अथ दर्शितप्रभावास् तदाविर्भावास् तु श्रीशुकदेवादिषु द्रष्टव्याः । यथा च श्रीनारायणपञ्चरात्रे— भावोन्मत्तो हरेः किञ्चिन् न वेद सुखम् आत्मनः । दुःखं चेति महेशानि परमानन्द आप्लुतः ॥ इति । तद् एवं सभेदा प्रीत्याख्या भक्तिर् दर्शिता । एषा श्रीगीतोपनिषत्सु च स्वरूपद्वारा गुणद्वारा च कथिता— अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते । इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् । कथयन्तश् च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् । ददामि बुद्धियोगं तं येन माम् उपयान्ति ते ॥ इति । अथ श्रीभगवत्प्रीतिलक्षणवाक्यानां निष्कर्षः— निखिलपरमानन्दचन्द्रिकाचन्द्रमसि सकलभुवनसौभाग्यसारसर्वस्वसत्त्वगुणोपजीव्यानन्तविलासमयामायिकविशुद्धसत्त्वानवरतोल्लासाद् असमोर्ध्वमधुरे श्रीभगवति कथम् अपि चित्तावताराद् अनपेक्षितविधिः स्वरसत एव समुल्लसन्ती, विषयान्तरैर् अनवच्छेद्या, तात्पर्यान्तरम् असहमाना, ह्लादिनीसारवृत्तिविशेषस्वरूपा, भगवदानुकूल्यात्मकतदनुगततत्स्पृहादिमयज्ञानविशेषाकारा, तादृशभक्तमनोवृत्तिविशेषदेहा, पीयूषपूरतोऽपि सरसेन स्वेनैव स्वदेहं सरसयन्ती, भक्तकृतात्मरहस्यसङ्गोपनगुणमयरशनाबाष्पमुक्तादिव्यक्तपरिष्कारा, सर्वगुणैकनिधानस्वभावा, दासीकृताशेषपुरुषार्थसम्पत्तिका, भगवत्पातिव्रत्यव्रतवर्यापर्याकुला, भगवन्मनोहरणैकोपायहारिरूपा, भगवति भागवती प्रीतिस् तम् उपसेवमाना विराजत इति । सेयम् अखण्डापि निजालम्बनस्य भगवत आविर्भावतारतम्येन स्वयं तारतम्येनैवाविर्भवति । तद् एवं सति श्रीकृष्णस्यैव स्वयंभगवत्त्वेन तत्सन्दर्भे दर्शितत्वात् तत्रैव तस्या परा प्रतिष्ठिता । अत एव बाहुल्येन तत्प्रीतिपरिपाटीम् एवाधिकृत्य प्रक्रिया दर्शयितव्या । या च क्वचिद् अन्याधिकर्तव्या सा खलु कैमुत्येन तस्या एव पोषणार्थं ज्ञेया । अथ श्रीकृष्णे स्वयं भगवत्य् एवाविर्भावपूर्णत्वदर्शनेन तस्याः पूर्णत्वं दर्शयति— अद्य नो जन्मसाफल्यं विद्यायास् तपसो दृशः । त्वया सङ्गम्य सद्गत्या यद् अन्तः श्रेयसां परः ॥ सतां त्वदेकनिष्ठानां तद्विशेषाणां गत्या त्वया श्रीकृष्णाख्येन सङ्गम्य नोऽस्माकं वशिष्ठचतुःसनवामदेवमार्कण्डेयनारदकृष्णद्वैपायनादीनां ब्रह्मानुभवतां भगवदीयनानाभक्तिरसविदां दृष्टनानाभगवदाविर्भावानाम् अपि अद्य ईदृशप्राकट्यावच्छिन्नेऽस्मिन्न् एवावसरे जन्मनः साफल्यं जातम् । यद् एव साफल्यं पूर्वलब्धानां तत्तदाविर्भावजाततत्तत्साफल्यरूपाणां श्रेयसां परमपुरुषार्थानां परोऽन्तः परमोऽवधिर् इति ।
atha darśita-prabhāvās tad-āvirbhāvās tu śrī-śukadevādiṣu draṣṭavyāḥ | yathā ca śrī-nārāyaṇa-pañcarātre— bhāvonmatto hareḥ kiñcin na veda sukham ātmanaḥ | duḥkhaṁ ceti maheśāni paramānanda āplutaḥ || iti | tad evaṁ sa-bhedā prīty-ākhyā bhaktir darśitā | eṣā śrī-gītopaniṣatsu ca svarūpa-dvārā guṇa-dvārā ca kathitā— ahaṁ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṁ pravartate | iti matvā bhajante māṁ budhā bhāva-samanvitāḥ || mac-cittā mad-gata-prāṇā bodhayantaḥ parasparam | kathayantaś ca māṁ nityaṁ tuṣyanti ca ramanti ca || teṣāṁ satata-yuktānāṁ bhajatāṁ prīti-pūrvakam | dadāmi buddhi-yogaṁ taṁ yena mām upayānti te || iti | atha śrī-bhagavat-prīti-lakṣaṇa-vākyānāṁ niṣkarṣaḥ— nikhila-paramānanda-candrikā-candramasi sakala-bhuvana-saubhāgya-sāra-sarvasva-sattva-guṇopajīvyānanta-vilāsa-mayāmāyika-viśuddha-sattvānavaratollāsād asamordhva-madhure śrī-bhagavati katham api cittāvatārād anapekṣita-vidhiḥ svarasata eva samullasantī, viṣayāntarair anavacchedyā, tātparyāntaram asahamānā, hlādinī-sāra-vṛtti-viśeṣa-svarūpā, bhagavad-ānukūlyātmaka-tad-anugata-tat-spṛhādi-maya-jñāna-viśeṣākārā, tādṛśa-bhakta-mano-vṛtti-viśeṣa-dehā, pīyūṣa-pūrato'pi sarasena svenaiva sva-dehaṁ sarasayantī, bhakta-kṛtātma-rahasya-saṅgopana-guṇa-maya-raśanā-bāṣpa-muktādi-vyakta-pariṣkārā, sarva-guṇaika-nidhāna-svabhāvā, dāsīkṛtāśeṣa-puruṣārtha-sampattikā, bhagavat-pātivratya-vrata-varyā-paryākulā, bhagavan-manoharaṇaikopāya-hāri-rūpā, bhagavati bhāgavatī prītis tam upasevamānā virājata iti | seyam akhaṇḍāpi nijālambanasya bhagavata āvirbhāva-tāratamyena svayaṁ tāratamyenaivāvirbhavati | tad evaṁ sati śrī-kṛṣṇasyaiva svayaṁ-bhagavattvena tat-sandarbhe darśitatvāt tatraiva tasyā parā pratiṣṭhitā | ata eva bāhulyena tat-prīti-paripāṭīm evādhikṛtya prakriyā darśayitavyā | yā ca kvacid anyādhikartavyā sā khalu kaimutyena tasyā eva poṣaṇārthaṁ jñeyā | atha śrī-kṛṣṇe svayaṁ bhagavaty evāvirbhāva-pūrṇatva-darśanena tasyāḥ pūrṇatvaṁ darśayati— adya no janma-sāphalyaṁ vidyāyās tapaso dṛśaḥ | tvayā saṅgamya sad-gatyā yad antaḥ śreyasāṁ paraḥ || satāṁ tvad-eka-niṣṭhānāṁ tad-viśeṣāṇāṁ gatyā tvayā śrī-kṛṣṇākhyena saṅgamya no'smākaṁ vaśiṣṭha-catuḥsana-vāmadeva-mārkaṇḍeya-nārada-kṛṣṇa-dvaipāyanādīnāṁ brahmānubhavatāṁ bhagavadīya-nānā-bhakti-rasa-vidāṁ dṛṣṭa-nānā-bhagavad-āvirbhāvānām api adya īdṛśa-prākaṭyāvacchinne'sminn evāvasare janmanaḥ sāphalyaṁ jātam | yad eva sāphalyaṁ pūrva-labdhānāṁ tat-tad-āvirbhāva-jāta-tat-tat-sāphalya-rūpāṇāṁ śreyasāṁ parama-puruṣārthānāṁ paro'ntaḥ paramo'vadhir iti |
Далее проявления её с показанным воздействием надо усматривать у шри Шукадевы и прочих. Как и в шри Нараяна-панчаратре: «Обезумевший от чувства к Хари не ведает ничего — ни своей радости, ни страдания, о великая владычица: он затоплен высшим блаженством». Итак, преданность, именуемая любовью, показана с её различиями.\n\nО ней же сказано и в шри Гита-упанишадах — и через собственный облик, и через качества: «Помыслив „я источник всего, от меня всё исходит“, разумные чтут меня, наделённые чувством. С сознанием во мне, с жизнями, отданными мне, пробуждая друг друга и всегда сказывая обо мне, они и довольны, и услаждаются. Им, постоянно сопряжённым, чтущим меня с любовью, я даю то сопряжение разума, которым они достигают меня».\n\nТеперь — извлечение из речений, определяющих любовь к шри Бхагавану. В шри Бхагаване — в луне, от которой лунный свет всего высшего блаженства; в том, кто есть суть и всё достояние благоденствия всех миров; в том, кто сладостен так, что нет ни равных, ни высших, — непрестанным ликованием чистейшей саттвы, немайической, полной бесконечных забав, которыми живится гуна саттвы; в нём, — от какого бы то ни было нисхождения в сознание, не требующая предписания, ликующая сама собою, своим вкусом; не пресекаемая иными предметами; не терпящая иного устремления; имеющая обликом особую деятельность сути хладини; имеющая очертанием особое знание, суть которого благосклонность к Бхагавану, полное сопровождающих её влечения к нему и прочего; имеющая телом особую деятельность ума такого преданного; делающая своё тело сочным собою же, более сочною, чем поток нектара; имеющая явным убранством пояс и жемчуг слёз и прочее, полные качества сокрытия преданным своей тайны; имеющая природою быть единым вместилищем всех качеств; имеющая полноту всех целей человека, обращённых в служанок; полная волнения о лучшем из обетов — верности Бхагавану; имеющая пленительный облик, единственное средство похитить ум Бхагавана, — бхагаватская любовь сияет в Бхагаване, служа ему.\n\nИ она, хотя и нераздельна, сама проявляется по степеням — по степеням проявлений своей опоры, Бхагавана. А раз так, и раз в той сандарбхе показано, что сам Бхагаван — именно шри Кришна, то в нём и утверждена её высшая мера. Оттого и излагать надо по большей части, взяв предметом именно порядок любви к нему; а где предметом взято иное, то надо понимать как питание её же — через «тем более».\n\nТеперь он показывает её полноту, показав полноту проявления в шри Кришне, самом Бхагаване: «Ныне у нас плодоносны рождение, знание, подвижничество и зрение — оттого что мы сошлись с тобою, прибежищем святых: ведь ты высший предел благ». То есть: сойдясь с тобою, именуемым шри Кришною, прибежищем святых, тебе одному преданных, и особых среди них, — у нас, у Вашиштхи, четверых Санов, Вамадевы, Маркандеи, Нарады, Кришны Двайпаяны и прочих, переживающих Брахмана, знатоков разных рас преданности Бхагавану, видевших разные его проявления, — ныне, в этом самом случае, отмеченном таким явлением, родилась плодоносность рождения. А она и есть высший предел, последняя граница тех благ, тех высших целей человека, что были обретены прежде и рождены тем и тем проявлением.
22bc89b5d66e · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Определение собрано в одно предложение на страницу — и это не красноречие: любовь описывают как лицо, у которого есть тело, убранство, обет и цель. Слёзы в нём — украшение, а не признак горя.\n\nИ говорят это те, кто видел все прочие явления Бога: они не отрекаются от прежнего опыта, а называют его подготовкой к сегодняшнему дню.