नन्व् एवंभूतस्य मर्त्येषु प्राकट्ये किं प्रयोजनम्? उच्यते—गौणे सत्य् अपि प्रयोजनान्तरे मुख्यं तु भक्तेषु लीलामाधुर्याभिव्यञ्जनम् एवेत्य् आह— मर्त्यावतारस् त्व् इह मर्त्यशिक्षणं रक्षोवधायैव न केवलं विभोः । कुतोऽन्यथा स्याद् रमतः स्व आत्मनः सीताकृतानि व्यसनानीश्वरस्य ॥ तुशब्द आशङ्कानिवृत्त्यर्थः । मर्त्यलोके योऽवतार आविर्भावः । स तु साधुजनोद्वेजकरक्षोबधायैव केवलं न भवति किन्तु मर्त्यशिक्षणम् अपि । मर्त्येषु शिक्षणं तदर्थप्रकाशनं यत् तन्मयम् अपि । तत्र बहिर्मुखेषु विषयासङ्गदुर्वारताप्रकाशनम् आनुषङ्गिकम् । उद्देश्यं तु स्वभक्तिवासनेषु चित्तार्द्रताकरविरहसंयोगमयनिजलीलाविशेषमाधुर्यप्रकाशनम् । ततस् तदर्थम् एवेत्य् अर्थः । अन्यथा यदि केवलं तद्वधायैव स्यात् तदा आत्मनः परमात्मत्वेन परिपूर्णस्येश्वरस्य सर्वान्तर्यामिणः स्वे स्वस्वरूपे तदेकरूपे वैकुण्ठे च रममाणस्य सीताकृतव्यसनानीति कुतः स्यात् । मनसैव तद्वधे शक्तत्वात् तद्व्यसनासम्भवाच् च । निजमाधुर्यप्रकाशनपक्षे तु तत् तत् सम्भवत्य् एवेति भावः । अत्र कृपारूपं तादृशलीलारूपं च माधुर्यम् अधिकं श्लाघितम् । तत्र श्रीसीतावियोगदुःखं च लीलामाधुर्यान्तर्गतम् एवेति न दोष इत्य् अपि दर्शितम् ।
nanv evaṁbhūtasya martyeṣu prākaṭye kiṁ prayojanam? ucyate—gauṇe saty api prayojanāntare mukhyaṁ tu bhakteṣu līlā-mādhuryābhivyañjanam evety āha— martyāvatāras tv iha martya-śikṣaṇaṁ rakṣo-vadhāyaiva na kevalaṁ vibhoḥ | kuto'nyathā syād ramataḥ sva ātmanaḥ sītā-kṛtāni vyasanānīśvarasya || tu-śabda āśaṅkā-nivṛtty-arthaḥ | martya-loke yo'vatāra āvirbhāvaḥ | sa tu sādhu-janodveja-kara-kṣobadhāyaiva kevalaṁ na bhavati kintu martya-śikṣaṇam api | martyeṣu śikṣaṇaṁ tad-artha-prakāśanaṁ yat tan-mayam api | tatra bahirmukheṣu viṣayāsaṅga-durvāratā-prakāśanam ānuṣaṅgikam | uddeśyaṁ tu svabhakti-vāsaneṣu cittārdratā-kara-viraha-saṁyogamaya-nija-līlā-viśeṣa-mādhurya-prakāśanam | tatas tad-artham evety arthaḥ | anyathā yadi kevalaṁ tad-vadhāyaiva syāt tadā ātmanaḥ paramātmatvena paripūrṇasyeśvarasya sarvāntaryāmiṇaḥ sve sva-svarūpe tad-eka-rūpe vaikuṇṭhe ca ramamāṇasya sītā-kṛta-vyasanānīti kutaḥ syāt | manasaiva tad-vadhe śaktatvāt tad-vyasanā-sambhavāc ca | nija-mādhurya-prakāśana-pakṣe tu tat tat sambhavaty eveti bhāvaḥ | atra kṛpā-rūpaṁ tādṛśa-līlā-rūpaṁ ca mādhuryam adhikaṁ ślāghitam | tatra śrī-sītā-viyoga-duḥkhaṁ ca līlā-mādhuryāntargatam eveti na doṣa ity api darśitam |
Но какая цель в явлении такового среди смертных? Говорится: пусть есть и иная, второстепенная, главная же — обнаружить в преданных сладость его игр. Потому и сказано: «Нисхождение к смертным здесь — научение смертных; не только ради убиения ракшаса приходит всемогущий. Откуда иначе взялись бы у владыки, радующегося в себе самом, беды, причинённые Ситою?» Слово «же» устраняет сомнение. Нисхождение в мире смертных — это явление; и бывает оно не только ради убиения смутителя, несущего тревогу святым людям, но и ради научения смертных. Научение же смертных есть проявление той цели, которою оно полно. При этом проявление неодолимости привязанности к предметам у обращённых вовне — попутно; а цель — проявить в тех, у кого есть склонность к преданности ему, сладость его особой игры, полной разлуки и встречи, умягчающей ум.\n\nИначе, если бы всё было только ради убиения его, откуда взялись бы беды, причинённые Ситою, — у того, кто как Параматма всецело полон, кто внутренний правитель всех, кто радуется в собственном своём облике и на Вайкунтхе, образом единой с ним? Ведь убить его он мог одним умом, и таких бед быть не могло. А на стороне проявления собственной сладости то и то вполне возможно. Здесь особенно восхвалена сладость в облике милости и в облике такой игры. И показано, что страдание разлуки со шри Ситою входит в самую сладость игры, и потому не изъян.
498e34f9e622 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Довод разворачивается от невозможного: всемогущему незачем было страдать, значит, страдание входило в замысел.\n\nИ названо, ради кого: ради тех, у кого от такого рассказа умягчается ум. Победа над демоном тут — попутная.