वस्तुतस् तु प्रीतिसाहाय्ये भगवत्ताया एव मुख्यत्वं तैर् अनुभूतम्, तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्द इत्यादौ, चकार तेषां सङ्क्षोभम् अक्षरजुषाम् अपि चित्ततन्वोः इति । तथापि तादृशस्वभावत्वापरित्यागाद् उपाङ्गनिर्हीनत्वम् । अथ प्रीतिकार्यम् अपि तेषां निर्हीनत्वम् । यतः प्रायशो भगवत्स्मरणम् एव तत्कार्यम् । तद्दर्शनं तु कादाचित्कम् एव । परिकराणां पुनः साक्षात् तदङ्गसेवादिकम् अपि सन्ततम् एव । अत एव तेषाम् एव सौभाग्यातिशयवर्णनम् । श्रीजयविजयशापप्रस्तावे— तस्मिन् ययौ परमहंसमहामुनीनाम् । अन्वेषणीयचरणौ चलयन् सहश्रीः ॥ इत्य् उक्त्वा, तं त्व् आगतं प्रतिहृतौपयिकं स्वपुम्भिस् तेऽचक्षताक्षविषयं स्वसमाधिभाग्यम् । इति । तथा—विनतासुतांसे विन्यस्तहस्तम् इति । तथा तदा जयविजययोर् एव भगवत आत्मीयत्वं स्पष्टम् अस्ति, मुनिषु तु गौरवम् । तत्र श्रीब्रह्मवाक्ये— एवं तदैव भगवान् अरविन्दनाभः । स्वानां विबुध्य सदतिक्रमम् आर्यहृद्यः ॥ इति । श्रीवैकुण्ठनाथवाक्ये च— तद् वः प्रसादयाम्य् अद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे । तद् धीत्य् आत्मकृतं मन्ये यत् स्वपुम्भिर् असत्कृताः ॥ तच् च परिकराणां सौभाग्यं स्वयम् अपि दृष्ट्वा ते मुनयश् च तयोः स्वकृतशापाद् अलज्जन्त— यं वानयोर् दमम् अधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तद् अनुमन्महि निर्व्यलीकम् । अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो येऽनागसौ वयम् अयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ॥ तथा तयोस् तस्यात्मीयत्वेनैव सहकारुण्यम् अपि मुनिषु निर्गतेषु व्यक्तम् अस्ति— भगवान् अनुगाव् आह यातं मा भैष्टम् अस्तु शम् । ब्रह्मतेजः समर्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥ इति । तस्मात् कार्यनिर्हीनत्वम् अपि । तेभ्यश् च सर्वनिर्हीनत्वेभ्यस् तटस्थान् अतिक्रम्य परिकराणां प्रीत्युत्कर्षो दर्शितः । ननु निरुपाधिप्रेमास्पदस्य प्रीतौ परिकरत्वाभिमान उपाधिः स्यात्? ततो ज्ञानात्मिकां सामान्यां च प्रीतिम् अपेक्ष्य तदभिमानिप्रीतयो गौण्य एव स्युः? किं च, ममतायाः प्रीतिहेतुत्वे जाते च यस्यात्मनः सम्बन्धात् प्रीतिर् भवेत्, तस्मिन्न् एव तदाधिक्यं स्यात्? नैवं श्रीभगवतो येन स्वभावेनैवानुभूतेनाभिमानविशेषं विनापि तेषां प्रीतिर् उदयते, तेनापि परिकराणाम् उदयते । तथा निजस्वभावसिद्धो वा तात्कालिको वा योऽभिमानविशेषः, तेनाप्य् उदयते । समुच्चये को विरोधः? प्रत्युतोल्लास एव । तत्र भगवत्स्वभावमयत्वं भक्ततात्कालिकाभिमानविशेषमयत्वं चाह— गोगोपीनां मातृतास्मिन्न् आसीत् स्नेहर्द्धिकां विना । पुरोवद् इति । स्पष्टम् ।
vastutas tu prīti-sāhāyye bhagavattāyā eva mukhyatvaṁ tair anubhūtam, tasyāravinda-nayanasya padāravinda- ity-ādau, cakāra teṣāṁ saṅkṣobham akṣara-juṣām api citta-tanvoḥ iti | tathāpi tādṛśa-svabhāvatvāparityāgād upāṅga-nirhīnatvam | atha prīti-kāryam api teṣāṁ nirhīnatvam | yataḥ prāyaśo bhagavat-smaraṇam eva tat-kāryam | tad-darśanaṁ tu kādācitkam eva | parikarāṇāṁ punaḥ sākṣāt tad-aṅga-sevādikam api santatam eva | ata eva teṣām eva saubhāgyātiśaya-varṇanam | śrī-jaya-vijaya-śāpa-prastāve— tasmin yayau paramahaṁsa-mahā-munīnām | anveṣaṇīya-caraṇau calayan saha-śrīḥ || ity uktvā, taṁ tv āgataṁ pratihṛtaupayikaṁ sva-pumbhis te'cakṣatākṣa-viṣayaṁ sva-samādhi-bhāgyam | iti | tathā—vinatā-sutāṁse vinyasta-hastam iti | tathā tadā jaya-vijayayor eva bhagavata ātmīyatvaṁ spaṣṭam asti, muniṣu tu gauravam | tatra śrī-brahma-vākye— evaṁ tadaiva bhagavān aravinda-nābhaḥ | svānāṁ vibudhya sad-atikramam ārya-hṛdyaḥ || iti | śrī-vaikuṇṭha-nātha-vākye ca— tad vaḥ prasādayāmy adya brahma daivaṁ paraṁ hi me | tad dhīty ātma-kṛtaṁ manye yat sva-pumbhir asat-kṛtāḥ || tac ca parikarāṇāṁ saubhāgyaṁ svayam api dṛṣṭvā te munayaś ca tayoḥ sva-kṛta-śāpād alajjanta— yaṁ vānayor damam adhīśa bhavān vidhatte vṛttiṁ nu vā tad anumanmahi nirvyalīkam | asmāsu vā ya ucito dhriyatāṁ sa daṇḍo ye'nāgasau vayam ayuṅkṣmahi kilbiṣeṇa || tathā tayos tasyātmīyatvenaiva saha-kāruṇyam api muniṣu nirgateṣu vyaktam asti— bhagavān anugāv āha yātaṁ mā bhaiṣṭam astu śam | brahma-tejaḥ samartho'pi hantuṁ necche mataṁ tu me || iti | tasmāt kārya-nirhīnatvam api | tebhyaś ca sarva-nirhīnatvebhyas taṭasthān atikramya parikarāṇāṁ prīty-utkarṣo darśitaḥ | nanu nirupādhi-premāspadasya prītau parikaratvābhimāna upādhiḥ syāt? tato jñānātmikāṁ sāmānyāṁ ca prītim apekṣya tad-abhimāni-prītayo gauṇya eva syuḥ? kiṁ ca, mamatāyāḥ prīti-hetutve jāte ca yasyātmanaḥ sambandhāt prītir bhavet, tasminn eva tad-ādhikyaṁ syāt? naivaṁ śrī-bhagavato yena svabhāvenaivānubhūtenābhimāna-viśeṣaṁ vināpi teṣāṁ prītir udayate, tenāpi parikarāṇām udayate | tathā nija-svabhāva-siddho vā tātkāliko vā yo'bhimāna-viśeṣaḥ, tenāpy udayate | samuccaye ko virodhaḥ? pratyutollāsa eva | tatra bhagavat-svabhāvamayatvaṁ bhakta-tātkālikābhimāna-viśeṣamayatvaṁ cāha— go-gopīnāṁ mātṛtāsminn āsīt sneha-rddhikāṁ vinā | purovad iti | spaṣṭam |
Воистину же они сами пережили, что во вспоможении любви главенствует именно Бхагаванность: «его, лотосоокого, стоп-лотос» и далее, и «Он сотворил потрясение сознания и тела даже у них, вкушающих нетленное». И всё же, оттого что они не оставляют такой своей природы, подчлена у них нет.\n\nНет у них и следствия любви. Ибо обычно её следствие — памятование Бхагавана, а видение его лишь случайно; у окружения же и служение самим его членам и прочее непрестанно. Оттого и описано превосходство счастья именно их. В изложении о проклятии шри Джаи и Виджаи, сказав «Туда пошёл он со Шри, двигая стопами, которые ищут парамахамсы, великие молчальники», говорится: «И его, пришедшего, чью утварь несли его люди, они узрели — предмет глаз, счастье своего самадхи». И ещё: «с рукою, положенной на плечо сына Винаты». И тогда же явно, что Джая и Виджая были для Бхагавана своими, а к молчальникам — почтение. Так в речении шри Брахмы: «Так тогда же Бхагаван, у которого лотос в пупе, милый сердцу благородных, узнав о преступлении своих против святых». И в речении шри владыки Вайкунтхи: «Потому ныне умилостивляю вас: брахман для меня — высшее божество; и то, что мои люди обошлись с вами неподобающе, я полагаю сотворённым мною самим».\n\nИ, увидев сами счастье этих приближённых, те молчальники устыдились проклятия, которое сами на них наложили: «Какое бы наказание или участь ни положил ты им двоим, о верховный владыка, мы одобряем нелицемерно. А если к нам подобает какое-то — да будет наложено и оно: ведь это мы сопрягли грехом безвинных». Так же и сострадание к ним двоим, именно как к своим, явно в том, что он сказал им по уходе молчальников: «Бхагаван сказал двум спутникам: идите, не бойтесь, да будет мир; хотя я и способен уничтожить жар брахмана, я не желаю — мною это одобрено». Потому и следствия у тех нет. И, превзойдя этих побочных, у которых нет ничего, показано превосходство любви окружения.\n\n«Но ведь для того, кто есть вместилище безусловной премы, самосознание принадлежности к окружению было бы в любви условием? Значит, по сравнению с любовью, чья суть знание, и с любовью общей, любови таких самомнящих были бы лишь переносными? Более того: если чувство «моё» стало причиною любви, то избыток её был бы в том, по связи с чьею душою она возникает?» Не так: тою самою пережитою природою шри Бхагавана, которою любовь восходит у них и без особого самосознания, она восходит и у окружения; и восходит также тем особым самосознанием — будь оно утверждено собственной природой или мгновенным. А в соединении их какое противоречие? Напротив, одно ликование.\n\nИ о полноте природою Бхагавана и о полноте особым мгновенным самосознанием преданного он говорит: «Материнство коров и пастушек к нему было и без изобилия нежности, как прежде». Ясно.
08b88a664cbc · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Молчальники стыдятся не проклятия как такового, а того, что увидели, кого прокляли, — и просят наказания себе. А Хозяин берёт вину на себя, хотя виноваты были его привратники.\n\nИ возражение о «условности» снято просто: то, что любовь дана и природой Его, и положением человека, не спор двух причин, а их сложение.