तद् एवम् उपदिष्टा भागवतसत्सु मूर्च्छितकषायादयो महद्भेदाः। भागवतसन्मात्रभेदाश् च तत्सन्मात्रभेदेषु, अर्चायाम् एव हरये इत्यादिना तत्तद्गुणाविर्भावतारतम्याल् लब्धतारतम्याः कतिचिद् दर्शिताः । अथ साधनतारतम्येनापि तेषां तारतम्यम् आह पञ्चभिः । तत्रावरं मिश्रभक्तिसाधकम् आह त्रिभिः— कृपालुर् अकृतद्रोहस् तितिक्षुः सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा समः सर्वोपकारकः ॥ कामैर् अहतधीर् दान्तो मृदुः शुचिर् अकिञ्चनः । अनीहो मितभुक् शान्तः स्थिरो मच्छरणो मुनिः ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ् जितषड्गुणः । अमानी मानदः कल्यो मैत्रः कारुणिकः कविः ॥ टीका च—कृपालुः परदुःखासहिष्णुः । सर्वदेहिनां केषाञ्चिद् अप्य् अकृतद्रोहः । तितिक्षुः क्षमावान् । सत्यं सारं स्थिरं बलं वा यस्य सः । अनवद्यात्मा असूयादिरहितः । सुखदुःखयोः समः । यथाशक्ति सर्वेषाम् उपकारकः । कामैरहतधीर् विषयैर् अक्षुभितचित्तः । दान्तः संयतबाह्येन्द्रियः । मृदुर् अकठिनचित्तः । शुचिः सदाचारः । अकिञ्चनः अपरिग्रहः । अनीहो दृष्टक्रियाशून्यः । मितभुक् लघ्वाहारः । शान्तो नियतान्तःकरणः स्थिरः स्वधर्मे । मच्छरणो मदेकाश्रयः । मुनिर् मननशीलः । अप्रमत्तः सावधानः । गभीरात्मा निर्विकारः । धृतिमान् विपद्य् अप्य् अकृपणः । जितषड्गुणः शोकमोहौ जरामृत्यू क्ष्त्पिपासे षडूर्मय एते जिता येन सः । अमानी न मानाकाङ्क्षी । अन्येभ्यो मानदः । कल्यः परबोधने दक्षः । मैत्रः अवञ्चकः । कारुणिकः करुणयैव प्रवर्तमानो, न तु दृष्टलोभेन । कविः सम्यक् ज्ञानी ॥ इत्य् एषा । अत्र मच्छरण इति विशेष्यम् । उत्तरत्र स च सत्तम इति चकारेण तु पूर्वोक्तो यथा सत्तमः, तथायम् अपि सत्तम इति व्यक्तिर् एवम् एवंभूतो मच्छरणः सत्तम इत्य् आक्षिप्यते ॥
tad evam upadiṣṭā bhāgavata-satsu mūrcchita-kaṣāyādayo mahad-bhedāḥ| bhāgavata-sanmātra-bhedāś ca tat-san-mātra-bhedeṣu, arcāyām eva haraye ity-ādinā tat-tad-guṇāvirbhāva-tāratamyāl labdha-tāratamyāḥ katicid darśitāḥ | atha sādhana-tāratamyenāpi teṣāṁ tāratamyam āha pañcabhiḥ | tatrāvaraṁ miśra-bhakti-sādhakam āha tribhiḥ— kṛpālur akṛta-drohas titikṣuḥ sarva-dehinām | satya-sāro'navadyātmā samaḥ sarvopakārakaḥ || kāmair ahata-dhīr dānto mṛduḥ śucir akiñcanaḥ | anīho mita-bhuk śāntaḥ sthiro mac-charaṇo muniḥ || apramatto gabhīrātmā dhṛti-māñ jita-ṣaḍ-guṇaḥ | amānī māna-daḥ kalyo maitraḥ kāruṇikaḥ kaviḥ || ṭīkā ca—kṛpāluḥ para-duḥkhāsahiṣṇuḥ | sarva-dehināṁ keṣāñcid apy akṛta-drohaḥ | titikṣuḥ kṣamāvān | satyaṁ sāraṁ sthiraṁ balaṁ vā yasya saḥ | anavadyātmā asūyādi-rahitaḥ | sukha-duḥkhayoḥ samaḥ | yathā-śakti sarveṣām upakārakaḥ | kāmairahata-dhīr viṣayair akṣubhita-cittaḥ | dāntaḥ saṁyata-bāhyendriyaḥ | mṛdur akaṭhina-cittaḥ | śuciḥ sadācāraḥ | akiñcanaḥ aparigrahaḥ | anīho dṛṣṭa-kriyā-śūnyaḥ | mitabhuk laghv-āhāraḥ | śānto niyatāntaḥ-karaṇaḥ sthiraḥ sva-dharme | mac-charaṇo mad-ekāśrayaḥ | munir manana-śīlaḥ | apramattaḥ sāvadhānaḥ | gabhīrātmā nirvikāraḥ | dhṛtimān vipady apy akṛpaṇaḥ | jita-ṣaḍ-guṇaḥ śoka-mohau jarā-mṛtyū kṣt-pipāse ṣaḍ-ūrmaya ete jitā yena saḥ | amānī na mānākāṅkṣī | anyebhyo mānadaḥ | kalyaḥ para-bodhane dakṣaḥ | maitraḥ avañcakaḥ | kāruṇikaḥ karuṇayaiva pravartamāno, na tu dṛṣṭa-lobhena | kaviḥ samyak jñānī || ity eṣā | atra mac-charaṇa iti viśeṣyam | uttaratra sa ca sattama iti ca-kāreṇa tu pūrvokto yathā sattamaḥ, tathāyam api sattama iti vyaktir evam evaṁ-bhūto mac-charaṇaḥ sattama ity ākṣipyate ||
Итак, среди благих бхагават указаны различия великих — с усыплённою скверною и прочие; а различия просто благих бхагават — среди тех, кто просто благ, — показаны словами «лишь в изображении Хари» и далее: несколько таких, чья степень получена от степени проявления тех и тех качеств. Затем он говорит об их степени и по степени средства — пятью стихами. Первым делом низшего, подвижника смешанной преданности, он описывает тремя: «Милостивый, не творящий вреда, терпеливый ко всем воплощённым, чья суть — истина, безупречный, ровный, всем помогающий; с разумом, не поражённым желаниями, обузданный, мягкий, чистый, ничего не имеющий, не хлопочущий, умеренный в еде, умиротворённый, стойкий, нашедший прибежище во мне, молчальник; неоплошный, глубокий, стойкий, победивший шесть свойств, не ищущий почёта и воздающий почёт, умелый, дружелюбный, сострадательный, мудрый».
И тика: «„Милостивый“ — не выносящий чужого страдания. „Всем воплощённым“ — не творящий вреда решительно никому. „Терпеливый“ — прощающий. Тот, у кого суть — истина, или твёрдая сила. „Безупречный“ — лишённый зависти и прочего. Ровный в счастье и страдании. По силам помогающий всем. „С разумом, не поражённым желаниями“ — тот, чьё сознание не возмущено предметами. „Обузданный“ — обуздавший внешние чувства. „Мягкий“ — у кого сознание не жёстко. „Чистый“ — благого поведения. „Ничего не имеющий“ — не стяжающий. „Не хлопочущий“ — лишённый делания ради видимого. „Умеренный в еде“ — питающийся легко. „Умиротворённый“ — обуздавший внутренний орган. „Стойкий“ — в своём законе. „Нашедший прибежище во мне“ — имеющий опору во мне одном. „Молчальник“ — склонный к размышлению. „Неоплошный“ — внимательный. „Глубокий“ — неизменный. „Стойкий“ — и в беде не жалкий. „Победивший шесть свойств“ — тот, кем побеждены шесть волн: скорбь, морок, старость, смерть, голод, жажда. „Не ищущий почёта“ — не жаждущий почёта; а другим почёт воздающий. „Умелый“ — искусный в вразумлении других. „Дружелюбный“ — не обманывающий. „Сострадательный“ — движимый именно состраданием, а не видимою корыстью. „Мудрый“ — знающий вполне» — вот она.
Определяемое здесь — «нашедший прибежище во мне». А далее, в «тот же благой», частица «же» являет: как благ прежде названный, так благ и этот; и тем подразумевается, что именно такой, ставший таким, нашедший прибежище во мне, и есть благой.
421584ee345a · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Длинный список добродетелей держится одним словом — «прибежище во мне»: без него он остался бы перечнем достоинств, которых довольно и без Него.