षट्सन्दर्भ
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.5.3जीव गोस्वामी
969 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 6.5.3
॥
देवनागरी

ऋग्यजुःसामनिष्पाद्यं यज्ञकर्म मतं तव । परमार्थभूतं तत्रापि श्रूयतां गदतो मम ॥ यत् तु निष्पाद्यते कार्यं मृदा कारणभूतया । तत्कारणानुगमनाज् जायते नृप मृन्मयम् ॥ एवं विनाशिभिर् द्रव्यैः समिदाज्यकुशादिभिः । निष्पाद्यते क्रिया या तु सा भवित्री विनाशिनी ॥ अनाशी परमार्थश् च प्राज्ञैर् अभुपगम्यते । तत् तु नाशि न सन्देहो नाशिद्रव्योपपादितम् ॥ इति । एतद्दृष्टान्तेन पूजादिमयभक्तेर् अपि तादृशत्वं नानुमेयम्, अपूर्ववद्भक्तेर् निष्पाद्यत्वाभावात् । गुणमयं हि निष्पाद्यं स्यात् नागुणमयम् । कैवल्यं सात्त्विकं ज्ञानम् इत्य् आरभ्य एकादशे श्रीभगवतैवागुणमयत्वम् अङ्गीकृतम् । अतः स्वरूपशक्तिवृत्तिविशेषत्वेन तस्याः भगवत्प्रसादे सति स्वयम् आविर्भाव एव न जन्म । स चाविर्भावोऽनन्त एव तदीयफलानन्त्यश्रवणात् । तस्मात् परमेश्वरानाश्रयत्वं तत्रोपाधिर् भविष्यति । हिंसायां पापोत्पत्त्यनुमिताव् अविहिततत्ववत् । ज्ञानप्रकरणे चास्मिन् भक्तिर् न प्रस्तूयत इति साधारणयज्ञादिकम् उपादायैव प्रवृत्तिश् चेयम् । तद् एवं यज्ञादिकर्मापूर्वस्य विनाशित्वाद् अपरमार्थत्वम् उक्त्वा निष्कामकर्मणोऽपि साधनत्वेनार्थान्तरस्यैव साध्यत्वात् तादृशत्वम् उक्तम् एकेन— तद् एवाफलदं कर्म परमार्थो मतस् तव । मुक्तिसाधनभूतत्वात् परमार्थो न साधनम् ॥ इति । अत्र भक्तेः साधनभूतत्वे न तादृशत्वं मन्तव्यम् । भगवत्प्रेमविलासरूपतया सिद्धानाम् अपि तदत्यागश्रवणात् । तस्माद् इदम् अपि पूर्ववत् ज्ञेयम् । ननु, शुद्धजीवात्मध्यानस्य परमार्थत्वं भवेत्, मुक्तिदशायाम् अपि स्फूर्त्यङ्गीकारेण तद्रूपस्य तस्यानश्वरत्वात् । तदाच्छादनाद् अधुना संसार इति तस्यैव साध्यत्वाच् च । तत्रोक्तम् एकेन— ध्यानं चेद् आत्मनो भूप परमार्थार्थशब्दितम् । भेदकारिपरेभ्यस् तत् परमार्थो न भेदवान् ॥ इति । यद्विज्ञानेन सर्वविज्ञानं भवति तद् एव ब्रह्म श्रुतौ परमार्थत्वेन प्रतिज्ञातम् । सर्वविज्ञानमयत्वं च तस्य सर्वात्मत्वात् । अग्निविज्ञानं हि ज्वालाविस्फुलिङ्गादेर् अपि विज्ञापकं भवति । एकस्य जीवस्य तु तदीयजीवशक्तिलक्षणांशपरमाणुत्वम् इत्य् अतस् तस्य तत्स्फुरणस्य च भेदवतो न परमार्थत्वम् इत्य् अर्थः । ननु जीवात्मपरमात्मनोर् एकत्रस्थितिभावनयात्यन्तसंयोगे प्रादुर्भूते सति तस्यापि सर्वात्मता स्यात्, तदभेदापत्तेः । स च योगो न विनश्वरः । ज्ञानानन्तरसिद्धत्वात् । तस्मात् तयोर् योग एव परमार्थो भवतु । तत्रोक्तम् एकेन— परमात्मात्मनोर् योगः परमार्थ इतीष्यते । मिथ्यैतद् अन्यद् द्रव्यं हि नैति तद्द्रव्यतां यतः ॥ इति । एतत् परमार्थत्वं मिथ्यैवेष्यत इत्य् अर्थः । हि निश्चितम् । यतो यस्मात् जीवलक्षणम् अन्यद् द्रव्यं तद्द्रव्यतां परमात्मलक्षणद्रव्यतां न याति । तस्मात् महातेजः प्रविष्टस्वल्पतेजोवद् अत्यन्तसंयोगतोऽप्य् अभेदानुपपत्तेस् तयोर् योगोऽपि न परमार्थ इति भावः । अथवात्र योगशब्देनैकत्वम् एवोच्यते । ततश् चैतद् एकत्वम् इति व्याख्येयम् । शेषं पूर्ववत् ।

लिप्यंतरण (IAST)

ṛg-yajuḥ-sāma-niṣpādyaṁ yajña-karma mataṁ tava | paramārtha-bhūtaṁ tatrāpi śrūyatāṁ gadato mama || yat tu niṣpādyate kāryaṁ mṛdā kāraṇa-bhūtayā | tat-kāraṇānugamanāj jāyate nṛpa mṛn-mayam || evaṁ vināśibhir dravyaiḥ samid-ājya-kuśādibhiḥ | niṣpādyate kriyā yā tu sā bhavitrī vināśinī || anāśī paramārthaś ca prājñair abhupagamyate | tat tu nāśi na sandeho nāśi-dravyopapāditam || iti | etad-dṛṣṭāntena pūjādimaya-bhakter api tādṛśatvaṁ nānumeyam, apūrvavad-bhakter niṣpādyatvābhāvāt | guṇamayaṁ hi niṣpādyaṁ syāt nāguṇamayam | kaivalyaṁ sāttvikaṁ jñānam ity ārabhya ekādaśe śrī-bhagavataivāguṇamayatvam aṅgīkṛtam | ataḥ svarūpa-śakti-vṛtti-viśeṣatvena tasyāḥ bhagavat-prasāde sati svayam āvirbhāva eva na janma | sa cāvirbhāvo'nanta eva tadīya-phalānantya-śravaṇāt | tasmāt parameśvarānāśrayatvaṁ tatropādhir bhaviṣyati | hiṁsāyāṁ pāpotpatty-anumitāv avihitatatvavat | jñāna-prakaraṇe cāsmin bhaktir na prastūyata iti sādhāraṇa-yajñādikam upādāyaiva pravṛttiś ceyam | tad evaṁ yajñādi-karmāpūrvasya vināśitvād aparamārthatvam uktvā niṣkāma-karmaṇo'pi sādhanatvenārthāntarasyaiva sādhyatvāt tādṛśatvam uktam ekena— tad evāphaladaṁ karma paramārtho matas tava | mukti-sādhana-bhūtatvāt paramārtho na sādhanam || iti | atra bhakteḥ sādhana-bhūtatve na tādṛśatvaṁ mantavyam | bhagavat-prema-vilāsa-rūpatayā siddhānām api tad-atyāga-śravaṇāt | tasmād idam api pūrvavat jñeyam | nanu, śuddha-jīvātma-dhyānasya paramārthatvaṁ bhavet, mukti-daśāyām api sphūrty-aṅgīkāreṇa tad-rūpasya tasyānaśvaratvāt | tad-ācchādanād adhunā saṁsāra iti tasyaiva sādhyatvāc ca | tatroktam ekena— dhyānaṁ ced ātmano bhūpa paramārthārtha-śabditam | bheda-kāri-parebhyas tat paramārtho na bhedavān || iti | yad-vijñānena sarva-vijñānaṁ bhavati tad eva brahma śrutau paramārthatvena pratijñātam | sarva-vijñāna-mayatvaṁ ca tasya sarvātmatvāt | agni-vijñānaṁ hi jvālā-visphuliṅgāder api vijñāpakaṁ bhavati | ekasya jīvasya tu tadīya-jīva-śakti-lakṣaṇāṁśa-paramāṇutvam ity atas tasya tat-sphuraṇasya ca bhedavato na paramārthatvam ity arthaḥ | nanu jīvātma-paramātmanor ekatra-sthiti-bhāvanayātyanta-saṁyoge prādurbhūte sati tasyāpi sarvātmatā syāt, tad-abhedāpatteḥ | sa ca yogo na vinaśvaraḥ | jñānānantara-siddhatvāt | tasmāt tayor yoga eva paramārtho bhavatu | tatroktam ekena— paramātmātmanor yogaḥ paramārtha itīṣyate | mithyaitad anyad dravyaṁ hi naiti tad-dravyatāṁ yataḥ || iti | etat paramārthatvaṁ mithyaiveṣyata ity arthaḥ | hi niścitam | yato yasmāt jīva-lakṣaṇam anyad dravyaṁ tad-dravyatāṁ paramātma-lakṣaṇa-dravyatāṁ na yāti | tasmāt mahā-tejaḥ praviṣṭa-svalpa-tejovad atyanta-saṁyogato'py abhedānupapattes tayor yogo'pi na paramārtha iti bhāvaḥ | athavātra yoga-śabdenaikatvam evocyate | tataś caitad ekatvam iti vyākhyeyam | śeṣaṁ pūrvavat |

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ऋग्ṛg«Ригом,
यजुःyajuḥяджусом,
सामsāmaсаманом
निष्पाद्यंniṣpādyaṁсовершаемое
यज्ञyajñaжертвы
कर्मkarmaдеяние
मतंmataṁмнится
तवtavaтебе
परमार्थparamārthaвысшею целью
भूतंbhūtaṁставшим;
तत्रापिtatrāpiо том также
श्रूयतांśrūyatāṁда будет выслушано
गदतोgadatoговорящего
ममmamaменя.
यत्yatКакое
तुtuже
निष्पाद्यतेniṣpādyateсовершается
कार्यंkāryaṁследствие
मृदाmṛdāглиною,
कारणkāraṇaпричиною
भूतयाbhūtayāставшею, —
तत्tatтой
कारणानुगमनाज्kāraṇānugamanājпричине следованием
जायतेjāyateрождается,
नृपnṛpaо царь,
मृन्mṛnглиною
मयम्mayamполным.
एवंevaṁТак
विनाशिभिर्vināśibhirгибнущими
द्रव्यैःdravyaiḥвеществами —
समिद्samidдровами,
आज्यājyaмаслом,
कुशादिभिःkuśādibhiḥтравою куша и прочим —
निष्पाद्यतेniṣpādyateсовершается
क्रियाkriyāдействие
याyāкакое
तुtuже,
साsāоно
भवित्रीbhavitrīбудущим
विनाशिनीvināśinīгибнущим.
अनाशीanāśīНегибнущею
परमार्थश्paramārthaśвысшая цель
चcaже
प्राज्ञैर्prājñairмудрыми
अभुपगम्यतेabhupagamyateпризнаётся;
तत्tatто
तुtuже
नाशिnāśiгибнущее,
नnaнет
सन्देहोsandehoсомнения,
नाशिnāśiгибнущими
द्रव्योपपादितम्dravyopapāditamвеществами произведённое»
इतिitiтак.
एतद्etadЭтим
दृष्टान्तेनdṛṣṭāntenaпримером
पूजादिमयpūjādimayaпоклонением и прочим полной
भक्तेर्bhakterбхакти
अपिapiтакже
तादृशत्वंtādṛśatvaṁтаковость
नानुमेयम्nānumeyamда не будет выведена,
अपूर्ववद्apūrvavadапурве подобной
भक्तेर्bhakterбхакти
निष्पाद्यत्वाभावात्niṣpādyatvābhāvātсовершаемости отсутствием.
गुणमयंguṇamayaṁГунами полное
हिhiведь
निष्पाद्यंniṣpādyaṁсовершаемым
स्यात्syātбыло бы,
नागुणमयम्nāguṇamayamне не-гунами полное.
कैवल्यंkaivalyaṁ«Кайвальей
सात्त्विकंsāttvikaṁсаттвичное
ज्ञानम्jñānamзнание»
इत्य्ityтак
आरभ्यārabhyaначав,
एकादशेekādaśeв одиннадцатой
श्रीśrīшри
भगवतैवागुणमयत्वम्bhagavataivāguṇamayatvamБхагаваном же не-гунами полнота
अङ्गीकृतम्aṅgīkṛtamпризнана.
अतःataḥОттого,
स्वरूपsvarūpaсобственного облика
शक्तिśaktiсилы
वृत्तिvṛttiдеятельности
विशेषत्वेनviśeṣatvenaособенностью бытием,
तस्याःtasyāḥу неё
भगवत्bhagavatБхагавана
प्रसादेprasādeмилости
सतिsatiсущей,
स्वयम्svayamсама
आविर्भावāvirbhāvaпроявленность
एवevaименно,
नnaне
जन्मjanmaрождение.
सsaИ
चाविर्भावोऽनन्तcāvirbhāvo'nantaта проявленность бесконечна
एवevaименно,
तदीयtadīyaеё
फलानन्त्यphalānantyaплода бесконечности
श्रवणात्śravaṇātслышанием.
तस्मात्tasmātПотому
परमेश्वरानाश्रयत्वंparameśvarānāśrayatvaṁвысшего Владыки неприбежищем имение
तत्रोपाधिर्tatropādhirтам условием
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет.
हिंसायांhiṁsāyāṁВ насилии
पापोत्पत्त्य्pāpotpattyгреха возникновения
अनुमिताव्anumitāvпри выведении
अविहिततत्ववत्avihitatatvavatнепредписанности подобно.
ज्ञानjñānaЗнания
प्रकरणेprakaraṇeв разделе
चास्मिन्cāsminже этом
भक्तिर्bhaktirбхакти
नnaне
प्रस्तूयतprastūyataпредлагается —
इतिitiтак;
साधारणsādhāraṇaобщую
यज्ञादिकम्yajñādikamжертву и прочее
उपादायैवupādāyaivaвзяв именно,
प्रवृत्तिश्pravṛttiśречь
चेयम्ceyamже эта.
तद्tadТак,
एवंevaṁитак,
यज्ञादिyajñādiжертвы и прочего
कर्मापूर्वस्यkarmāpūrvasyaдеяния апурвы
विनाशित्वाद्vināśitvādгибнущестью
अपरमार्थत्वम्aparamārthatvamневысшею целью бытие
उक्त्वाuktvāсказав,
निष्कामniṣkāmaбескорыстного
कर्मणोऽपिkarmaṇo'piдеяния также
साधनत्वेनार्थान्तरस्यैवsādhanatvenārthāntarasyaivaсредством бытием иной цели же
साध्यत्वात्sādhyatvātдостигаемостью
तादृशत्वम्tādṛśatvamтаковость
उक्तम्uktamсказана
एकेनekenaодним:
तद्tad«то
एवाफलदंevāphaladaṁже бесплодное
कर्मkarmaдеяние
परमार्थोparamārthoвысшею целью
मतस्matasмнится
तवtavaтебе;
मुक्तिmuktiосвобождения
साधनsādhanaсредством
भूतत्वात्bhūtatvātбытием
परमार्थोparamārthoвысшая цель
नnaне
साधनम्sādhanamсредство»
इतिitiтак.
अत्रatraЗдесь
भक्तेःbhakteḥу бхакти,
साधनsādhanaсредством
भूतत्वेbhūtatveбытии,
नnaне
तादृशत्वंtādṛśatvaṁтаковость
मन्तव्यम्mantavyamда будет помыслена,
भगवत्bhagavatБхагавану
प्रेमpremaпремы
विलासvilāsaигрою
रूपतयाrūpatayāобликом бытием,
सिद्धानाम्siddhānāmдостигших
अपिapiтакже
तद्tadеё
अत्यागatyāgaнеоставления
श्रवणात्śravaṇātслышанием.
तस्माद्tasmādПотому
इदम्idamэто
अपिapiтакже
पूर्ववत्pūrvavatкак прежде
ज्ञेयम्jñeyamда будет познано.
ननुnanuНо ведь
शुद्धśuddhaчистой
जीवात्मjīvātmaдживы-души
ध्यानस्यdhyānasyaсозерцания
परमार्थत्वंparamārthatvaṁвысшею целью бытие
भवेत्bhavetбыло бы,
मुक्तिmuktiосвобождения
दशायाम्daśāyāmв состоянии
अपिapiтакже
स्फूर्त्य्sphūrtyявления
अङ्गीकारेणaṅgīkāreṇaпризнанием
तद्tadтого
रूपस्यrūpasyaоблик имеющего,
तस्यानश्वरत्वात्tasyānaśvaratvātего негибнущестью.
तद्tadЕго
आच्छादनाद्ācchādanādсокрытием
अधुनाadhunāныне
संसारsaṁsāraкруговорот —
इतिitiтак;
तस्यैवtasyaivaего же
साध्यत्वाच्sādhyatvācдостигаемостью
चcaже.
तत्रोक्तम्tatroktamНа то сказано
एकेनekenaодним:
ध्यानंdhyānaṁ«созерцание
चेद्cedесли
आत्मनोātmanoдуши,
भूपbhūpaо владыка земли,
परमार्थार्थparamārthārthaвысшею целью
शब्दितम्śabditamназвано, —
भेदbhedaразличие
कारिkāriтворящее
परेभ्यस्parebhyasот иных
तत्tatоно;
परमार्थोparamārthoвысшая цель
नnaне
भेदवान्bhedavānразличием обладает»
इतिitiтак.
यद्yadЧьим
विज्ञानेनvijñānenaпостижением
सर्वsarvaвсего
विज्ञानंvijñānaṁпостижение
भवतिbhavatiбывает,
तद्tadто
एवevaже
ब्रह्मbrahmaБрахман
श्रुतौśrutauв шрути
परमार्थत्वेनparamārthatvenaвысшею целью
प्रतिज्ञातम्pratijñātamвозвещён.
सर्वsarvaВсего
विज्ञानvijñānaпостижением
मयत्वंmayatvaṁполнота
चcaже
तस्यtasyaу него —
सर्वात्मत्वात्sarvātmatvātвсего душою бытием.
अग्निagniОгня
विज्ञानंvijñānaṁпостижение
हिhiведь
ज्वालाjvālāпламени,
विस्फुलिङ्गादेर्visphuliṅgāderискр и прочего
अपिapiтакже
विज्ञापकंvijñāpakaṁдающим постичь
भवतिbhavatiбывает.
एकस्यekasyaУ одной
जीवस्यjīvasyaдживы
तुtuже —
तदीयtadīyaего
जीवjīvaдживы
शक्तिśaktiсилы
लक्षणांशlakṣaṇāṁśaпризнак имеющей части
परमाणुत्वम्paramāṇutvamмельчайшей частицей бытие —
इत्य्ityтак;
अतस्atasоттого
तस्यtasyaу неё
तत्tatеё
स्फुरणस्यsphuraṇasyaявления
चcaже,
भेदवतोbhedavatoразличием обладающего,
नnaне
परमार्थत्वम्paramārthatvamвысшею целью бытие —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
ननुnanuНо ведь
जीवात्मjīvātmaдживы-души
परमात्मनोर्paramātmanorи Параматмы
एकत्रekatraв одном
स्थितिsthitiпребывания
भावनयात्यन्तbhāvanayātyantaсозерцанием полного
संयोगेsaṁyogeсоединения
प्रादुर्भूतेprādurbhūteпри возникшем
सतिsatiсущем
तस्यापिtasyāpiу неё также
सर्वात्मताsarvātmatāвсего душою бытие
स्यात्syātбыло бы,
तद्tadс ним
अभेदापत्तेःabhedāpatteḥнеразличия достижением.
सsaИ
चcaто
योगोyogoсоединение
नnaне
विनश्वरःvinaśvaraḥгибнущее,
ज्ञानानन्तरjñānānantaraзнания сразу после
सिद्धत्वात्siddhatvātдостигнутостью.
तस्मात्tasmātПотому
तयोर्tayorих двоих
योगyogaсоединение
एवevaименно
परमार्थोparamārthoвысшею целью
भवतुbhavatuпусть будет.
तत्रोक्तम्tatroktamНа то сказано
एकेनekenaодним:
परमात्मात्मनोर्paramātmātmanor«Параматмы и души
योगःyogaḥсоединение
परमार्थparamārthaвысшею целью
इतीष्यतेitīṣyateтак признаётся;
मिथ्यैतद्mithyaitadложно это,
अन्यद्anyadиное
द्रव्यंdravyaṁвещество
हिhiведь
नैतिnaitiне приходит
तद्tadтого
द्रव्यतांdravyatāṁвеществом бытию,
यतःyataḥибо»
इतिitiтак.
एतत्etatЭто
परमार्थत्वंparamārthatvaṁвысшею целью бытие
मिथ्यैवेष्यतmithyaiveṣyataложно именно признаётся —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
हिhi«Ведь» —
निश्चितम्niścitamопределённо.
यतोyato«Ибо» —
यस्मात्yasmātоттого что
जीवjīvaдживы
लक्षणम्lakṣaṇamпризнак имеющее
अन्यद्anyadиное
द्रव्यंdravyaṁвещество
तद्tadтого
द्रव्यतांdravyatāṁвеществом бытию,
परमात्मparamātmaПараматмы
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющим
द्रव्यतांdravyatāṁвеществом бытию,
नnaне
यातिyātiприходит.
तस्मात्tasmātПотому,
महाmahāвеликий
तेजःtejaḥсвет
प्रविष्टpraviṣṭaвошедшему
स्वल्पsvalpaмалому
तेजोवद्tejovadсвету подобно,
अत्यन्तatyantaполным
संयोगतोऽप्य्saṁyogato'pyсоединением даже
अभेदानुपपत्तेस्abhedānupapattesнеразличия несостоятельностью,
तयोर्tayorих двоих
योगोऽपिyogo'piсоединение также
नnaне
परमार्थparamārthaвысшая цель —
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл.
अथवात्रathavātraИли же здесь
योगyoga«соединение»
शब्देनैकत्वम्śabdenaikatvamсловом единость
एवोच्यतेevocyateименно называется.
ततश्tataśОттого
चैतद्caitadже «это
एकत्वम्ekatvamединость»
इतिitiтак
व्याख्येयम्vyākhyeyamда будет истолковано.
शेषंśeṣaṁОстальное
पूर्ववत्pūrvavatкак прежде.
अनुवाद

«Деяние жертвы, совершаемое ригом, яджусом и саманом, мнится тебе ставшим высшею целью; выслушай же и о том, что я говорю. Какое следствие совершается глиною, ставшею причиной, то, следуя за своею причиной, о царь, рождается полным глины. Так и действие, совершаемое гибнущими веществами — дровами, маслом, травою куша и прочим, — само будет гибнущим. А высшая цель признаётся мудрыми негибнущею; то же — гибнущее, нет сомнения, ибо произведено гибнущими веществами».\n\nЭтим примером не следует выводить, будто такова же и бхакти, полная поклонения и прочего: бхакти, в отличие от апурвы, не есть нечто совершаемое. Совершаемым было бы то, что полно гун, а не то, что гунами не полно. Начав с «кайвальей — саттвичное знание», в одиннадцатой песни сам шри Бхагаван признал за нею бытие вне гун. Оттого, раз она есть особенность деятельности силы Его собственного облика, при милости Бхагавана у неё бывает собственная проявленность, а не рождение. И проявленность эта бесконечна, ибо о плоде её слышно как о бесконечном. Потому условием там будет неимение высшего Владыки прибежищем — как при выведении возникновения греха в насилии условием оказывается его непредписанность. А в этом разделе о знании бхакти не предлагается, и речь эта ведётся, взяв именно общую жертву и прочее.\n\nИтак, сказав, что апурва деяния жертвы и прочего не есть высшая цель, ибо гибнуща, он одним стихом говорит, что такое же и бескорыстное деяние, ибо оно средство и им достигается иное: «И то бесплодное деяние мнится тебе высшею целью; но, будучи средством освобождения, оно не высшая цель, ибо цель — не средство». Здесь не следует думать, будто такова же и бхакти, раз она средство: ведь она есть игра премы к Бхагавану, и слышно, что и достигшие её не оставляют. Потому и это надо понимать, как прежде.\n\n«Но ведь высшею целью было бы созерцание чистой дживы-души: раз признано, что оно является и в состоянии освобождения, значит, оно негибнуще; и круговорот ныне — от его сокрытия, так что достигать надо именно его». На это сказано одним стихом: «Если созерцание души, о владыка земли, названо высшею целью, — оно творит различие от иных; а высшая цель различием не обладает». То, познанием чего бывает познание всего, — тот Брахман и возвещён в шрути как высшая цель; а полнота познания всего у него оттого, что он душа всего: ведь познание огня даёт познать и пламя, и искры, и прочее. У одной же дживы — бытие мельчайшей частицей той части, признак которой — сила дживы; оттого ни она, ни её явление, обладающие различием, не суть высшая цель. Таков смысл.\n\n«Но ведь если созерцанием пребывания дживы-души и Параматмы в одном возникнет полное соединение, то и у неё будет бытие душою всего, ибо достигается неразличие с ним. И соединение это негибнуще, ибо достигнуто сразу вслед за знанием. Значит, пусть высшею целью будет именно их соединение». На это сказано одним стихом: «Соединение Параматмы и души признают высшею целью; ложно это — ибо иное вещество не приходит к бытию его веществом». Смысл: это признание высшею целью ложно. «Ведь» — определённо. «Ибо» — оттого что иное вещество, признак которого джива, не приходит к бытию тем веществом, признак которого Параматма. Потому, как малый свет, вошедший в великий, и при полном соединении не становится неразличным, — так и соединение их двоих не есть высшая цель; таков смысл. Или же словом «соединение» здесь называется единость, и тогда надо толковать «это единость». Остальное как прежде.

संस्करण

8bf47cd3cb54 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से