तथा मैवं विभोऽर्हति इत्यादौ, प्रेष्ठो भवांस् तनुभृतां किल बन्धुर् आत्मा इत्य् अत्रापि नर्मालापमयश्लेषम् अङ्ग्या स्वीयभावोत्कर्षेण रसोल्लासः पुरतो दर्शनीयः । अथायोग्यगौणसङ्गत्यापि मुख्यस्योल्लासो यथा त्वक्श्मश्रुरोमनखकेश इत्यादिकं श्रीरुक्मिणीवाक्यम् । अत्र प्रतीपत्वेनायोग्यस्यापि बीभत्स्यस्य सङ्गतिः प्रकृतकृष्णविषयककान्तभावप्रशंसाकारिवचनभङ्ग्यैव कृतेति तदुत्कर्षायैव जाता । ततो रसोल्लास एवेति । तथान्यत्र— एताः परं स्त्रीत्वम् अपास्तपेशलं निरस्तशौचं बत साधु कुर्वते । यासां गृहात् पुष्करलोचनः पतिर् न जात्व् अपैत्य् आहृतिभिर् हृदि स्पृशन् ॥ सा च श्रीरुक्मिण्याद्यवरतज्जातिभेदत्वेनैवात्र गृहीता । अपास्तपेशलत्वादिकं हि तज्जात्यन्तराश्रयं न तु रुक्मिण्याद्याश्रयम् । ताभिस् तासाम् अपि साधुत्वकरणात् । ततश् चान्यां तत्तद्दोषयुक्तां स्त्रीजातिम् अपि या निजकीर्त्यादिना शुद्धां कुर्वन्तीत्य् अर्थः । तासां तत्तद्दोषरहितसर्वगुणालङ्कृतत्वे तदवरासां साधुत्वविधाने च हेतुम् आह—यासाम् इति । स्वयं तथाविधोऽप्य् आहृतिभिः प्रेयसीजनोचितगुणसमाहारैर् या एव हृदि स्पृशन् मनस्यासज्जन् यासां गृहाद् अपि न जात्व् अपैतीति । तस्माद् अत्रापि बीभत्ससङ्गतिः पूर्ववद् व्याख्येया ।
tathā maivaṁ vibho'rhati ity-ādau, preṣṭho bhavāṁs tanubhṛtāṁ kila bandhur ātmā ity atrāpi narmālāpa-maya-śleṣam aṅgyā svīya-bhāvotkarṣeṇa rasollāsaḥ purato darśanīyaḥ | athāyogya-gauṇa-saṅgatyāpi mukhyasyollāso yathā tvak-śmaśru-roma-nakha-keśa- ity-ādikaṁ śrī-rukmiṇī-vākyam | atra pratīpatvenāyogyasyāpi bībhatsyasya saṅgatiḥ prakṛta-kṛṣṇa-viṣayaka-kānta-bhāva-praśaṁsā-kāri-vacana-bhaṅgyaiva kṛteti tad-utkarṣāyaiva jātā | tato rasollāsa eveti | tathānyatra— etāḥ paraṁ strītvam apāsta-peśalaṁ nirasta-śaucaṁ bata sādhu kurvate | yāsāṁ gṛhāt puṣkara-locanaḥ patir na jātv apaity āhṛtibhir hṛdi spṛśan || sā ca śrī-rukmiṇyādy-avara-taj-jāti-bhedatvenaivātra gṛhītā | apāsta-peśalatvādikaṁ hi taj-jāty-antarāśrayaṁ na tu rukmiṇyādy-āśrayam | tābhis tāsām api sādhutva-karaṇāt | tataś cānyāṁ tat-tad-doṣa-yuktāṁ strī-jātim api yā nija-kīrty-ādinā śuddhāṁ kurvantīty arthaḥ | tāsāṁ tat-tad-doṣa-rahita-sarva-guṇālaṅkṛtatve tad-avarāsāṁ sādhutva-vidhāne ca hetum āha—yāsām iti | svayaṁ tathāvidho'py āhṛtibhiḥ preyasī-janocita-guṇa-samāhārair yā eva hṛdi spṛśan manasyāsajjan yāsāṁ gṛhād api na jātv apaitīti | tasmād atrāpi bībhatsa-saṅgatiḥ pūrvavad vyākhyeyā |
Так же в «не так подобает тебе, всемогущий» и далее и в «ты дражайший для носящих тело, родич, душа» — и здесь, принимая двусмыслие, полное шутливой беседы, да усматривается впереди ликование расы от превосходства собственного чувства.\n\nДалее — ликование главной и от схода с непригодной второстепенною, как речение шри Рукмини «кожею, усами, волосками, ногтями и волосами» и далее. Здесь сход с мерзкою, непригодной по противности, сделан именно оборотом речи, восхваляющим чувство возлюбленной к Кришне, о котором и идёт речь, — и потому родился ради его превосходства; значит, тут именно ликование расы.\n\nТак же и в ином месте: «Они лишь и делают благою женскость, у которой отброшена прелесть и отвергнута чистота, — ведь от них лотосоокий супруг никогда не уходит из дому, касаясь сердца тем, чем привлекает». Она взята здесь как разновидность того рода, ниже шри Рукмини и прочих: «отброшенная прелесть» и прочее имеет прибежищем иную разновидность рода, а не Рукмини с прочими, — ибо они-то и делают благими и тех. Смысл: своею славою и прочим они делают чистым и иной женский род, наделённый теми изъянами. А причину того, что сами они лишены тех изъянов и украшены всеми качествами, и того, что они устрояют благость низших, он выражает словом «у которых»: сам он, хоть и таков, «привлекающим» — совокупностями качеств, подобающих возлюбленной, — касаясь сердца, прилепляясь к уму, никогда не уходит от них даже из дому. Потому и здесь сход с мерзкою да толкуется как прежде.
3d1406bf45ab · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Похвала выстроена наоборот привычному: не они возвышены супругом, а они делают благим целый род — тем, что он от них не уходит.\n\nИ держится всё на одном слове: «никогда». Уйти он не может — и это оказывается их заслугой.