अथ तर्जनविस्वादौषधपायनादिवत् तदात्वभवं तत्सुखम् अप्य् अतिक्रम्यायातिभद्रायैतत्समृद्धये चेष्टा यथा— तम् अङ्कम् आरूढम् अपाययत् स्तनं स्नेहस्नुतं सस्मितम् ईक्षती मुखम् । अतृप्तम् उत्सृज्य जवेन सा ययाव् उत्सिच्यमाने पयसि त्व् अधिश्रिते ॥ यद्धामार्थसुहृत्प्रियात्मतनयप्राणाशयास् त्वत्कृते इत्य् अनेन कैमुत्यप्राप्तेस् तद्गृहसम्पत्तिसम्पादनप्रयत्नस् तु सुतराम् एव तदायतिसमृद्ध्यर्थ एव । तत्र गोपजातीनां सत्य् अपि महासम्पत्त्यन्तरे तत्कारणे च दुग्धहेतुकसम्पत्त्यर्थम् एव महान् आग्रहः स्वाभाविकः । तस्माद् आयतीयतत्सम्पत्तिवर्धनार्थं दुग्धरक्षायाम् औत्सुक्यम् इदं वात्सल्यविलसितम् एव सत् वात्सल्यं पुष्णाति, समुद्रम् इव तरङ्गसङ्घः । अत्र तस्या हृदयम् ईदृशम्–"अयं सम्पत्तिरक्षां न जानाति । ततः सम्प्रति मदेककर्तव्यासौ" इति । अत्र च स्नेहस्नुतम् इति स्वाभाविकगाढस्नेहं दर्शयित्वा तथैव सूचितम् । एवं तत्कृते दधिमण्डभाण्डभङ्गेऽपि तस्या बहिर् एव कोपाभासो दर्शितः । मनसि तु प्रबलचापल्यदर्शनेन हर्ष एव । यथाह— उत्तार्य गोपी सुशृतं पयः पुनः प्रविश्य संदृश्य च दध्यमत्रकम् । भग्नं विलोक्य स्वसुतस्य कर्म तज् जहास तं चापि न तत्र पश्यती ॥ स्पष्टम् ।
atha tarjana-visvādauṣadha-pāyanādivat tadātva-bhavaṁ tat-sukham apy atikramyāyātibhadrāyaitat-samṛddhaye ceṣṭā yathā— tam aṅkam ārūḍham apāyayat stanaṁ sneha-snutaṁ sa-smitam īkṣatī mukham | atṛptam utsṛjya javena sā yayāv utsicyamāne payasi tv adhiśrite || yad-dhāmārtha-suhṛt-priyātma-tanaya-prāṇāśayās tvat-kṛte ity anena kaimutya-prāptes tad-gṛha-sampatti-sampādana-prayatnas tu sutarām eva tad-āyati-samṛddhy-artha eva | tatra gopa-jātīnāṁ saty api mahā-sampatty-antare tat-kāraṇe ca dugdha-hetuka-sampatty-artham eva mahān āgrahaḥ svābhāvikaḥ | tasmād āyatīya-tat-sampatti-vardhanārthaṁ dugdha-rakṣāyām autsukyam idaṁ vātsalya-vilasitam eva sat vātsalyaṁ puṣṇāti, samudram iva taraṅga-saṅghaḥ | atra tasyā hṛdayam īdṛśam–-"ayaṁ sampatti-rakṣāṁ na jānāti | tataḥ samprati mad-eka-kartavyāsau" iti | atra ca sneha-snutam iti svābhāvika-gāḍha-snehaṁ darśayitvā tathaiva sūcitam | evaṁ tat-kṛte dadhi-maṇḍa-bhāṇḍa-bhaṅge'pi tasyā bahir eva kopābhāso darśitaḥ | manasi tu prabala-cāpalya-darśanena harṣa eva | yathāha— uttārya gopī suśṛtaṁ payaḥ punaḥ praviśya saṁdṛśya ca dadhy-amatrakam | bhagnaṁ vilokya sva-sutasya karma taj jahāsa taṁ cāpi na tatra paśyatī || spaṣṭam |
Далее — действие, которым она, подобно угрозе или выпаиванию невкусного снадобья, ради будущего блага и приумножения его достатка переступает даже через нынешнее его счастье: «Его, взошедшего к ней на колени, она поила грудью, истекающей приязнью, с улыбкою глядя в лицо; а потом, когда молоко на огне стало перекипать, стремительно ушла, оставив его ненасытившимся». По «чьи дом, достаток, друзья, любимые, тела, дети, жизни и помыслы — ради тебя» получается довод «тем более»: и само усилие устроить достаток их дома — тем более лишь ради приумножения его будущего. А у пастушьих родов, при всём ином великом достатке и его причине, природно великое усердие именно к достатку от молока.\n\nПотому это нетерпение уберечь молоко ради умножения его будущего достатка, будучи само проявлением ватсальи, ватсалью и питает, — как череда волн питает океан. Сердце её здесь таково: «он сбережения достатка не знает; значит, теперь это должна сделать я одна». И словами «истекающей приязнью», показав природную глубокую приязнь, указано то же. Так же и при разбиении горшка простокваши, им содеянном, показана лишь внешняя видимость её гнева, а в уме, при виде такой сильной шалости, — именно радость. Как он говорит: «Сняв хорошо вскипевшее молоко, пастушка вновь вошла, увидела разбитый сосуд простокваши и, рассмотрев это дело своего сына, рассмеялась, — а его там уже не видела». Ясно.
46b4f3a1832c · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Она уходит от него к молоку — и это объяснено не забывчивостью, а тем же чувством: хозяйство, за которое она держится, всё равно для него.\n\nИ на разбитый горшок она смеётся. Гнев остаётся снаружи, как положено, — а внутри радость, что он такой.