विक्रीडितं व्रजवधूभिर् इदं च विष्णोः श्रद्धान्वितो यः शृणुयाद् अथ वर्णयेद् वा । भक्तिं परां भगवति परिलभ्य कामं हृद्रोगम् आश्व् अपहिनोत्य् अचिरेण धीरः ॥ इत्य् अनेन । यद् विक्रीडितं खलु निजश्रवणद्वाराप्य् अन्येषां दूरदेशकालस्थितानाम् अपि शीघ्रम् एव यं कामम् अपनयत् परमं प्रेमाणं वितनोति । तत् पुनस् तत् काममयं न स्यात् । अपि तु परमप्रेमविशेषमयम् एव । न हि पङ्केन पङ्कं क्षाल्यते । न तु स्वयम् अस्नेहः स्नेहयति । अत एव तस्य भावस्य शुद्धप्रेममयत्वं निगदेनैवोक्त्वा शुद्धत्वे हेतुतया पुनस् तेन भगवत्प्रसादश् च दर्शितः । "भगवान् आहता वीक्ष्य शुद्धभावप्रसादितः" इति । तस्यात्मरामशिरोमणेस् तेन रमणं च दर्शितम्—"कृत्वा तावन्तम् आत्मानम्" इत्यादिभिः । वशीकृतत्वं च स्वयं दर्शितं—न पारयेऽहं निरवद्यसंयुजाम् इत्यादिना । तत्र निरवद्येति प्रीतेः शुद्धत्वम् । स्वसाधुकृत्यम् इति परमोत्तमोत्कृष्टत्वम् । न पारय इति स्ववशीकारत्वम् । अतः शुद्धप्रेमजातिषु तस्य परमत्वाद् एव श्रीमदुद्धवेनाप्य् एवम् उक्तम्—वाञ्छन्ति यद् भवभियो मुनयो वयं च इति । तस्मात् सर्वतः परमैव कान्तभावरूपा प्रीतिर् इति स्थितम् । तद् एवं ज्ञानभक्तिर् भक्तिर् वात्सल्यं मैत्री कान्तभाव इति तद्भावाभिमानयोर् भेदेन पञ्चविधा प्रीतिः । एताश् च ज्ञानभक्त्यादयः क्वचित् मिश्रतयापि वर्तन्ते । तत्र श्रीभीष्मादौ ज्ञानभक्त्याश्रयभक्ती । श्रीयुधिष्ठिरे सौहृद्यान्तर्भूते आश्रयभक्तिवात्सल्ये । श्रीभीमस्य सख्यम् अपि । श्रीकुन्त्याम् आश्रयभक्त्यन्तर्भूतं वात्सल्यम् । श्रीवसुदेवदेवक्योर् भक्तिसामान्यवात्सल्ये । तथा तथा दर्शनात् । श्रीमदुद्धवस्य दास्यान्तर्भूतं सख्यं—त्वं मे भृत्यः सुहृत् सखा इति श्रीभगवदुक्तेः । श्रीबलदेवस्य सख्यवात्सल्यभक्तयः । तत्र वात्सल्यसख्ये— क्वचित् क्रीडापरिश्रान्तं गोपोत्सङ्गोपबर्हणम् । स्वयं विश्रमयत्य् आर्यं पादसंवाहनादिभिः ॥ नृत्यतो गायतः क्वापि वल्गतो युध्यतो मिथः । गृहीतहस्तौ गोपालान् हसन्तौ प्रशशंसतुः ॥ इत्यादिषु । भक्तिश् च प्रायो मायास्तु मे भर्तुः इत्यादितदुक्तिषु । अत्र च तस्य व्रजे सख्यान्तर्भूते वात्सल्यभक्ती ज्ञेये, बाल्यम् आरभ्य सहविहारातिशयात् । यदुपुर्यां च भक्त्यन्तर्भूते वात्सल्यसख्ये, ऐश्वर्यप्रकाशमयलीलाविष्कारात् । व्रजे तस्याग्रजत्वं श्रीवसुदेवनन्दनयोर् भ्रातृत्वप्रसिद्धेः । श्रीमन्नन्देन पुत्रतया पालनाच् च । यथोक्तं— भ्रातर् मम सुतः कच्चिन् मात्रा सह भवद्व्रजे । तातं भवन्तं मन्वानो भवद्भ्याम् उपलालितः ॥ इति । वदन्ति तावका ह्य् एते कुमारास् तेऽग्रजोऽप्य् अयम् इति च ।
vikrīḍitaṁ vraja-vadhūbhir idaṁ ca viṣṇoḥ śraddhānvito yaḥ śṛṇuyād atha varṇayed vā | bhaktiṁ parāṁ bhagavati parilabhya kāmaṁ hṛd-rogam āśv apahinoty acireṇa dhīraḥ || ity anena | yad vikrīḍitaṁ khalu nija-śravaṇa-dvārāpy anyeṣāṁ dūra-deśa-kāla-sthitānām api śīghram eva yaṁ kāmam apanayat paramaṁ premāṇaṁ vitanoti | tat punas tat kāma-mayaṁ na syāt | api tu parama-prema-viśeṣa-mayam eva | na hi paṅkena paṅkaṁ kṣālyate | na tu svayam asnehaḥ snehayati | ata eva tasya bhāvasya śuddha-prema-mayatvaṁ nigadenaivoktvā śuddhatve hetutayā punas tena bhagavat-prasādaś ca darśitaḥ | "bhagavān āhatā vīkṣya śuddha-bhāva-prasāditaḥ" iti | tasyātmarāma-śiromaṇes tena ramaṇaṁ ca darśitam—"kṛtvā tāvantam ātmānam" ity-ādibhiḥ | vaśīkṛtatvaṁ ca svayaṁ darśitaṁ—na pāraye'haṁ niravadya-saṁyujām ity-ādinā | tatra niravadyeti prīteḥ śuddhatvam | sva-sādhukṛtyam iti paramottamotkṛṣṭatvam | na pāraya iti svavaśīkāratvam | ataḥ śuddha-prema-jātiṣu tasya paramatvād eva śrīmad-uddhavenāpy evam uktam—vāñchanti yad bhava-bhiyo munayo vayaṁ ca iti | tasmāt sarvataḥ paramaiva kānta-bhāva-rūpā prītir iti sthitam | tad evaṁ jñāna-bhaktir bhaktir vātsalyaṁ maitrī kānta-bhāva iti tad-bhāvābhimānayor bhedena pañca-vidhā prītiḥ | etāś ca jñāna-bhakty-ādayaḥ kvacit miśratayāpi vartante | tatra śrī-bhīṣmādau jñāna-bhakty-āśraya-bhaktī | śrī-yudhiṣṭhire sauhṛdyāntarbhūte āśraya-bhakti-vātsalye | śrī-bhīmasya sakhyam api | śrī-kuntyām āśraya-bhakty-antarbhūtaṁ vātsalyam | śrī-vasudeva-devakyor bhakti-sāmānya-vātsalye | tathā tathā darśanāt | śrīmad-uddhavasya dāsyāntarbhūtaṁ sakhyaṁ—tvaṁ me bhṛtyaḥ suhṛt sakhā iti śrī-bhagavad-ukteḥ | śrī-baladevasya sakhya-vātsalya-bhaktayaḥ | tatra vātsalya-sakhye— kvacit krīḍā-pariśrāntaṁ gopotsaṅgopabarhaṇam | svayaṁ viśramayaty āryaṁ pāda-saṁvāhanādibhiḥ || nṛtyato gāyataḥ kvāpi valgato yudhyato mithaḥ | gṛhīta-hastau gopālān hasantau praśaśaṁsatuḥ || ity-ādiṣu | bhaktiś ca prāyo māyāstu me bhartuḥ ity-ādi-tad-uktiṣu | atra ca tasya vraje sakhyāntarbhūte vātsalya-bhaktī jñeye, bālyam ārabhya saha-vihārātiśayāt | yadu-puryāṁ ca bhakty-antarbhūte vātsalya-sakhye, aiśvarya-prakāśa-maya-līlāviṣkārāt | vraje tasyāgrajatvaṁ śrī-vasudeva-nandanayor bhrātṛtva-prasiddheḥ | śrīman-nandena putratayā pālanāc ca | yathoktaṁ— bhrātar mama sutaḥ kaccin mātrā saha bhavad-vraje | tātaṁ bhavantaṁ manvāno bhavadbhyām upalālitaḥ || iti | vadanti tāvakā hy ete kumārās te'grajo'py ayam iti ca |
«А кто с верою слушал бы или описывал эту забаву Вишну с жёнами Враджа, тот, обретя высшую преданность Бхагавану, стойкий, скоро и безотлагательно отбрасывает желание — недуг сердца». Та забава, что одним лишь слушанием о ней уносит желание и простирает высшую прему даже у других, пребывающих в далёких местах и временах, — сама она полна не того желания, а именно особой высшей премы. Ведь грязью грязь не отмывают, и сам лишённый нежности не делает нежным.\n\nОттого, сказав прямым речением, что то чувство полно чистой премы, он затем показал им же, как причиною этой чистоты, и милость Бхагавана: «Бхагаван, узрев их побитыми, был умилостивлен чистым чувством». И показано, что им услаждается он, венец услаждающихся в себе: «сотворив столькие себя» и далее. И покорённость свою он показал сам: «Не могу я отплатить вам, беспорочно соединившимся» и далее. Там «беспорочно» — чистота любви; «своё святое дело» — превосходство высшей превосходности; «не могу» — его покорённость. Оттого, именно по её высшести среди родов чистой премы, и шримат Уддхава сказал так: «чего желают боящиеся рождения молчальники и мы». Потому и установлено, что любовь в облике чувства возлюбленного выше всего.\n\nИтак, по различию чувства и самосознания любовь пятивидна: знающая преданность, преданность, ватсалья, майтри и чувство возлюбленного. И эти знающая преданность и прочие где-то пребывают и в смешении. Так у шри Бхишмы и прочих — знающая преданность и преданность прибежища; у шри Юдхиштхиры — преданность прибежища и ватсалья, вошедшие в саухриду; у шри Бхимы также и сакхья; у шри Кунти — ватсалья, вошедшая в преданность прибежища; у шри Васудевы и Деваки — преданность вообще и ватсалья; так и так это усматривается. У шримат Уддхавы — сакхья, вошедшая в служение, по речению шри Бхагавана «ты мой слуга, благодетель, товарищ».\n\nУ шри Баладевы — сакхья, ватсалья и преданность. Ватсалья и сакхья — в «Иногда он сам успокаивает старшего, утомлённого игрою, положившего изголовьем колени пастуха, растиранием стоп и прочим» и «Взявшись за руки, смеясь, они вдвоём хвалили пастушков — пляшущих, поющих, скачущих, борющихся друг с другом» и прочих. А преданность — в его речениях «Верно, это майя моего владыки» и далее. И здесь надо разуметь, что во Врадже у него ватсалья и преданность вошли в сакхью — по превосходству совместного гуляния с самого детства; а в граде Яду ватсалья и сакхья вошли в преданность — по открытию игр, полных явления владычества. Во Врадже он старший брат — по известности братства шри Васудевы и Нанды и потому, что шриман Нанда хранил его как сына. Как сказано: «Брат, здоров ли мой сын с матерью в твоём Врадже, почитающий тебя отцом и лелеемый вами двоими?» И «Говорят, эти отроки твои, и этот — твой старший брат».
065b94ec8c14 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Довод простой и неотразимый: то, что лечит от вожделения даже в пересказе, само вожделением быть не может — грязью грязь не отмывают.\n\nА роспись смешений похожа на разбор родства: у каждого своё место, и даже у Баладевы оно разное во Врадже и в Двараке — потому что разное там детство.