षट्सन्दर्भ
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.7.3जीव गोस्वामी
974 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 6.7.3
॥
देवनागरी

न यत्र श्रवणादीनि रक्षोघ्नानि स्वकर्मसु । कुर्वन्ति सात्वतां भर्तुर् यातुधान्यश् च तत्र हि ॥ इत्य् अनेन । तथैवेदं घटते— अमंसताम्भोजकरेण रूपिणीं गोप्यः श्रियं द्रष्टुम् इवागतां पतिम् ॥ इति । श्रियं प्राकृतसम्पदधिष्ठात्रीं पतिं यं कञ्चित् तदुचितप्राचीनपुण्यभाजम् इत्य् अर्थः । पूर्ववद् एव तां तीक्ष्णचित्ताम् इत्यादौ, तत्प्रभया च धर्षिते निरीक्ष्यमाणे जननी ह्य् अतिष्ठताम् इत्य् उक्तम् । एवम् एव क्वचित् तादृशानाम् अपि मायाभिभवाभासो मन्तव्यः, यथा—प्रायो मायास्तु मे भर्तुर् नान्या मेऽपि विमोहिनी इत्यादिषु श्रीबलदेवादीनाम् । यथा दैत्यजन्मनि जयविजययोः । अत्र पूर्वेषां स्वल्प एव तदाभासः, तयोस् तु सम्यग् इति विशेषः, तत् प्रेमादीनाम् अनावरणाद् आवरणाच् च । तत्र तयोर् वैरभावप्राप्तौ खलु मुनिकृतत्वं न स्यात् । मतं तु मे इत्य् अत्र भगवदिच्छायास् तत्कारणत्वेन स्थापितत्वात् । नापि सा तदीयवैरभावाय सम्पद्यते, स्वेच्छामयस्य इत्यादिभ्यः । त्रैवर्गिकायासविघातम् अस्मत्पतिर् विधत्ते पुरुषस्य शक्र इत्यादिभिः कैमुत्यापाताच् च । यथा चोक्तम्—तथा न ते माधव तावकाः क्वचिद् भ्रश्यन्ति मार्गात् त्वयि बद्धसौहृदाः इति । न च तयोर् एव स्वापराधभोगशीघ्रनिस्तारार्थम् अपि तादृशीच्छा जाता इति वाच्यम् । तादृशैः परमभक्तैर् हि भक्तिं विना सालोक्यादिकम् अपि नाङ्गीक्रियते । तत्सद्भावे निरयोऽप्य् अङ्गीक्रियत इति, नात्यन्तिकं विगणयन्त्य् अपि इत्यादेः, कामं भवः स्ववृजिनैर् निरयेषु नः स्तात् इत्यादेश् च । अत एवाभ्याम् अपि तथैव प्रार्थितम्— मा वोऽनुतापकलया भगवत्स्मृतिघ्नो मोहो भवेद् इह तु नौ व्रजतोर् अधोऽधः इत्य् अनेन । न च तयोर् वास्तववैरभावे सति भक्तान्तराणाम् अपि सुखं स्याद् इति वाच्यम्, भक्तिस्वभावभक्तसौहृदविरोधाद् एव । तस्मात् तयोर् वैरभावाभासत्व एव श्रीभगवतस् तयोर् अन्येषां भक्तानाम् अपि रसोदयः स्याद् इति स्थितम् । तत एवम् अर्थापत्तिलब्धं सर्वभक्तसुखदश्रीभगवदभिमतयुद्धकौतुकादिसम्पादनार्थं वैरभावात्मकमायिकोपाधिं स्वाभाविकाणिमादिसिद्धिकेन शुद्धसत्त्वात्मकस्वविग्रहेण प्रविश्य स्वसान्निध्येन चेतनीकृत्य च विलीय स्थिताया अपि भक्तिवासनायाः प्रभावेन तत्रानाविष्टाव् एव तिष्ठतः । अतो वैरभावजस्मरणेन वैरभावोऽपगत इत्य् उभयम् अपि बाह्यम् । एतद् अभिप्रेत्यैव श्रीवैकुण्ठेनाप्य् उक्तम्—यातं मा भैष्टम् अस्तु शम् इति । तथा हि हिरण्याक्षयुद्धे—परानुषक्तं इत्यादिपद्ये टीका च— प्रचण्डमन्युत्वम् अधिक्षेपादिकं चानुकरणमात्रं दैत्यवाक्यभीतानां देवानां भयनिवृत्तये । वस्तुतस् तेन तथानुक्तत्वेन कोपादिहेत्वभावाद् इत्य् एषा । कराला इति पद्ये च इवेति वस्तुतः क्रोधाभावः इत्य् एषा । तद् एवं स्यमन्तकोपाख्यानमहाकालपुरोपख्यानमौषलोपाख्यानादौ श्रीबलदेवार्जुननारदादीनां क्रोधाद्यावेशोऽपि तदाभासत्वलेशेनैव सङ्गमयितव्यः । तत्र श्रीबलदेवार्जुनादीनां श्रीभगवन्मताज्ञानेन श्रीनारदादीनां तु तज्ज्ञानेनेति विवेकः—कोपिता मुनयः शेपुर् भगवन्मतकोविदाः इति तृतीये श्रीमदुद्धववाक्यात् । तस्मात् येषां लिङ्गान्तरेण निष्णात एव साक्षात्कारो गम्यते, तेषाम् अस्वच्छान्तःकरणत्वं प्रतीयमानम् अपि तदाभास एव । येषां तु न गम्यते, विषयावेशादिकं च दृश्यते, तेषां साक्षात्काराभास एवेति निर्णीतम् । तद् एवम् अस्वच्छचित्तेषु बहिर्मुखाः पश्यन्तोऽपि न पश्यन्तीत्य् उक्तम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

na yatra śravaṇādīni rakṣo-ghnāni sva-karmasu | kurvanti sātvatāṁ bhartur yātudhānyaś ca tatra hi || ity anena | tathaivedaṁ ghaṭate— amaṁsatāmbhoja-kareṇa rūpiṇīṁ gopyaḥ śriyaṁ draṣṭum ivāgatāṁ patim || iti | śriyaṁ prākṛta-sampad-adhiṣṭhātrīṁ patiṁ yaṁ kañcit tad-ucita-prācīna-puṇya-bhājam ity arthaḥ | pūrvavad eva tāṁ tīkṣṇa-cittām ity-ādau, tat-prabhayā ca dharṣite nirīkṣyamāṇe jananī hy atiṣṭhatām ity uktam | evam eva kvacit tādṛśānām api māyābhibhavābhāso mantavyaḥ, yathā—prāyo māyāstu me bhartur nānyā me'pi vimohinī ity-ādiṣu śrī-baladevādīnām | yathā daitya-janmani jaya-vijayayoḥ | atra pūrveṣāṁ svalpa eva tad-ābhāsaḥ, tayos tu samyag iti viśeṣaḥ, tat premādīnām anāvaraṇād āvaraṇāc ca | tatra tayor vaira-bhāva-prāptau khalu muni-kṛtatvaṁ na syāt | mataṁ tu me ity atra bhagavad-icchāyās tat-kāraṇatvena sthāpitatvāt | nāpi sā tadīya-vaira-bhāvāya sampadyate, svecchāmayasya ity-ādibhyaḥ | traivargikāyāsa-vighātam asmat-patir vidhatte puruṣasya śakra ity-ādibhiḥ kaimutyāpātāc ca | yathā coktam—tathā na te mādhava tāvakāḥ kvacid bhraśyanti mārgāt tvayi baddha-sauhṛdāḥ iti | na ca tayor eva svāparādha-bhoga-śīghra-nistārārtham api tādṛśīcchā jātā iti vācyam | tādṛśaiḥ parama-bhaktair hi bhaktiṁ vinā sālokyādikam api nāṅgīkriyate | tat-sad-bhāve nirayo'py aṅgīkriyata iti, nātyantikaṁ vigaṇayanty api ity-ādeḥ, kāmaṁ bhavaḥ sva-vṛjinair nirayeṣu naḥ stāt ity-ādeś ca | ata evābhyām api tathaiva prārthitam— mā vo'nutāpa-kalayā bhagavat-smṛti-ghno moho bhaved iha tu nau vrajator adho'dhaḥ ity anena | na ca tayor vāstava-vaira-bhāve sati bhaktāntarāṇām api sukhaṁ syād iti vācyam, bhakti-svabhāva-bhakta-sauhṛda-virodhād eva | tasmāt tayor vaira-bhāvābhāsatva eva śrī-bhagavatas tayor anyeṣāṁ bhaktānām api rasodayaḥ syād iti sthitam | tata evam arthāpatti-labdhaṁ sarva-bhakta-sukhada-śrī-bhagavad-abhimata-yuddha-kautukādi-sampādanārthaṁ vaira-bhāvātmaka-māyikopādhiṁ svābhāvikāṇimādi-siddhikena śuddha-sattvātmaka-sva-vigraheṇa praviśya sva-sānnidhyena cetanīkṛtya ca vilīya sthitāyā api bhakti-vāsanāyāḥ prabhāvena tatrānāviṣṭāv eva tiṣṭhataḥ | ato vaira-bhāva-ja-smaraṇena vaira-bhāvo'pagata ity ubhayam api bāhyam | etad abhipretyaiva śrī-vaikuṇṭhenāpy uktam—yātaṁ mā bhaiṣṭam astu śam iti | tathā hi hiraṇyākṣa-yuddhe—parānuṣaktaṁ ity-ādi-padye ṭīkā ca— pracaṇḍa-manyutvam adhikṣepādikaṁ cānukaraṇa-mātraṁ daitya-vākya-bhītānāṁ devānāṁ bhaya-nivṛttaye | vastutas tena tathānuktatvena kopādi-hetv-abhāvād ity eṣā | karālā iti padye ca iveti vastutaḥ krodhābhāvaḥ ity eṣā | tad evaṁ syamantakopākhyāna-mahā-kāla-puropakhyāna-mauṣalopākhyānādau śrī-baladevārjuna-nāradādīnāṁ krodhādy-āveśo'pi tad-ābhāsatva-leśenaiva saṅgamayitavyaḥ | tatra śrī-baladevārjunādīnāṁ śrī-bhagavan-matājñānena śrī-nāradādīnāṁ tu taj-jñāneneti vivekaḥ—kopitā munayaḥ śepur bhagavan-mata-kovidāḥ iti tṛtīye śrīmad-uddhava-vākyāt | tasmāt yeṣāṁ liṅgāntareṇa niṣṇāta eva sākṣātkāro gamyate, teṣām asvacchāntaḥkaraṇatvaṁ pratīyamānam api tad-ābhāsa eva | yeṣāṁ tu na gamyate, viṣayāveśādikaṁ ca dṛśyate, teṣāṁ sākṣāt-kārābhāsa eveti nirṇītam | tad evam asvaccha-citteṣu bahirmukhāḥ paśyanto'pi na paśyantīty uktam |

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नna«Не
यत्रyatraгде
श्रवणादीनिśravaṇādīniслушание и прочее,
रक्षोrakṣoракшасов
घ्नानिghnāniубивающее,
स्वsvaв своих
कर्मसुkarmasuделах
कुर्वन्तिkurvantiсовершают
सात्वतांsātvatāṁсатватов
भर्तुर्bharturвладыки, —
यातुधान्यश्yātudhānyaśятудхани
चcaже
तत्रtatraтам
हिhiведь»
इत्य्ityтак
अनेनanenaэтим.
तथैवेदंtathaivedaṁТак же это
घटतेghaṭateскладывается:
अमंसताम्भोजamaṁsatāmbhoja«сочли лотос
करेणkareṇaв руке имеющую,
रूपिणींrūpiṇīṁвоплощённую,
गोप्यःgopyaḥпастушки
श्रियंśriyaṁШри,
द्रष्टुम्draṣṭumвидеть
इवागतांivāgatāṁкак бы пришедшую
पतिम्patimмужа»
इतिitiтак.
श्रियंśriyaṁ«Шри» —
प्राकृतprākṛtaприродного
सम्पद्sampadбогатства
अधिष्ठात्रींadhiṣṭhātrīṁвладычицу;
पतिंpatiṁ«мужа» —
यंyaṁкакого
कञ्चित्kañcitнекоего,
तद्tadтого
उचितucitaдостойную
प्राचीनprācīnaпрежнюю
पुण्यpuṇyaзаслугу
भाजम्bhājamимеющего, —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
पूर्ववद्pūrvavadКак прежде
एवevaименно
तांtāṁ«ту
तीक्ष्णtīkṣṇaжестокое
चित्ताम्cittāmсознание имеющую»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее;
तत्tatеё
प्रभयाprabhayāсиянием
चcaже
धर्षितेdharṣiteпри поражённом,
निरीक्ष्यमाणेnirīkṣyamāṇeпри созерцаемом
जननीjananī«мать
ह्य्hyведь
अतिष्ठताम्atiṣṭhatāmстояли»
इत्य्ityтак
उक्तम्uktamсказано.
एवम्evamТак
एवevaже
क्वचित्kvacitгде-то
तादृशानाम्tādṛśānāmу таких
अपिapiтакже
मायाभिभवाभासोmāyābhibhavābhāsoмайею одоления подобие
मन्तव्यःmantavyaḥда будет помыслено.
यथाyathāКак:
प्रायोprāyo«вероятно,
मायास्तुmāyāstuмайя это
मेmeмоего
भर्तुर्bharturвладыки,
नान्याnānyāне иная
मेऽपिme'piменя также
विमोहिनीvimohinīморочащая»
इत्य्ityтак
आदिषुādiṣuи в прочих —
श्रीśrīшри
बलदेवादीनाम्baladevādīnāmБаладевы и прочих.
यथाyathāКак
दैत्यdaityaв дайтьев
जन्मनिjanmaniрождении
जयjayaу Джаи
विजययोःvijayayoḥи Виджаи.
अत्रatraЗдесь
पूर्वेषांpūrveṣāṁу первых
स्वल्पsvalpaмалое
एवevaименно
तद्tadтого
आभासःābhāsaḥподобие,
तयोस्tayosу тех двоих
तुtuже
सम्यग्samyagполное —
इतिitiтаково
विशेषःviśeṣaḥразличие,
तत्tatтой
प्रेमादीनाम्premādīnāmпремы и прочего
अनावरणाद्anāvaraṇādнепокрытостью
आवरणाच्āvaraṇācи покрытостью
चcaже.
तत्रtatraТам
तयोर्tayorу тех двоих
वैरvairaвражды
भावbhāvaнастроения
प्राप्तौprāptauпри обретении
खलुkhaluведь
मुनिmuniмолчальниками
कृतत्वंkṛtatvaṁсотворённость
नnaне
स्यात्syātбыла бы,
मतंmataṁ«помыслено
तुtuже
मेmeмною»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь
भगवद्bhagavadБхагавана
इच्छायास्icchāyāsволи
तत्tatтого
कारणत्वेनkāraṇatvenaпричиною
स्थापितत्वात्sthāpitatvātустановленностью.
नापिnāpiИ не
साsāона
तदीयtadīyaих
वैरvairaвражды
भावायbhāvāyaради настроения
सम्पद्यतेsampadyateсбывается,
स्वेच्छामयस्यsvecchāmayasya«своею волею полного»
इत्य्ityтак
आदिभ्यःādibhyaḥи из прочего.
त्रैवर्गिकायासtraivargikāyāsa«Троякой цели усилия
विघातम्vighātamпресечение
अस्मत्asmatнаш
पतिर्patirвладыка
विधत्तेvidhatteполагает
पुरुषस्यpuruṣasyaчеловеку,
शक्रśakraо Шакра»
इत्य्ityтак
आदिभिःādibhiḥи прочим —
कैमुत्यापाताच्kaimutyāpātāc«тем более» выводом
चcaже.
यथाyathāКак
चोक्तम्coktamже сказано:
तथाtathā«так
नnaне
तेteте
माधवmādhavaо Мадхава,
तावकाःtāvakāḥтвои
क्वचिद्kvacidкогда-либо
भ्रश्यन्तिbhraśyantiотпадают
मार्गात्mārgātот пути,
त्वयिtvayiс тобою
बद्धbaddhaсвязанную
सौहृदाःsauhṛdāḥдружбу имеющие»
इतिitiтак.
नnaИ не
चcaже
तयोर्tayorу тех двоих
एवevaименно
स्वापराधsvāparādhaсвоего проступка
भोगbhogaвкушения
शीघ्रśīghraскорого
निस्तारार्थम्nistārārthamизбавления ради
अपिapiтакже
तादृशीच्छाtādṛśīcchāтакая воля
जाताjātāродилась —
इतिitiтак
वाच्यम्vācyamдолжно говорить.
तादृशैःtādṛśaiḥТакими
परमparamaвысшими
भक्तैर्bhaktairпреданными
हिhiведь
भक्तिंbhaktiṁбхакти
विनाvināбез
सालोक्यादिकम्sālokyādikamсалокья и прочее
अपिapiдаже
नाङ्गीक्रियतेnāṅgīkriyateне принимается;
तत्tatеё
सद्sadпри сущем
भावेbhāveбытии
निरयोऽप्य्nirayo'pyад даже
अङ्गीक्रियतaṅgīkriyataпринимается —
इतिitiтак;
नात्यन्तिकंnātyantikaṁ«не предельное
विगणयन्त्य्vigaṇayantyсчитают
अपिapiдаже»
इत्य्ityтак
आदेःādeḥи прочего,
कामंkāmaṁ«пусть
भवःbhavaḥрождение
स्वsvaсвоими
वृजिनैर्vṛjinairгрехами
निरयेषुnirayeṣuв адах
नःnaḥу нас
स्तात्stātда будет»
इत्य्ityтак
आदेश्ādeśи прочего
चcaже.
अतataОттого
एवाभ्याम्evābhyāmже ими двоими
अपिapiтакже
तथैवtathaivaтак же
प्रार्थितम्prārthitamиспрошено:
माmā«не
वोऽनुतापvo'nutāpaу вас раскаяния
कलयाkalayāчастицею
भगवत्bhagavatБхагавана
स्मृतिsmṛtiпамятование
घ्नोghnoгубящее
मोहोmohoобольщение
भवेद्bhavedда будет
इहihaздесь;
तुtuже
नौnauнам двоим
व्रजतोर्vrajatorидущим
अधोऽधःadho'dhaḥниже и ниже»
इत्य्ityтак
अनेनanenaэтим.
नnaИ не
चcaже
तयोर्tayorу тех двоих
वास्तवvāstavaдействительном
वैरvairaвражды
भावेbhāveнастроении
सतिsatiсущем
भक्तान्तराणाम्bhaktāntarāṇāmу преданных иных
अपिapiтакже
सुखंsukhaṁрадость
स्याद्syādбыла бы —
इतिitiтак
वाच्यम्vācyamдолжно говорить,
भक्तिbhaktiбхакти
स्वभावsvabhāvaприроде,
भक्तbhaktaпреданных
सौहृदsauhṛdaдружбе
विरोधाद्virodhādпротиворечием
एवevaименно.
तस्मात्tasmātПотому
तयोर्tayorу тех двоих
वैरvairaвражды
भावाभासत्वbhāvābhāsatvaнастроения подобием бытии
एवevaименно
श्रीśrīу шри
भगवतस्bhagavatasБхагавана,
तयोर्tayorу них двоих,
अन्येषांanyeṣāṁу иных
भक्तानाम्bhaktānāmпреданных
अपिapiтакже
रसोदयःrasodayaḥрасы восход
स्याद्syādбыл бы —
इतिitiтак
स्थितम्sthitamустановлено.
ततtataОттого
एवम्evamтак
अर्थापत्तिarthāpattiиз подразумевания
लब्धंlabdhaṁполученное:
सर्वsarvaвсем
भक्तbhaktaпреданным
सुखदsukhadaрадость дающего,
श्रीśrīшри
भगवद्bhagavadБхагаваном
अभिमतabhimataжеланного
युद्धyuddhaбоя
कौतुकादिkautukādiпотехи и прочего
सम्पादनार्थंsampādanārthaṁради устроения,
वैरvairaвражды
भावात्मकbhāvātmakaнастроение сутью имеющую
मायिकोपाधिंmāyikopādhiṁмайическую личину,
स्वाभाविकाणिमादिsvābhāvikāṇimādiприродными анимою и прочими
सिद्धिकेनsiddhikenaсовершенствами обладающим,
शुद्धśuddhaчистую
सत्त्वात्मकsattvātmakaсаттву сутью имеющим
स्वsvaсвоим
विग्रहेणvigraheṇaтелом
प्रविश्यpraviśyaвойдя
स्वsvaсвоею
सान्निध्येनsānnidhyenaблизостью
चेतनीकृत्यcetanīkṛtyaоживив
चcaже
विलीयvilīyaи растворившись,
स्थितायाsthitāyāпребывающей
अपिapiтакже
भक्तिbhaktiбхакти
वासनायाःvāsanāyāḥсклонности
प्रभावेनprabhāvenaвоздействием
तत्रानाविष्टाव्tatrānāviṣṭāvтуда не вошедшими
एवevaименно
तिष्ठतःtiṣṭhataḥпребывают.
अतोatoОттого
वैरvairaвраждою
भावbhāvaнастроением
जjaрождённым
स्मरणेनsmaraṇenaпамятованием
वैरvairaвражды
भावोऽपगतbhāvo'pagataнастроение ушедшим —
इत्य्ityтак
उभयम्ubhayamобоё
अपिapiтакже
बाह्यम्bāhyamвнешнее.
एतद्etadЭто
अभिप्रेत्यैवabhipretyaivaимея в виду же,
श्रीśrīшри
वैकुण्ठेनाप्य्vaikuṇṭhenāpyВайкунтхою также
उक्तम्uktamсказано:
यातंyātaṁ«идите,
माmāне
भैष्टम्bhaiṣṭamбойтесь,
अस्तुastuда будет
शम्śamмир»
इतिitiтак.
तथाtathāТак
हिhiведь
हिरण्याक्षhiraṇyākṣaв Хираньякши
युद्धेyuddheбою —
परानुषक्तंparānuṣaktaṁ«к врагу прилепившегося»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
पद्येpadyeв стихе
टीकाṭīkāтика
चcaже:
प्रचण्डpracaṇḍaяростным
मन्युत्वम्manyutvamгневом бытие,
अधिक्षेपादिकंadhikṣepādikaṁпоношение и прочее
चानुकरणcānukaraṇaже подражание
मात्रंmātraṁодно лишь —
दैत्यdaityaдайтьи
वाक्यvākyaречением
भीतानांbhītānāṁиспуганных
देवानांdevānāṁбогов
भयbhayaстраха
निवृत्तयेnivṛttayeради прекращения.
वस्तुतस्vastutasВоистину
तेनtenaим
तथानुक्तत्वेनtathānuktatvenaтак несказанностью
कोपादिkopādiгнева и прочего
हेत्व्hetvпричины
अभावाद्abhāvādотсутствием —
इत्य्ityтак
एषाeṣāэта.
करालाkarālā«Грозные» —
इतिitiтак
पद्येpadyeв стихе
चcaже
इवेतिiveti«как бы» — так
वस्तुतःvastutaḥвоистину
क्रोधाभावःkrodhābhāvaḥгнева отсутствие —
इत्य्ityтак
एषाeṣāэта.
तद्tadТак,
एवंevaṁитак,
स्यमन्तकोपाख्यानsyamantakopākhyānaв Сьямантаки рассказе,
महाmahāвеликого
कालkālaКалы
पुरोपख्यानpuropakhyānaгорода рассказе,
मौषलोपाख्यानादौmauṣalopākhyānādauМусала рассказе и прочих
श्रीśrīшри
बलदेवार्जुनbaladevārjunaБаладевы, Арджуны,
नारदादीनांnāradādīnāṁНарады и прочих
क्रोधाद्य्krodhādyгневом и прочим
आवेशोऽपिāveśo'piохваченность также
तद्tadтого
आभासत्वābhāsatvaподобием бытия
लेशेनैवleśenaivaкрупицею именно
सङ्गमयितव्यःsaṅgamayitavyaḥда будет согласована.
तत्रtatraТам
श्रीśrīу шри
बलदेवार्जुनादीनांbaladevārjunādīnāṁБаладевы, Арджуны и прочих —
श्रीśrīшри
भगवन्bhagavanБхагавана
मताज्ञानेनmatājñānenaмнения незнанием,
श्रीśrīу шри
नारदादीनांnāradādīnāṁНарады и прочих
तुtuже —
तज्tajтого
ज्ञानेनेतिjñānenetiзнанием — таково
विवेकःvivekaḥразличение:
कोपिताkopitā«разгневанные
मुनयःmunayaḥмолчальники
शेपुर्śepurпрокляли,
भगवन्bhagavanБхагавана
मतmataмнение
कोविदाःkovidāḥведающие»
इतिitiтак —
तृतीयेtṛtīyeв третьей
श्रीमद्śrīmadшримат
उद्धवuddhavaУддхавы
वाक्यात्vākyātиз речения.
तस्मात्tasmātПотому
येषांyeṣāṁу которых
लिङ्गान्तरेणliṅgāntareṇaиным признаком
निष्णातniṣṇātaсовершенное
एवevaименно
साक्षात्कारोsākṣātkāroвоочию узрение
गम्यतेgamyateпостигается, —
तेषाम्teṣāmу тех
अस्वच्छान्तःकरणत्वंasvacchāntaḥkaraṇatvaṁнезамутнённости внутреннего орудия утрата,
प्रतीयमानम्pratīyamānamкажущаяся
अपिapiхотя,
तद्tadтого
आभासābhāsaподобие
एवevaименно.
येषांyeṣāṁУ которых
तुtuже
नnaне
गम्यतेgamyateпостигается,
विषयावेशादिकंviṣayāveśādikaṁв предметы погружённость и прочее
चcaже
दृश्यतेdṛśyateвидится, —
तेषांteṣāṁу тех
साक्षात्sākṣātвоочию
काराभासkārābhāsaузрения подобие
एवेतिevetiименно — так
निर्णीतम्nirṇītamрешено.
तद्tadТак,
एवम्evamитак,
अस्वच्छasvacchaу незамутнённости лишённых
चित्तेषुcitteṣuсознаний
बहिर्मुखाःbahirmukhāḥотвращённые
पश्यन्तोऽपिpaśyanto'piвидящие даже
नnaне
पश्यन्तीत्य्paśyantītyвидят — так
उक्तम्uktamсказано.
अनुवाद

Это словами «Не там, где в своих делах совершают слушание и прочее о владыке сатватов, губящее ракшасов, — там ведь и ятудхани». Так же складывается и это: «Пастушки сочли её воплощённою Шри, с лотосом в руке, пришедшею будто бы увидеть мужа». «Шри» — владычица природного богатства; «мужа» — некоего, кто имеет достойную того прежнюю заслугу; таков смысл. И как прежде — «ту, с жестоким сознанием» и далее; и сказано, что, поражённые её сиянием, они стояли и смотрели, а мать стояла.\n\nТак же и одоление майею у подобных им надо где-то понимать лишь как подобие. Как в «Верно, это майя моего владыки, не иная морочит и меня» и прочем — у шри Баладевы и прочих. И как у Джаи и Виджаи в рождении дайтьями. Разница в том, что у первых подобие это малое, а у тех двоих полное, — оттого что према и прочее у одних не покрыты, а у других покрыты. И обретение теми двоими вражды не было сотворено молчальниками: в «мною же помыслено» причиною этого установлена воля Бхагавана. И не ради вражды к нему она сбывается — по «полного своею волею» и прочему; и по выводу «тем более» из «Наш владыка полагает человеку пресечение усилий о трояком, о Шакра» и прочего. Как и сказано: «Так не отпадают от пути твои, о Мадхава, связавшие с тобою дружбу».\n\nНельзя сказать и того, будто такая воля родилась лишь для того, чтобы они скорее избавились, вкусив плод своего проступка. Ведь такие высшие преданные не принимают без преданности даже салокьи, а при ней принимают и ад: «не считают даже предельного» и далее; «пусть рождение наше по нашим грехам будет хоть в адах» и далее. Оттого и сами они просили о том же: «Пусть не будет у вас и частицы раскаяния, обольщения, губящего память о Бхагаване, — а нам идти всё ниже и ниже». И нельзя сказать, будто при действительной их вражде была бы радость и другим преданным: это прямо противоречит и природе преданности, и дружбе преданных. Потому установлено: расе у шри Бхагавана, у них двоих и у прочих преданных взойти можно лишь при том, что вражда их — только подобие вражды.\n\nОтсюда подразумеванием получается вот что: майическую личину, суть которой настроение вражды, — устроенную ради потехи боя, желанной шри Бхагавану и дающей радость всем преданным, — они входят в неё своим телом, чья суть чистая саттва и которому природно свойственны анима и прочие совершенства, оживляют её своею близостью и растворяются в ней; и всё же воздействием пребывающей в них склонности к преданности они стоят там, так и не войдя. Оттого и «вражда ушла от памятования, рождённого враждою» — и то и другое внешнее. Именно это имея в виду, и шри Вайкунтха сказал: «Идите, не бойтесь, да будет мир».\n\nТак и в бою с Хираньякшей тика к стиху «прилепившегося к врагу» говорит: яростный гнев, поношение и прочее — лишь подражание, ради прекращения страха богов, испуганных речью дайтьи; воистину же, раз им так не сказано, причины гнева и прочего нет. Вот она. И к стиху «грозные» — словом «как бы» показано, что воистину гнева нет. Вот она. Итак, и охваченность гневом и прочим у шри Баладевы, Арджуны, Нарады и прочих — в рассказе о Сьямантаке, о городе великого Калы, о мусале и прочих — надо согласовывать лишь как крупицу такого подобия. Различение же там такое: у шри Баладевы, Арджуны и прочих — от незнания мнения шри Бхагавана, а у шри Нарады и прочих — от знания его, по речению шримат Уддхавы в третьей песни: «разгневанные молчальники прокляли, ведая мнение Бхагавана».\n\nПотому решено: у кого по иному признаку постигается совершенное узрение воочию, у тех незамутнённость внутреннего орудия только кажется утраченной — это лишь подобие; а у кого оно не постигается и видна погружённость в предметы и прочее, у тех и само узрение лишь подобие. Итак, сказано, что среди людей с незамутнённым сознанием отвращённые и видя не видят.

संस्करण

6955c61e1f5d · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से