
लिङ्गेनliṅgenaпризнаком
कनिष्ठंkaniṣṭhaṁмладшего
लक्षयतिlakṣayatiопределяет:
अर्चायाम्arcāyām«в изображении
एवevaлишь
हरयेharayeХари
पूजांpūjāṁпочитание
यःyaḥкто
श्रद्धयेहतेśraddhayehateс верою совершает,
नnaне
तद्tadЕго
भक्तेषुbhakteṣuв преданных
चान्येषुcānyeṣuи в иных же, —
सsaтот
भक्तःbhaktaḥпреданный
प्राकृतःprākṛtaḥначальный
स्मृतःsmṛtaḥназван».
अर्चायांarcāyāṁ«В изображении» —
प्रतिमायाम्pratimāyāmв мурти
एवevaлишь;
नna«не
तद्tadЕго
भक्तेषुbhakteṣuв преданных»,
अन्येषुanyeṣuв иных
चcaже
सुतरांsutarāṁтем более
नnaне, —
भगवत्bhagavatк Бхагавану
प्रेमाभावद्premābhāvadлюбви отсутствием,
भक्तbhaktaпреданного
माहात्म्यmāhātmyaвеличия
ज्ञानाभावात्jñānābhāvātзнания отсутствием
सर्वादरsarvādaraко всем почтение
लक्षणlakṣaṇaпризнаком имеющих
भक्तbhaktaпреданного
गुणानुदयाच्guṇānudayācкачеств невосходом
चcaже.
सsa«Тот
प्राकृतःprākṛtaḥначальный» —
प्रकृतिःprakṛtiḥ«пракрити» —
प्रारम्भोऽधुनैवprārambho'dhunaivaначало: ныне лишь
प्रारब्धprārabdhaначатую
भक्तिर्bhaktirпреданность имеющий —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
इयंiyaṁЭта
चcaже
श्रद्धाśraddhāвера
नnaне
शास्त्रार्थावधारणśāstrārthāvadhāraṇaписания смысла уяснением
जाताjātāрождена.
यस्यात्मyasyātma«У кого себя
बुद्धिःbuddhiḥразумение
कुणपेkuṇapeв трупе
त्रिtriиз трёх
धातुकेdhātukeначал,
स्वsvaсвоих
धीःdhīḥмысль
कलत्रादिषुkalatrādiṣuв жене и прочих,
भौमbhaumaземное
इज्यijyaпочитаемым
धीःdhīḥмнит,
यत्yatу кого
तीर्थtīrthaсвятыни
बुद्धिःbuddhiḥразумение
सलिलेsalileв воде,
नnaне
कर्हिचिज्karhicijникогда
जनेष्व्janeṣvв людях
अभिज्ञेषुabhijñeṣuсведущих»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
शास्त्राज्ञानात्śāstrājñānātписания незнанием.
तस्माल्tasmālПотому
लोकlokaлюдской
परम्पराparamparāпреемственностью
प्राप्तैवेतिprāptaivetiполученная именно — так,
पूर्ववत्pūrvavatкак прежде.
अतश्ataśОттого
चाजातcājātaже не родившуюся
प्रेमाशास्त्रीयpremāśāstrīyaлюбовь, невписанную в писание
श्रद्धाśraddhāверу
युक्तःyuktaḥимеющий
साधकस्sādhakasподвижник
तुtuже
मुख्योmukhyoглавным
कनिष्ठोkaniṣṭhoмладшим
ज्ञेयःjñeyaḥдолжен быть знаем.
अनुवाद

Затем телесным признаком — исполнением закона Бхагавана — и отчасти умственным он определяет младшего: «Кто с верою совершает почитание Хари лишь в изображении, а не в Его преданных и не в иных, тот назван начальным преданным». «В изображении» — лишь в мурти; «не в Его преданных», а в иных и тем более нет, — потому что нет любви к Бхагавану, нет знания величия преданного и не взошли качества преданного, признак которых — почтение ко всем. «Тот начальный»: пракрити — начало; преданность у него начата лишь ныне, таков смысл. И вера эта рождена не уяснением смысла писания, ибо писания он не знает — «У кого разумение себя в трупе из трёх начал, мысль о своём — в жене и прочих, земное мнит почитаемым, святыню разумеет в воде и никогда — в людях сведущих» и далее. Потому она получена людской преемственностью, как и прежде. А отсюда подвижник, у которого любовь не родилась и вера не от писания, должен быть знаем главным среди младших.

संस्करण

1b8b5afb558d · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से