ननु ते मुक्ता मुमुक्षवश् च तत्तद्भावेन शास्त्रप्रशस्ता एव । भक्तास् त्व् अतितमाम् । तर्हि तद्विधानां कथम् अन्यत्र वाञ्छा । तत्राह— क्वेमाः स्त्रियो वनचरीर् व्यभिचारदुष्टाः कृष्णे क्व चैष परमात्मनि रूढभावः । नन्व् ईश्वरोऽनुभजतोऽविदुषोऽपि साक्षाच् छ्रेयस् तनोत्य् अगदराज इवोपयुक्तः ॥ तत्र तासु श्रीमदुद्धवस्योपक्रमोपसंहारादिषु महाभक्तेर् एव स्पष्टत्वात्, तासां श्रीकृष्णभजने व्यभिचारित्वस्य सुतरां, तद्दोषस्य च रासान्ते— गोपीनां तत्पतीनां च सर्वेषाम् अपि देहिनाम् । योऽन्तश् चरति सोऽध्यक्षः क्रीडनेनेह देहभाक् ॥ इत्यादिना निराकृतत्वात् । स्वयम् एवाधुनापि परमात्मनीति तस्यैव सूच्यमानत्वात् । दुर्धियां मते वा तासां व्यभिचारशीलत्वस्य तु आर्यपथं हित्वा इति प्राप्यस्यैव परित्यागोपपत्तेः स्वयम् एव निराक्रियमाणत्वाद् अन्यथार्थस्याप्रस्ताव्यत्वम् इति वक्ष्यमाण एवार्थः समञ्जसः । यथा—इमा वनचर्यः वृन्दावनविहारिण्यः स्त्रियः कृष्णे तद्रूपे आश्रये क्व कां वा भूमिकाम् अधिकृत्य वर्तन्ते । तया व्यभिचारदुष्टा एतादृशभावोत्कर्षाभावेन यो व्यभिचारो गाढतदासक्त्यभावस् तेन दुष्टा अन्ये भवभीप्रभृतयो वयं वा तस्मिन् क्व कां भूमिकाम् अधिकृत्य वर्तामहे । ततो महद् एवान्तरम् इति भावः । कथम्? एष श्रीगोपवधूष्व् एतासु दृश्यमानः परमात्मनि सर्वेषाम् एव भजनीयत्वेन स्पृहास्पदे परमेश्वरे रूढभावः उद्भूतमहाभावः समुज्जृम्भते, न त्व् अस्मास्व् इति । तर्हि ताभिर् अनुभूयमानस्य तादृशभावजनकस्य श्रीकृष्णगुणविशेषस्यानभिज्ञा यूयं कथं तद्वाञ्छयापि तत् प्राप्स्यथ, तत्राह नन्व् इति । अविदुञोऽपि । तत्र ममैव अकस्मात् स्वयम् अत्र प्रस्थापितस्य दृष्टान्तत्वम् इति भावः । यथोक्तं स्वयम् एव—विरहेण महाभागा महान् मेऽनुग्रहः कृतः इति । अथवा—पूर्वम् एवार्थं तद्रसविमुखीनां महापतिव्रतानाम् अपि निन्दया द्रढत्यति—क्वेमा इति । इमाः श्रीवृन्दावनविहारिण्यः श्रीकृष्णप्रेयस्यः स्त्रियः क्व? अकारप्रश्लेषेण याश् च वनचर्यस् तद्वनविहारिणीभ्यस् ताभ्यो भिन्नाः । अथ च स्त्रियो व्रतैस् त्वाम् इत्यादि केतुमालवर्षवर्णनस्थितलक्ष्मीवचनरीत्या परमात्मनि स्वतः सर्वपतौ श्रीकृष्णे वैमुख्येन व्यभिचारदुष्टाः स्त्रियः क्व? महद् एवान्तरम् इति भावः । यतश् चैतास्व् एष सर्वपुरुषार्थशिरोमणिरूपो रूढभावो दृश्यते, न तु तास्व् इव तल्लेशस्याप्य् अभाव इति । एवं परमप्रेमवतीष्व् आसु तस्य सौहृदम् अपि परमकाष्ठापन्नं भवेत् । यतो भक्तमात्राणां स्वभावत एव सुहृद् असाव् इत्य् आह—नन्व् इति ।
nanu te muktā mumukṣavaś ca tat-tad-bhāvena śāstra-praśastā eva | bhaktās tv atitamām | tarhi tad-vidhānāṁ katham anyatra vāñchā | tatrāha— kvemāḥ striyo vana-carīr vyabhicāra-duṣṭāḥ kṛṣṇe kva caiṣa paramātmani rūḍha-bhāvaḥ | nanv īśvaro'nubhajato'viduṣo'pi sākṣāc chreyas tanoty agada-rāja ivopayuktaḥ || tatra tāsu śrīmad-uddhavasyopakramopasaṁhārādiṣu mahā-bhakter eva spaṣṭatvāt, tāsāṁ śrī-kṛṣṇa-bhajane vyabhicāritvasya sutarāṁ, tad-doṣasya ca rāsānte— gopīnāṁ tat-patīnāṁ ca sarveṣām api dehinām | yo'ntaś carati so'dhyakṣaḥ krīḍaneneha deha-bhāk || ity-ādinā nirākṛtatvāt | svayam evādhunāpi paramātmanīti tasyaiva sūcyamānatvāt | durdhiyāṁ mate vā tāsāṁ vyabhicāra-śīlatvasya tu ārya-pathaṁ hitvā iti prāpyasyaiva parityāgopapatteḥ svayam eva nirākriyamāṇatvād anyathārthasyāprastāvyatvam iti vakṣyamāṇa evārthaḥ samañjasaḥ | yathā—imā vanacaryaḥ vṛndāvana-vihāriṇyaḥ striyaḥ kṛṣṇe tad-rūpe āśraye kva kāṁ vā bhūmikām adhikṛtya vartante | tayā vyabhicāra-duṣṭā etādṛśa-bhāvotkarṣābhāvena yo vyabhicāro gāḍha-tad-āsakty-abhāvas tena duṣṭā anye bhava-bhī-prabhṛtayo vayaṁ vā tasmin kva kāṁ bhūmikām adhikṛtya vartāmahe | tato mahad evāntaram iti bhāvaḥ | katham? eṣa śrī-gopa-vadhūṣv etāsu dṛśyamānaḥ paramātmani sarveṣām eva bhajanīyatvena spṛhāspade parameśvare rūḍha-bhāvaḥ udbhūta-mahā-bhāvaḥ samujjṛmbhate, na tv asmāsv iti | tarhi tābhir anubhūyamānasya tādṛśa-bhāva-janakasya śrī-kṛṣṇa-guṇa-viśeṣasyānabhijñā yūyaṁ kathaṁ tad-vāñchayāpi tat prāpsyatha, tatrāha nanv iti | aviduño'pi | tatra mamaiva akasmāt svayam atra prasthāpitasya dṛṣṭāntatvam iti bhāvaḥ | yathoktaṁ svayam eva—viraheṇa mahābhāgā mahān me'nugrahaḥ kṛtaḥ iti | athavā—pūrvam evārthaṁ tad-rasa-vimukhīnāṁ mahā-pativratānām api nindayā draḍhatyati—kvemā iti | imāḥ śrī-vṛndāvana-vihāriṇyaḥ śrī-kṛṣṇa-preyasyaḥ striyaḥ kva? a-kāra-praśleṣeṇa yāś ca vana-caryas tad-vana-vihāriṇībhyas tābhyo bhinnāḥ | atha ca striyo vratais tvām ity-ādi ketumāla-varṣa-varṇana-sthita-lakṣmī-vacana-rītyā paramātmani svataḥ sarva-patau śrī-kṛṣṇe vaimukhyena vyabhicāra-duṣṭāḥ striyaḥ kva? mahad evāntaram iti bhāvaḥ | yataś caitāsv eṣa sarva-puruṣārtha-śiromaṇi-rūpo rūḍha-bhāvo dṛśyate, na tu tāsv iva tal-leśasyāpy abhāva iti | evaṁ parama-premavatīṣv āsu tasya sauhṛdam api parama-kāṣṭhāpannaṁ bhavet | yato bhakta-mātrāṇāṁ svabhāvata eva suhṛd asāv ity āha—nanv iti |
«Но ведь и освобождённые, и жаждущие освобождения тем и тем своим чувством восхвалены писанием, а преданные — тем более. Откуда же у людей такого рода желание чего-то иного?» На это он говорит: «Где эти жёны, по лесу ходящие, порочные неверностью, — и где это взошедшее чувство к Кришне, Параматме! Ведь Владыка простирает благо воочию и почитающему незнайке — как царь лекарств, если его принять».\n\nЗдесь надо видеть вот что. В зачинах, заключениях и прочем у шримат Уддхавы явна именно их великая преданность; тем более нет у них неверности в почитании шри Кришны, а этот порок отвергнут и в конце расы: «Тот, кто ходит внутри пастушек, их мужей и всех воплощённых, — он надзиратель, ради игры принявший здесь тело» и далее. Да и сам он сейчас указывает на него же словом «к Параматме». А если по мнению худоумных считать, что у них неверность в нраве, то это отвергается им же словами «оставив путь благородных»: оставить можно лишь то, что обретаемо; и иной смысл здесь неуместен. Верен смысл, который будет сказан.\n\nА именно: где и на какой ступени пребывают по отношению к Кришне, прибежищу в его облике, эти жёны, ходящие по лесу, гуляющие по Вриндавану, — и где, на какой ступени пребываем по отношению к нему мы или иные, боящиеся рождения и прочие, порочные тою неверностью, то есть отсутствием крепкой привязанности к нему за неимением такого превосходства чувства? Различие велико; таков смысл. Как? Вот это видимое у них, у жён пастухов, взошедшее чувство к Параматме, высшему Владыке, которого все желают как почитаемого, — возникшая маха-бхава — разворачивается, а у нас нет.\n\n«Тогда как же вы, не знающие того особого качества шри Кришны, что переживают они и что рождает такое чувство, обретёте его хотя бы желанием?» На это он говорит «ведь». «И почитающему незнайке»: смысл — примером тут я сам, внезапно сюда посланный. Как он и сам сказал: «Разлукою, о великоблагие, мне оказана великая милость».\n\nИли же так: прежний смысл он утверждает порицанием даже тех великих верных супругу жён, что отвращены от этой расы. «Эти» — гуляющие по шри Вриндавану возлюбленные шри Кришны жёны — где? А слиянием слога «а» — «те, что по лесу ходят», отличные от этих, гуляющих в том лесу. И где, по порядку речения Лакшми в описании варши Кетумалы — «жёны обетами тебя» и далее, — те жёны, что порочны неверностью, отвратившись от Параматмы, шри Кришны, супруга всех по самой природе? Различие велико; таков смысл. Ибо у этих видно вот это взошедшее чувство, венечный камень всех целей человека, а не отсутствие даже крупицы его, как у тех.\n\nТак и его благодружество к этим, имеющим высшую прему, достигло бы высшего предела; ведь он по самой природе благодетель одним лишь преданным, — о чём и говорит «ведь».
477911bf8421 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Уддхава строит защиту на собственном опыте: он сам пришёл сюда незнайкой и получил больше, чем нёс. Лекарство действует и на того, кто не знает его состава.\n\nИ обвинение в неверности снято грамматикой: оставить можно лишь то, чем владеешь, — а обетов супругу у них по отношению к Нему и не было.