तद् एवं तेषां तत्तत्प्रार्थनम् अपि तत्प्रीतिविलास एव । अत्रेदं तत्त्वम्—एकान्तिनस् तावद् द्विविधाः—अजातजातप्रीतित्वभेदेन । जातप्रीतयश् च त्रिविधाः— एके तदीयानुभवमात्रनिष्ठाः शान्तभक्तादयः; अन्ये तदीयदर्शनसेवनादिरसमयाः परिकरविशेषाभिमानिनः; स्वयं परिकरविशेषाश् च । तत्र तेषु अजातप्रीतिभिः सर्वपुरुषार्थत्वेन तत्प्रीतिर् एव प्रार्थनीया । अथ जातप्रीतिषु शान्तभक्तादयस् तु कदाचिद् दर्शनादिकं वा प्रार्थयन्ते सेवादिकं विनैव, तद्वासनाया अभावात् । सकृद् अपि कृपादृष्ट्यादिलाभेन तृप्ताश् च भवन्ति, नातिक्षामं भगवतः स्निग्धापाङ्गविलोकनात् इति श्रीकर्दमवर्णनात् । अत एव तत्सामीप्यादिकेऽपि तेषाम् अनाग्रहः । ये तु तत्परिकरविशेषाभिमानिनस् ते खलु तत्तत्प्रीतिविशेषोत्कण्ठिनो यदा भवन्ति, तदा तत्तत्सेवाविशेषेच्छया प्रार्थयन्त एव तत्सामीप्यादिकम् । तत्प्रार्थना च प्रीतिविलासरूपैव । पुष्णाति च ताम् इति गुण एव । यदा च तेषां दैन्येन तत्प्राप्त्यसम्भावना जायते, तदापि च तत्प्रीत्यविच्छेदमात्रं प्रार्थयन्ते । सोऽपि च गुण एव । यत् तु केवलसंसारमोक्षतत्सामीप्यानन्दविशेषप्रार्थनं प्रीतिविकारताशून्यं तत् पुनः सर्वथा केषांचिद् अप्य् एकान्तिनां नाभिरुचितम् । अत एव सर्वं मद्भक्तियोगेन इत्यादौ कथञ्चिद् भक्त्युपयोगित्वेनैवेति । एवं "सालोक्यसार्ष्टि" इत्यादौ तेषां मध्ये सेवनं विना यत्, तन् न गृह्णन्ति इति कथ्यते । तत्रैकत्वलक्षणं सायुज्यं तु स्वरूपत एव तद्विनाभूतम्, अन्यत् तु वासनाभेदेन । सारूप्यस्य तु सेवोपकारित्वं शोभाविशेषेण, श्रीवैकुण्ठेऽपि तदीयनित्यसेवकानां तथैव तादृशत्वम् । लोकेऽपि किशोरविदग्धक्षितिपतिपुत्रैः समानरूपवयस्का सेवकाः सङ्गृहीता दृश्यन्ते श्लाघ्यन्ते च लोकैः । तस्माद् यथा तथा श्रीमत्प्रीतेर् एव पुरुषार्थत्वम् इत्य् आयातम् । ते प्रीत्येकपुरुषार्थिनोऽपि भावविशेषेणान्यद् वाञ्छन्तु न वाञ्छन्तु वा स्वस्वभक्तिजात्यनुरूपा भक्तिपरिकराः पदार्थाः संसारध्वंसपूर्वकम् उदयन्त एव । न ते कदाचिद् व्यभिरचन्ति च । तद् एतद् उक्तम्— अनिमित्ता भागवती भक्तिः सिद्धेर् गरीयसी । जरयत्य् आशु या कोशं निगीर्णम् अनलो यथा ॥ नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति केचिन् मत्पादसेवाभिरता मदीहाः । येऽन्योन्यतो भागवताः प्रसज्य सभाजयन्ते मम पौरुषाणि ॥ पश्यन्ति ते मे रुचिराण्य् अम्ब सन्तः प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनानि । रूपाणि दिव्यानि वरप्रदानि साकं वाचं स्पृहणीयां वदन्ति ॥ तैर् दर्शनीयावयवैर् उदार विलासहासेक्षितवामसूक्तैः । हृतात्मनो हृतप्राणांश् च भक्तिर् अनिच्छतो मे गतिम् अण्वीं प्रयुङ्क्ते ॥
tad evaṁ teṣāṁ tat-tat-prārthanam api tat-prīti-vilāsa eva | atredaṁ tattvam—ekāntinas tāvad dvividhāḥ—ajāta-jāta-prītitva-bhedena | jāta-prītayaś ca trividhāḥ— eke tadīyānubhava-mātra-niṣṭhāḥ śānta-bhaktādayaḥ; anye tadīya-darśana-sevanādi-rasa-mayāḥ parikara-viśeṣābhimāninaḥ; svayaṁ parikara-viśeṣāś ca | tatra teṣu ajāta-prītibhiḥ sarva-puruṣārthatvena tat-prītir eva prārthanīyā | atha jāta-prītiṣu śānta-bhaktādayas tu kadācid darśanādikaṁ vā prārthayante sevādikaṁ vinaiva, tad-vāsanāyā abhāvāt | sakṛd api kṛpā-dṛṣṭy-ādi-lābhena tṛptāś ca bhavanti, nātikṣāmaṁ bhagavataḥ snigdhāpāṅga-vilokanāt iti śrī-kardama-varṇanāt | ata eva tat-sāmīpyādike'pi teṣām anāgrahaḥ | ye tu tat-parikara-viśeṣābhimāninas te khalu tat-tat-prīti-viśeṣotkaṇṭhino yadā bhavanti, tadā tat-tat-sevā-viśeṣecchayā prārthayanta eva tat-sāmīpyādikam | tat-prārthanā ca prīti-vilāsa-rūpaiva | puṣṇāti ca tām iti guṇa eva | yadā ca teṣāṁ dainyena tat-prāpty-asambhāvanā jāyate, tadāpi ca tat-prīty-aviccheda-mātraṁ prārthayante | so'pi ca guṇa eva | yat tu kevala-saṁsāra-mokṣa-tat-sāmīpyānanda-viśeṣa-prārthanaṁ prīti-vikāratā-śūnyaṁ tat punaḥ sarvathā keṣāṁcid apy ekāntināṁ nābhirucitam | ata eva sarvaṁ mad-bhakti-yogena ity-ādau kathañcid bhakty-upayogitvenaiveti | evaṁ "sālokya-sārṣṭi" ity-ādau teṣāṁ madhye sevanaṁ vinā yat, tan na gṛhṇanti iti kathyate | tatraikatva-lakṣaṇaṁ sāyujyaṁ tu svarūpata eva tad-vinābhūtam, anyat tu vāsanā-bhedena | sārūpyasya tu sevopakāritvaṁ śobhā-viśeṣeṇa, śrī-vaikuṇṭhe'pi tadīya-nitya-sevakānāṁ tathaiva tādṛśatvam | loke'pi kiśora-vidagdha-kṣiti-pati-putraiḥ samāna-rūpa-vayaskā sevakāḥ saṅgṛhītā dṛśyante ślāghyante ca lokaiḥ | tasmād yathā tathā śrīmat-prīter eva puruṣārthatvam ity āyātam | te prīty-eka-puruṣārthino'pi bhāva-viśeṣeṇānyad vāñchantu na vāñchantu vā sva-sva-bhakti-jāty-anurūpā bhakti-parikarāḥ padārthāḥ saṁsāra-dhvaṁsa-pūrvakam udayanta eva | na te kadācid vyabhiracanti ca | tad etad uktam— animittā bhāgavatī bhaktiḥ siddher garīyasī | jarayaty āśu yā kośaṁ nigīrṇam analo yathā || naikātmatāṁ me spṛhayanti kecin mat-pāda-sevābhiratā mad-īhāḥ | ye'nyonyato bhāgavatāḥ prasajya sabhājayante mama pauruṣāṇi || paśyanti te me rucirāṇy amba santaḥ prasanna-vaktrāruṇa-locanāni | rūpāṇi divyāni vara-pradāni sākaṁ vācaṁ spṛhaṇīyāṁ vadanti || tair darśanīyāvayavair udāra- vilāsa-hāsekṣita-vāma-sūktaiḥ | hṛtātmano hṛta-prāṇāṁś ca bhaktir anicchato me gatim aṇvīṁ prayuṅkte ||
Итак, и то и это прошение у них — сама игра той любви. Вот в чём здесь истина. Безраздельные прежде всего двояки: по различию нерождённой и рождённой любви. Имеющие рождённую любовь трояки: одни держатся одним лишь переживанием его — шанта-бхакты и прочие; другие полны расы его видения, служения ему и прочего и мнят себя особыми в его окружении; и сами особые из окружения. Среди них те, у кого любовь ещё не родилась, должны испрашивать именно любовь к нему как всю цель человека.\n\nА из тех, у кого она родилась, шанта-бхакты и прочие иной раз просят видения и прочего — но без служения, ибо склонности к нему у них нет. И они удовлетворяются, обретя хотя бы однажды милостивый взгляд и прочее: «не слишком исхудалый» — от нежного взгляда Бхагавана краем глаза, по описанию шри Кардамы. Оттого они не настаивают и на близости к нему. А те, кто мнит себя особыми в его окружении, — когда их томит та или иная особая любовь, тогда, желая того или иного особого служения, они и просят близости к нему и прочего. И это прошение само есть облик игры любви; оно её питает — значит, это достоинство. А когда от смирения у них рождается мысль, что обрести его немыслимо, они и тогда просят лишь о том, чтобы любовь к нему не прерывалась; и это тоже достоинство.\n\nНо прошение об одном лишь освобождении от круговорота или об особом блаженстве близости к нему, лишённое всякого видоизменения любви, — оно никому из безраздельных вовсе не по вкусу. Оттого и в «всё мой преданный обретает сопряжением с преданностью мне» и далее — лишь постольку, поскольку это как-нибудь пригодно преданности. Так и в «салокья, саршти» и далее сказывается, что из них они не принимают того, что без служения. Саюджья, признак которой единство, самим своим обликом без него; прочее же — по различию склонностей. А сарупья служит вспоможением служению — особою красотою: и в шри Вайкунтхе вечные его слуги таковы же. И в мире видно, что юные искусные царевичи приближают к себе слуг одного с ними облика и возраста, и люди это хвалят.\n\nПотому так и так выходит, что цель человека — именно шримат любовь. И пусть они, у кого единая цель человека — любовь, по особенности настроения желают или не желают иного, — соответственные роду их преданности принадлежности этой преданности, эти предметы, всё равно восходят, а прежде них рушится круговорот; и никогда они им не изменяют.\n\nО том и сказано: «Беспричинная бхагаватская преданность весомее совершенства: она скоро переваривает оболочку, как огонь — проглоченное. Не единосущности со мною желают некоторые — услаждённые служением моим стопам, чьи устремления во мне, бхагаваты, которые, сойдясь друг с другом, прославляют мои подвиги. Они, святые, видят мои прекрасные дивные образы, о мать, — с ясным лицом и алыми глазами, дарующие дары, — и вместе слышат вожделенную речь. И у тех, чью душу и самую жизнь похитили эти образы с прекрасными членами, щедрыми забавами, смехом, взглядами и сладкими речами, преданность — даже у нежелающих — приводит к моему тончайшему пути».
c17e5f7d90ec · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Разбор здесь хозяйственный, без возвышенности: кто чего просит, зависит не от достоинства, а от того, какая у него любовь. Шанта-бхакте довольно одного взгляда; тому, кто мнит себя в свите, нужно место в свите — и это тоже названо достоинством, а не корыстью.\n\nИ оговорка про сарупью на диво трезвая: одинаковый облик нужен не для чести, а для дела — как ровесники в свите юного царевича.