षट्सन्दर्भ
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.224जीव गोस्वामी
1209 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 6.224
॥
देवनागरी

अथ वात्सल्यमयो वत्सलाख्यो रसः । तत्रालम्बनः लाल्यत्वेन स्फुरन् वात्सल्यविषयः श्रीकृष्णस् तदाधारास् तत्पित्रादिरूपा गुरवश् च । तत्र श्रीकृष्णः श्रीमन्नराकार एव । अथ गुरवः । तत्र भक्त्यादिमिश्राः श्रीवसुदेवदेवकीकुन्तीप्रभृतयः । शुद्धास् तु श्रीयशोदानन्दतत्सवयोबल्लवीबल्लवप्रभृतयः । स्वाभाविकं चैषां वात्सल्योपयोगि वैदुष्यं— गोप्यः संस्पृष्टसलिला अङ्गेषु करयोः पृथक् । न्यस्यात्मन्य् अथ बालस्य बीजन्यासम् अकुर्वत ॥ इत्यादिभिः स्पष्टम् । अथोद्दीपनेषु गुणाः । तत्र प्रथमतस् तस्य तदीयलाल्यभावम् आह— तां स्तन्यकाम आसाद्य मथ्नन्तीं जननीं हरिः । गृहीत्वा दधिमन्थानं न्यषेधत् प्रीतिम् आवहन् ॥ स्पष्टम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

atha vātsalya-mayo vatsalākhyo rasaḥ | tatrālambanaḥ lālyatvena sphuran vātsalya-viṣayaḥ śrī-kṛṣṇas tad-ādhārās tat-pitrādi-rūpā guravaś ca | tatra śrī-kṛṣṇaḥ śrīman-narākāra eva | atha guravaḥ | tatra bhakty-ādi-miśrāḥ śrī-vasudeva-devakī-kuntī-prabhṛtayaḥ | śuddhās tu śrī-yaśodā-nanda-tat-savayo-ballavī-ballava-prabhṛtayaḥ | svābhāvikaṁ caiṣāṁ vātsalyopayogi vaiduṣyaṁ— gopyaḥ saṁspṛṣṭa-salilā aṅgeṣu karayoḥ pṛthak | nyasyātmany atha bālasya bīja-nyāsam akurvata || ity-ādibhiḥ spaṣṭam | athoddīpaneṣu guṇāḥ | tatra prathamatas tasya tadīya-lālya-bhāvam āha— tāṁ stanya-kāma āsādya mathnantīṁ jananīṁ hariḥ | gṛhītvā dadhi-manthānaṁ nyaṣedhat prītim āvahan || spaṣṭam |

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथathaДалее
वात्सल्यvātsalyaватсальей
मयोmayoполная,
वत्सलाख्योvatsalākhyo«ватсалою» зовомая
रसःrasaḥраса.
तत्रालम्बनःtatrālambanaḥТам опора —
लाल्यत्वेनlālyatvenaлелеемым
स्फुरन्sphuranявляющийся,
वात्सल्यvātsalyaватсальи
विषयःviṣayaḥпредмет,
श्रीśrīшри
कृष्णस्kṛṣṇasКришна;
तद्tadего
आधारास्ādhārāsвместилища —
तत्tatего
पित्रादिpitrādiродители и прочие
रूपाrūpāобликом
गुरवश्guravaśстаршие
चcaже.
तत्रtatraТам
श्रीśrīшри
कृष्णःkṛṣṇaḥКришна —
श्रीमन्śrīmanпрекрасным
नराकारnarākāraчеловеческим обликом
एवevaлишь.
अथathaДалее
गुरवःguravaḥстаршие.
तत्रtatraТам
भक्त्य्bhaktyпреданностью
आदिādiи прочим
मिश्राःmiśrāḥсмешанные —
श्रीśrīшри
वसुदेवvasudevaВасудева,
देवकीdevakīДеваки,
कुन्तीkuntīКунти
प्रभृतयःprabhṛtayaḥи прочие;
शुद्धास्śuddhāsчистые
तुtuже —
श्रीśrīшри
यशोदाyaśodāЯшода,
नन्दnandaНанда,
तत्tatим
सवयोsavayoровесницы
बल्लवीballavīпастушки,
बल्लवballavaпастухи
प्रभृतयःprabhṛtayaḥи прочие.
स्वाभाविकंsvābhāvikaṁПриродное
चैषांcaiṣāṁже у них
वात्सल्योपयोगिvātsalyopayogiватсалье пригодное
वैदुष्यंvaiduṣyaṁумение:
गोप्यःgopyaḥ«пастушки,
संस्पृष्टsaṁspṛṣṭaтронутая
सलिलाsalilāвода у которых,
अङ्गेषुaṅgeṣuна члены,
करयोःkarayoḥна две руки
पृथक्pṛthakпорознь
न्यस्यात्मन्य्nyasyātmanyвозложив, на себя,
अथathaзатем
बालस्यbālasyaдитяти
बीजbījaсеменных слогов
न्यासम्nyāsamвозложение
अकुर्वतakurvataсовершили»
इत्य्ityтак
आदिभिःādibhiḥи далее
स्पष्टम्spaṣṭamясно.
अथोद्दीपनेषुathoddīpaneṣuДалее в возжигающих
गुणाःguṇāḥкачества.
तत्रtatraТам
प्रथमतस्prathamatasпрежде всего
तस्यtasyaего
तदीयtadīyaих
लाल्यlālyaлелеемым
भावम्bhāvamбытие
आहāhaговорит:
तांtāṁ«её,
स्तन्यstanyaгрудного молока
कामkāmaжелающий,
आसाद्यāsādyaприблизившись,
मथ्नन्तींmathnantīṁпахтающую,
जननींjananīṁмать,
हरिःhariḥХари,
गृहीत्वाgṛhītvāсхватив
दधिdadhiпростокваши
मन्थानंmanthānaṁмутовку,
न्यषेधत्nyaṣedhatостановил,
प्रीतिम्prītimлюбовь
आवहन्āvahanнеся».
स्पष्टम्spaṣṭamЯсно.
अनुवाद

Далее — раса, полная ватсальи, зовущаяся ватсалою. Опора здесь — шри Кришна, являющийся как лелеемый, предмет ватсальи; вместилища — старшие, его родители и прочие. Шри Кришна здесь лишь в прекрасном человеческом облике. Старшие же: смешанные с преданностью и прочим — шри Васудева, Деваки, Кунти и прочие; чистые — шри Яшода, Нанда, их ровесницы-пастушки, пастухи и прочие. А природное умение их, пригодное для ватсальи, ясно из «пастушки, взяв воду, возложили её порознь на члены и на обе руки, на себя, а затем совершили возложение семенных слогов на дитя» и далее.\n\nДалее — качества среди возжигающих. Прежде всего он говорит о том, что он им лелеем: «Желая молока, он приблизился к матери, пахтавшей простоквашу, схватил мутовку и остановил её, неся любовь». Ясно.

संस्करण

93a06e0c8428 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से