तद् एवं साधनात्मिका भक्तिर् दर्शिता । तत्र सिद्धिक्रमश् च श्रीसूतोपदेशारम्भे शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य इत्यादिना दर्शितः । यथा च श्रीनारदवाक्ये अहं पुरातीतभवेऽभवम् इत्यादौ । यथा च श्रीकपिलदेववाक्ये सतां प्रसङ्गान् मम वीर्यसंविदः इत्यादौ । अत्र कैवल्यकामायां भक्त्या पुमान् जातविरागः इत्यादिना । शुद्धायां, नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति केचित् इत्यादिना क्रमो ज्ञेयः । तथा शुद्धायाम् एव श्रीप्रह्लादकृतदैत्यबालानुशासने गुरुशुश्रूषया इत्यादिना । तम् एवं क्रमम् एव सङ्क्षिप्य सदृष्टान्तम् आह— भक्तिः परेशानुभवो विरक्तिर् अन्यत्र चैष त्रिक एककालः । प्रपद्यमानस्य यथाश्नतः स्युस् तुष्टिः पुष्टिः क्षुदपायोऽनुघासम् ॥ इत्य् अच्युताङ्घ्रिं भजतोऽनुवृत्त्या भक्तिर् विरक्तिर् भगवत्प्रबोधः । भवन्ति वै भागवतस्य राजंस् ततः परां शान्तिम् उपैति साक्षात् ॥ टीका च—प्रपद्यमानस्य हरिं भजतः पुंसो भक्तिः प्रेमलक्षणा, परेशानुभवः प्रेमास्पदभगवद्रूपस्फूर्तिस् तया निर्वृतस्य ततोऽन्यत्र गृहादिषु विरक्तिर् इत्य् एषत्रिक एककालो भजनसमकाल एव स्यात् । यथा अश्नतो भुञ्जानस्य तुष्टिः सुखं, पुष्टिर् उदरभरणं, क्षुन्निवृत्तिश् च प्रतिग्रासं स्युः । उपलक्षणम् एतत् । प्रतिसिक्थम् अपि यथा स्युस् तद्वत् । एवम् एवैकस्मिन् भजने किञ्चित् प्रेमादित्रिके जायमान अनुवृत्त्या भजतः परमप्रेमादि जायते, बहुग्रासभोजिन इव परमतुष्ट्यादि । ततश् च भगवत्प्रसादेन कृतार्थो भवतीत्य् आह—इत्य् अच्युताङ्घ्रिम् इति ॥ इत्य् एषा । शान्तिं कृतार्थत्वम्, साक्षाद् अन्तर् बहिश् च प्रकटितपरमपुरुषार्थत्वाद् अव्यवधानेनैवेत्य् अर्थः । पूर्वपद्यभक्त्यादीनां तुष्ट्यादयः क्रमेणैव दृष्टान्ता ज्ञेयाः । उत्तरत्राप्य् एतत्क्रमेण भक्तितुष्ट्योः सुखैकरूपत्वात्. पुष्ट्यनुभवयोर् आत्मभरणैकरूपत्वात्, क्षुदपायविरक्त्योः शान्त्येकरूपत्वात् । यद्यपि भुक्तवतोऽन्नेऽपि वैतृष्ण्यं जायते, भगवदनुभविनस् तु विषयान्तर एवेति वैधर्म्यम्, तथापि वस्त्वन्तरवैतृष्ण्यांश एव दृष्टान्तो गम्य इति ॥ ॥ तद् एतद् व्याख्यातम् अभिधेयम् । अत्रान्योऽपि विशेषः शास्त्रमहाजनदृष्ट्यानुसन्धेयः । गुरुः शास्त्रं श्रद्धा रुचिर् अनुगतिः सिद्धिर् इति मे यद् एतत् तत् सर्वं चरणकमलं राजति ययोः । कृपापूरस्यन्दस्नपितनयनाम्भोजयुगलौ सदा राधाकृष्णाव् अशरणगती तौ मम गतिः ॥ इति श्रीकलियुगपावनस्वभजनविभाजनप्रयोजनावतारश्रीश्रीभगवत्कृष्णचैतन्यदेवचरणानुचरविश्ववैष्णवराजसभाजनश्रीरूपसनातनानुशासनभारतीगर्भे श्रीभागवतसन्दर्भे श्रीभक्तिसन्दर्भो नाम पञ्चमः सन्दर्भः ॥ समाप्तश् चायं श्रीभक्तिसन्दर्भः ॥
tad evaṁ sādhanātmikā bhaktir darśitā | tatra siddhi-kramaś ca śrī-sūtopadeśārambhe śuśrūṣoḥ śraddadhānasya ity-ādinā darśitaḥ | yathā ca śrī-nārada-vākye ahaṁ purātīta-bhave'bhavam ity-ādau | yathā ca śrī-kapila-deva-vākye satāṁ prasaṅgān mama vīrya-saṁvidaḥ ity-ādau | atra kaivalya-kāmāyāṁ bhaktyā pumān jāta-virāgaḥ ity-ādinā | śuddhāyāṁ, naikātmatāṁ me spṛhayanti kecit ity-ādinā kramo jñeyaḥ | tathā śuddhāyām eva śrī-prahlāda-kṛta-daitya-bālānuśāsane guru-śuśrūṣayā ity-ādinā | tam evaṁ kramam eva saṅkṣipya sa-dṛṣṭāntam āha— bhaktiḥ pareśānubhavo viraktir anyatra caiṣa trika eka-kālaḥ | prapadyamānasya yathāśnataḥ syus tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣud-apāyo'nughāsam || ity acyutāṅghriṁ bhajato'nuvṛttyā bhaktir viraktir bhagavat-prabodhaḥ | bhavanti vai bhāgavatasya rājaṁs tataḥ parāṁ śāntim upaiti sākṣāt || ṭīkā ca—prapadyamānasya hariṁ bhajataḥ puṁso bhaktiḥ prema-lakṣaṇā, pareśānubhavaḥ premāspada-bhagavad-rūpa-sphūrtis tayā nirvṛtasya tato'nyatra gṛhādiṣu viraktir ity eṣatrika eka-kālo bhajana-sama-kāla eva syāt | yathā aśnato bhuñjānasya tuṣṭiḥ sukhaṁ, puṣṭir udara-bharaṇaṁ, kṣun-nivṛttiś ca pratigrāsaṁ syuḥ | upalakṣaṇam etat | pratisiktham api yathā syus tadvat | evam evaikasmin bhajane kiñcit premādi-trike jāyamāna anuvṛttyā bhajataḥ parama-premādi jāyate, bahu-grāsa-bhojina iva parama-tuṣṭy-ādi | tataś ca bhagavat-prasādena kṛtārtho bhavatīty āha—ity acyutāṅghrim iti || ity eṣā | śāntiṁ kṛtārthatvam, sākṣād antar bahiś ca prakaṭita-parama-puruṣārthatvād avyavadhānenaivety arthaḥ | pūrva-padya-bhakty-ādīnāṁ tuṣṭy-ādayaḥ krameṇaiva dṛṣṭāntā jñeyāḥ | uttaratrāpy etat-krameṇa bhakti-tuṣṭyoḥ sukhaika-rūpatvāt. puṣṭy-anubhavayor ātma-bharaṇaika-rūpatvāt, kṣud-apāya-viraktyoḥ śānty-eka-rūpatvāt | yadyapi bhuktavato'nne'pi vaitṛṣṇyaṁ jāyate, bhagavad-anubhavinas tu viṣayāntara eveti vaidharmyam, tathāpi vastv-antara-vaitṛṣṇyāṁśa eva dṛṣṭānto gamya iti || || tad etad vyākhyātam abhidheyam | atrānyo'pi viśeṣaḥ śāstra-mahājana-dṛṣṭyānusandheyaḥ | guruḥ śāstraṁ śraddhā rucir anugatiḥ siddhir iti me yad etat tat sarvaṁ caraṇa-kamalaṁ rājati yayoḥ | kṛpā-pūra-syanda-snapita-nayanāmbhoja-yugalau sadā rādhā-kṛṣṇāv aśaraṇa-gatī tau mama gatiḥ || iti śrī-kali-yuga-pāvana-sva-bhajana-vibhājana-prayojanāvatāra-śrī-śrī-bhagavat-kṛṣṇa-caitanya-deva-caraṇānucara-viśva-vaiṣṇava-rāja-sabhājana-śrī-rūpa-sanātanānuśāsana-bhāratī-garbhe śrī-bhāgavata-sandarbhe śrī-bhakti-sandarbho nāma pañcamaḥ sandarbhaḥ || samāptaś cāyaṁ śrī-bhakti-sandarbhaḥ ||
Итак, бхакти, имеющая природу средства, показана. Порядок её созревания показан в начале наставления шри Суты — «желающему слушать, верящему» и далее; так же в речении шри Нарады — «я в прежнем, ушедшем рождении был» и далее; так же в речении шри Капила-девы — «от общения со святыми — постижения моей доблести» и далее. Здесь — у желающего единости — «бхакти человек, в ком родилось бесстрастие» и далее; в чистой — «не единосущности со мною желают некоторые» и далее: этим да будет понят порядок. Так же именно в чистой — в наставлении, данном шри Прахладою детям дайтьев: «служением гуру» и далее.\n\nСжав этот самый порядок, он говорит его с примером: «Бхакти, переживание высшего Владыки, бесстрастие к иному — эта тройка у предающегося единовременна, как у вкушающего с каждым куском бывают довольство, насыщение и уход голода. Так у того, кто постоянством служит стопам Ачьюты, у бхагаваты, о царь, бывают бхакти, бесстрастие и пробуждённое ведение Бхагавана; оттого он непосредственно обретает высший покой».\n\nИ тика: у человека предающегося, почитающего Хари, бхакти, имеющая признаком прему; переживание высшего Владыки — явление облика Бхагавана, вместилища премы; и у утешённого им — бесстрастие ко всему иному, к дому и прочему: эта тройка единовременна, она бывает одновременно с самим почитанием. Как у едящего с каждым куском бывают довольство — радость, насыщение — наполнение живота, и прекращение голода. И это лишь обозначение: так же и с каждой крупинкой. Точно так же в одном почитании рождается нечто в тройке премы и прочего, а у почитающего постоянно рождается высшая према и прочее — как у съевшего много кусков высшее довольство. И оттого милостью Бхагавана он достигает цели, о чём и сказано: «Так стопам Ачьюты». Вот она. «Покой» — достигнутость цели; «непосредственно» — оттого что высшая цель человека явлена и внутри, и снаружи, безо всякой преграды; таков смысл. Довольство и прочее да будут поняты примерами к бхакти и прочему прежнего стиха именно по порядку; и в последующем тем же порядком — ибо бхакти и довольство имеют единый облик радости, насыщение и переживание — единый облик наполнения себя, уход голода и бесстрастие — единый облик покоя. Хотя у поевшего нежажда рождается и к самой пище, а у переживающего Бхагавана — лишь к иным предметам, и в этом несходство, всё же пример приложим именно в той доле, где речь о нежажде к другой вещи.\n\nТак разъяснено это — то, о чём идёт речь. И иную особенность здесь следует доискивать взглядом писания и великих людей.\n\n«Гуру, писание, вера, вкус, следование, совершенство» — всё, что есть у меня из этого, есть лотос стоп, сияющий у тех двоих: у которых пара глаз-лотосов всегда омыта струящимся потоком милости, — Радха и Кришна, прибежище лишённых прибежища; они — моя цель.\n\nТакова в шри Бхагавата-сандарбхе — речи, зачатой наставлением шри Рупы и Санатаны, чтимой царским собранием вайшнавов вселенной, сложенной последователем стоп шри шри Бхагавана Кришны Чайтаньи-девы, очистителя Кали-юги, нисшедшего ради раздачи своего почитания, — пятая сандарбха по имени шри Бхакти-сандарбха. Закончена эта шри Бхакти-сандарбха.
9dd942eea298 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 12:52:07 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Порядок, разложенный на всю книгу, здесь сведён к одному примеру с едой: ни одна из трёх ступеней не ждёт своей очереди, они приходят вместе с самим действием. Оговорка тики честна — пример хромает в одном месте, и она сама указывает, в каком.\n\nКнига кончается не выводом, а именем: всё перечисленное — гуру, писание, вера, вкус, следование, совершенство — названо не шестью вещами, а одной.