षट्सन्दर्भ
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.84.3जीव गोस्वामी
1055 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 6.84.3
॥
देवनागरी

अनुकम्प्यत्वं त्रिविधं—पाल्यत्वं भृत्यत्वं लाल्यत्वं च । तत्त्रैविध्येन क्रमात् ते श्रीभगवति पालक इति भावा द्वारकाप्रजादयः, सेव्य इति भावाः श्रीदारुकादिसेवकाः, गुरुर् इति भावाः श्रीप्रद्युम्नगदप्रभृतिपुत्रानुजादय इति । एषां त्रिविधानाम् अपि प्रीतिर् भक्तिर् एव । पूर्वापेक्षया चैषां प्रीतेर् आनुकूल्यात्मताधिक्याद् आवृतज्ञानांशत्वेनास्याम् एव श्रीरसामृतसिन्धौ प्रीतिर् इत्य् एवाख्या कृता । सा च भक्तिः क्रमेण पाल्यानाम् आश्रयात्मिका, भृत्यानां दास्यात्मिका, लाल्यानां प्रश्रयात्मिका ज्ञेया । या तु महद्बुद्ध्या चित्तादरलक्षणभक्तिर् नमस्कारादिकार्यव्यङ्ग्या सा खलु प्रीतिर् न भवतीति नात्र गण्यते । तत्तद्भावं विनैव केवलादरमयी प्रीतिश् चेद् भक्तिसामान्यत्वेन ज्ञेया । अथ “पुत्रोऽयम्” इत्यादिभावेनानुकम्पित्वाभिमानमयी प्रीतिर् वात्सल्यम् । वत्सं वक्षो लातीति निरुक्तिर् हि तत्रैव झटिति प्रतीतिं गमयति । प्रीतिमात्रे तु तदुपलक्षणत्वेनैव प्रयोगः । लौकिकरसज्ञाश् च केचिद् अत्रैव वत्सलाख्यं रसं मन्यन्ते । तथोदाहृतं श्रीदेवहूत्याः पुत्रवियोगे वत्से गौर् इव वत्सला इति । तस्माद् वात्सल्यं श्रीव्रजेश्वरादीणाम् । अथ “मत्सममधुरशीलवान् अयं निरुपाधिमत्प्रणयाश्रयविशेषः” इति भावेन मित्रत्वाभिमानमयी प्रीतिः मैत्र्याख्या द्विविधाः—परस्परनिरुपाधिकोपकाररसिकतामयी सौहृदाख्या, सहविहारशालिप्रणयमयी सख्याख्या चेति । ततो मित्राणि च द्विविधानि—सुहृदः सखायश् चेति । तत्र सौहृदं श्रीयुधिष्ठिरभीष्मद्रौपदीपद्यादिष्व् अंशेन दृश्यते, सख्यं श्रीमदर्जुनश्रीदामादिषु । अथ "कान्तोऽयम्" इति प्रीतिः कान्तभावः । एष एव प्रियताशब्देन श्रीरसामृतसिन्धौ परिभाषिता । प्रियाया भावः प्रियतेति । लौकिकरसिकैर् अत्रैव रतिसंज्ञा स्वीक्रियते । एष एव कामतुल्यत्वात् श्रीगोपिकासु कामादिशब्देनाप्य् अभिहितः । स्मराख्यकामविशेषस् त्व् अन्यः, वैलक्षण्यात् । कामसामान्यं खलु स्पृहासामान्यात्मकम् । प्रीतिसामान्यं तु विषयानुकूल्यात्मकस् तदनुगतविषयस्पृहादिमयो ज्ञानविशेष इति लक्षितम् । ततो द्वयोः सामान्यप्रायचेष्टत्वेऽपि कामसामान्यस्य चेष्टा स्वीयानुकूल्यतात्पर्या । तत्र कुत्रचिद् विषयानुकूल्यं च स्वसुखकार्यभूतम् एवेति तत्र गौणवृत्तिर् एव प्रीतिशब्दः । शुद्धप्रीतिमात्रस्य चेष्टा तु प्रियानुकूल्यतात्पर्यैव । तत्र तदनुगतम् एव चात्मसुखम् इति मुख्यवृत्तिर् एव प्रीतिशब्दः । अत एव यथापूर्वं सुखप्रीतिसामान्ययोर् उल्लासात्मकतया साम्येऽप्य् आनुकूल्यांशेन प्रीतिसामान्यस्य वैशिष्ट्यं दर्शितम् । तथा कामप्रीतिसामान्ययोर् अपि स्पृहाविशेषात्मकतया साम्येऽपि तेनैव वैशिष्ट्यं सिद्धम् । अत्र तु—यत् ते सुजातचरणाम्बुरुहं स्तनेषु भीताः शनैः प्रिय दधीमहि कर्कशेषु इत्यादिभिर् अतिक्रम्यापि स्वानुकूल्यं प्रियानुकूल्यतात्पर्यस्यैव दर्शितत्वात् शुद्धप्रीतिविशेषरूपत्वम् एव लभ्यते । अतस् तद्विशेषत्वं च स्पृहाविशेषात्मकत्वात् सिद्धम् । ततोऽत्र श्रीकृष्णविषयत्वेन कुब्जादिसम्बन्धिकामवद् अप्राकृतकामत्वस्याप्य् अनभ्युपगमे सति प्राकृतकामत्वं तु सुतराम् असिद्धम् । तथा दर्शितं च—

लिप्यंतरण (IAST)

anukampyatvaṁ trividhaṁ—pālyatvaṁ bhṛtyatvaṁ lālyatvaṁ ca | tat-traividhyena kramāt te śrī-bhagavati pālaka iti bhāvā dvārakā-prajādayaḥ, sevya iti bhāvāḥ śrī-dārukādi-sevakāḥ, gurur iti bhāvāḥ śrī-pradyumna-gada-prabhṛti-putrānujādaya iti | eṣāṁ trividhānām api prītir bhaktir eva | pūrvāpekṣayā caiṣāṁ prīter ānukūlyātmatādhikyād āvṛta-jñānāṁśatvenāsyām eva śrī-rasāmṛta-sindhau prītir ity evākhyā kṛtā | sā ca bhaktiḥ krameṇa pālyānām āśrayātmikā, bhṛtyānāṁ dāsyātmikā, lālyānāṁ praśrayātmikā jñeyā | yā tu mahad-buddhyā cittādara-lakṣaṇa-bhaktir namaskārādi-kārya-vyaṅgyā sā khalu prītir na bhavatīti nātra gaṇyate | tat-tad-bhāvaṁ vinaiva kevalādara-mayī prītiś ced bhakti-sāmānyatvena jñeyā | atha “putro'yam” ity-ādi-bhāvenānukampitvābhimāna-mayī prītir vātsalyam | vatsaṁ vakṣo lātīti niruktir hi tatraiva jhaṭiti pratītiṁ gamayati | prīti-mātre tu tad-upalakṣaṇatvenaiva prayogaḥ | laukika-rasajñāś ca kecid atraiva vatsalākhyaṁ rasaṁ manyante | tathodāhṛtaṁ śrī-devahūtyāḥ putra-viyoge vatse gaur iva vatsalā iti | tasmād vātsalyaṁ śrī-vrajeśvarādīṇām | atha “mat-sama-madhura-śīlavān ayaṁ nirupādhi-mat-praṇayāśraya-viśeṣaḥ” iti bhāvena mitratvābhimāna-mayī prītiḥ maitry-ākhyā dvividhāḥ—paraspara-nirupādhikopakāra-rasikatā-mayī sauhṛdākhyā, saha-vihāra-śāli-praṇaya-mayī sakhyākhyā ceti | tato mitrāṇi ca dvi-vidhāni—suhṛdaḥ sakhāyaś ceti | tatra sauhṛdaṁ śrī-yudhiṣṭhira-bhīṣma-draupadī-padyādiṣv aṁśena dṛśyate, sakhyaṁ śrīmad-arjuna-śrīdāmādiṣu | atha "kānto'yam" iti prītiḥ kānta-bhāvaḥ | eṣa eva priyatā-śabdena śrī-rasāmṛta-sindhau paribhāṣitā | priyāyā bhāvaḥ priyateti | laukika-rasikair atraiva rati-saṁjñā svīkriyate | eṣa eva kāma-tulyatvāt śrī-gopikāsu kāmādi-śabdenāpy abhihitaḥ | smarākhya-kāma-viśeṣas tv anyaḥ, vailakṣaṇyāt | kāma-sāmānyaṁ khalu spṛhā-sāmānyātmakam | prīti-sāmānyaṁ tu viṣayānukūlyātmakas tad-anugata-viṣaya-spṛhādi-mayo jñāna-viśeṣa iti lakṣitam | tato dvayoḥ sāmānya-prāya-ceṣṭatve'pi kāma-sāmānyasya ceṣṭā svīyānukūlya-tātparyā | tatra kutracid viṣayānukūlyaṁ ca sva-sukha-kārya-bhūtam eveti tatra gauṇa-vṛttir eva prīti-śabdaḥ | śuddha-prīti-mātrasya ceṣṭā tu priyānukūlya-tātparyaiva | tatra tad-anugatam eva cātma-sukham iti mukhya-vṛttir eva prīti-śabdaḥ | ata eva yathā-pūrvaṁ sukha-prīti-sāmānyayor ullāsātmakatayā sāmye'py ānukūlyāṁśena prīti-sāmānyasya vaiśiṣṭyaṁ darśitam | tathā kāma-prīti-sāmānyayor api spṛhā-viśeṣātmakatayā sāmye'pi tenaiva vaiśiṣṭyaṁ siddham | atra tu—yat te sujāta-caraṇāmburuhaṁ staneṣu bhītāḥ śanaiḥ priya dadhīmahi karkaśeṣu ity-ādibhir atikramyāpi svānukūlyaṁ priyānukūlya-tātparyasyaiva darśitatvāt śuddha-prīti-viśeṣa-rūpatvam eva labhyate | atas tad-viśeṣatvaṁ ca spṛhā-viśeṣātmakatvāt siddham | tato'tra śrī-kṛṣṇa-viṣayatvena kubjādi-sambandhi-kāmavad aprākṛta-kāmatvasyāpy anabhyupagame sati prākṛta-kāmatvaṁ tu sutarām asiddham | tathā darśitaṁ ca—

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अनुकम्प्यत्वंanukampyatvaṁЖалеемость
त्रिविधंtrividhaṁтрояка:
पाल्यत्वंpālyatvaṁхранимость,
भृत्यत्वंbhṛtyatvaṁслугою бытие,
लाल्यत्वंlālyatvaṁлелеемость
चcaже.
तत्tatТой
त्रैविध्येनtraividhyenaтроякостью
क्रमात्kramātпо порядку
तेteони:
श्रीśrīшри
भगवतिbhagavatiк Бхагавану
पालकpālaka«хранитель» —
इतिitiтак
भावाbhāvāчувство имеющие —
द्वारकाdvārakāДвараки
प्रजादयःprajādayaḥподданные и прочие;
सेव्यsevya«почитаемый» —
इतिitiтак
भावाःbhāvāḥчувство имеющие —
श्रीśrīшри
दारुकादिdārukādiДарука и прочие
सेवकाःsevakāḥслуги;
गुरुर्gurur«старший» —
इतिitiтак
भावाःbhāvāḥчувство имеющие —
श्रीśrīшри
प्रद्युम्नpradyumnaПрадьюмна,
गदgadaГада
प्रभृतिprabhṛtiи прочие,
पुत्रानुजादयputrānujādayaсыновья, младшие братья и прочие —
इतिitiтак.
एषांeṣāṁУ них,
त्रिविधानाम्trividhānāmтроякий вид имеющих,
अपिapiтакже
प्रीतिर्prītirлюбовь —
भक्तिर्bhaktirбхакти
एवevaименно.
पूर्वापेक्षयाpūrvāpekṣayāПрежнего сравнительно
चैषांcaiṣāṁже у них
प्रीतेर्prīterлюбви
आनुकूल्यात्मताधिक्याद्ānukūlyātmatādhikyādблагосклонностью суть имения избытком,
आवृतāvṛtaпокрытой
ज्ञानांशत्वेनास्याम्jñānāṁśatvenāsyāmзнания долею бытием, к ней
एवevaименно
श्रीśrīв шри
रसामृतrasāmṛtaРасамрита-
सिन्धौsindhauсиндху
प्रीतिर्prītir«прити»
इत्य्ityтак
एवाख्याevākhyāже имя
कृताkṛtāдано.
साsāТа
चcaже
भक्तिःbhaktiḥбхакти
क्रमेणkrameṇaпо порядку:
पाल्यानाम्pālyānāmу хранимых
आश्रयात्मिकाāśrayātmikāприбежищем суть имеющая,
भृत्यानांbhṛtyānāṁу слуг
दास्यात्मिकाdāsyātmikāслужением суть имеющая,
लाल्यानांlālyānāṁу лелеемых
प्रश्रयात्मिकाpraśrayātmikāпочтительностью суть имеющая
ज्ञेयाjñeyāда будет познана.
याyāКакая
तुtuже
महद्mahadвеличия
बुद्ध्याbuddhyāмыслью
चित्तादरcittādaraсознания почтение
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющая
भक्तिर्bhaktirбхакти,
नमस्कारादिnamaskārādiпоклоном и прочим
कार्यkāryaделом
व्यङ्ग्याvyaṅgyāявляемая, —
साsāона
खलुkhaluведь
प्रीतिर्prītirлюбовью
नnaне
भवतीतिbhavatītiбывает — так
नात्रnātraне здесь
गण्यतेgaṇyateсчитается.
तत्tatТого
तद्tadи того
भावंbhāvaṁчувства
विनैवvinaivaбез же
केवलादरkevalādaraодним лишь почтением
मयीmayīполная
प्रीतिश्prītiśлюбовь
चेद्cedесли —
भक्तिbhaktiбхакти
सामान्यत्वेनsāmānyatvenaобщею
ज्ञेयाjñeyāда будет познана.
अथathaДалее,
पुत्रोऽयम्putro'yam«сын этот»
इत्य्ityтак
आदिādiи прочим
भावेनानुकम्पित्वाभिमानbhāvenānukampitvābhimānaчувством жалеющим себя мнения
मयीmayīполная
प्रीतिर्prītirлюбовь —
वात्सल्यम्vātsalyamватсалья.
वत्संvatsaṁ«Телёнка
वक्षोvakṣoк груди
लातीतिlātītiберёт» — такая
निरुक्तिर्niruktirэтимология
हिhiведь
तत्रैवtatraivaтуда же
झटितिjhaṭitiмгновенно
प्रतीतिंpratītiṁпонимание
गमयतिgamayatiведёт.
प्रीतिprītiК любви
मात्रेmātreвообще
तुtuже
तद्tadеё
उपलक्षणत्वेनैवupalakṣaṇatvenaivaобозначением же
प्रयोगःprayogaḥприменение.
लौकिकlaukikaМирские
रसज्ञाश्rasajñāśрасы знатоки
चcaже
केचिद्kecidнекоторые
अत्रैवatraivaздесь же
वत्सलाख्यंvatsalākhyaṁватсалою именуемую
रसंrasaṁрасу
मन्यन्तेmanyanteполагают.
तथोदाहृतंtathodāhṛtaṁТак приведено
श्रीśrīшри
देवहूत्याःdevahūtyāḥДевахути,
पुत्रputraсына
वियोगेviyogeв разлуке:
वत्सेvatse«о телёнке
गौर्gaurкорова
इवivaкак
वत्सलाvatsalāлюбящая»
इतिitiтак.
तस्माद्tasmādПотому
वात्सल्यंvātsalyaṁватсалья —
श्रीśrīшри
व्रजेश्वरादीणाम्vrajeśvarādīṇāmвладыки Враджа и прочих.
अथathaДалее,
मत्mat«мне
समsamaравный,
मधुरmadhuraсладкий
शीलवान्śīlavānнрав имеющий
अयंayaṁэтот,
निरुपाधिnirupādhiбезусловной
मत्matмоей
प्रणयाश्रयpraṇayāśrayaлюбви прибежище
विशेषःviśeṣaḥособое» —
इतिitiтак
भावेनbhāvenaчувством
मित्रत्वाभिमानmitratvābhimānaдругом себя мнения
मयीmayīполная
प्रीतिःprītiḥлюбовь,
मैत्र्य्maitryмайтри
आख्याākhyāименуемая,
द्विविधाःdvividhāḥдвояка:
परस्परparasparaвзаимного
निरुपाधिकोपकारnirupādhikopakāraбезусловного вспоможения
रसिकताrasikatāвкушением
मयीmayīполная,
सौहृदाख्याsauhṛdākhyāсаухридою именуемая;
सहsahaсовместным
विहारvihāraгулянием
शालिśāliблистающею
प्रणयpraṇayaлюбовью
मयीmayīполная,
सख्याख्याsakhyākhyāсакхьей именуемая,
चेतिcetiже — так.
ततोtatoОттого
मित्राणिmitrāṇiдрузья
चcaже
द्विdviдвух
विधानिvidhāniвидов:
सुहृदःsuhṛdaḥблагодетели,
सखायश्sakhāyaśтоварищи
चेतिcetiже — так.
तत्रtatraТам
सौहृदंsauhṛdaṁсаухрида
श्रीśrīу шри
युधिष्ठिरyudhiṣṭhiraЮдхиштхиры,
भीष्मbhīṣmaБхишмы,
द्रौपदीdraupadīДраупади,
पद्यादिष्व्padyādiṣvПадьи и прочих
अंशेनaṁśenaдолею
दृश्यतेdṛśyateвидится;
सख्यंsakhyaṁсакхья —
श्रीमद्śrīmadу шримат
अर्जुनarjunaАрджуны,
श्रीदामादिषुśrīdāmādiṣuШридамы и прочих.
अथathaДалее,
कान्तोऽयम्kānto'yam«возлюбленный этот» —
इतिitiтак
प्रीतिःprītiḥлюбовь —
कान्तkāntaвозлюбленного
भावःbhāvaḥчувство.
एषeṣaОно
एवevaже
प्रियताpriyatā«дорогость»
शब्देनśabdenaсловом
श्रीśrīв шри
रसामृतrasāmṛtaРасамрита-
सिन्धौsindhauсиндху
परिभाषिताparibhāṣitāопределено.
प्रियायाpriyāyāВозлюбленной
भावःbhāvaḥсостояние —
प्रियतेतिpriyatetiдорогость — так.
लौकिकlaukikaМирскими
रसिकैर्rasikairзнатоками расы
अत्रैवatraivaздесь же
रतिrati«рати»
संज्ञाsaṁjñāимя
स्वीक्रियतेsvīkriyateпринимается.
एषeṣaОно
एवevaже,
कामkāmaвожделению
तुल्यत्वात्tulyatvātравенством,
श्रीśrīу шри
गोपिकासुgopikāsuпастушек
कामादिkāmādi«кама» и прочими
शब्देनाप्य्śabdenāpyсловами также
अभिहितःabhihitaḥназвано.
स्मराख्यsmarākhyaСмарою именуемая
कामkāmaвожделения
विशेषस्viśeṣasособость
त्व्tvже
अन्यःanyaḥиная,
वैलक्षण्यात्vailakṣaṇyātиноприродностью.
कामkāmaВожделение
सामान्यंsāmānyaṁобщее
खलुkhaluведь
स्पृहाspṛhāвлечение
सामान्यात्मकम्sāmānyātmakamобщее сутью имеет.
प्रीतिprītiЛюбовь
सामान्यंsāmānyaṁобщая
तुtuже —
विषयानुकूल्यात्मकस्viṣayānukūlyātmakasпредмету благосклонность сутью имеющее,
तद्tadею
अनुगतanugataсопровождаемых
विषयviṣayaк предмету
स्पृहादिspṛhādiвлечения и прочего
मयोmayoполное
ज्ञानjñānaзнание
विशेषviśeṣaособое —
इतिitiтак
लक्षितम्lakṣitamопределено.
ततोtatoОттого,
द्वयोःdvayoḥу двоих
सामान्यsāmānyaобщем
प्रायprāyaпочти
चेष्टत्वेऽपिceṣṭatve'piусилии хотя,
कामkāmaвожделения
सामान्यस्यsāmānyasyaобщего
चेष्टाceṣṭāусилие
स्वीयानुकूल्यsvīyānukūlyaсвоей благосклонности
तात्पर्याtātparyāустремлено.
तत्रtatraТам
कुत्रचिद्kutracidгде-то
विषयानुकूल्यंviṣayānukūlyaṁпредмету благосклонность
चcaже
स्वsvaсвоей
सुखsukhaрадости
कार्यkāryaследствием
भूतम्bhūtamставшая
एवेतिevetiименно — так;
तत्रtatraтам
गौणgauṇaпереносное
वृत्तिर्vṛttirзначение
एवevaименно
प्रीतिprīti«прити»
शब्दःśabdaḥслово.
शुद्धśuddhaЧистой
प्रीतिprītiлюбви
मात्रस्यmātrasyaодной лишь
चेष्टाceṣṭāусилие
तुtuже
प्रियानुकूल्यpriyānukūlyaмилому благосклонности
तात्पर्यैवtātparyaivaустремлено же.
तत्रtatraТам
तद्tadею
अनुगतम्anugatamсопровождаема
एवevaименно
चात्मcātmaже своя
सुखम्sukhamрадость —
इतिitiтак
मुख्यmukhyaглавное
वृत्तिर्vṛttirзначение
एवevaименно
प्रीतिprīti«прити»
शब्दःśabdaḥслово.
अतataОттого
एवevaже,
यथाyathāкак
पूर्वंpūrvaṁпрежде
सुखsukhaрадости
प्रीतिprītiи любви
सामान्ययोर्sāmānyayorобщих
उल्लासात्मकतयाullāsātmakatayāликование сутью имением
साम्येऽप्य्sāmye'pyпри сходстве также
आनुकूल्यांशेनānukūlyāṁśenaблагосклонности долею
प्रीतिprītiлюбви
सामान्यस्यsāmānyasyaобщей
वैशिष्ट्यंvaiśiṣṭyaṁособость
दर्शितम्darśitamпоказана, —
तथाtathāтак
कामkāmaвожделения
प्रीतिprītiи любви
सामान्ययोर्sāmānyayorобщих
अपिapiтакже
स्पृहाspṛhāвлечение
विशेषात्मकतयाviśeṣātmakatayāособое сутью имением
साम्येऽपिsāmye'piпри сходстве также
तेनैवtenaivaтем же
वैशिष्ट्यंvaiśiṣṭyaṁособость
सिद्धम्siddhamустановлена.
अत्रatraЗдесь
तुtuже:
यत्yat«что
तेteтвой
सुजातsujātaнежнорождённый
चरणाम्बुरुहंcaraṇāmburuhaṁстоп-лотос
स्तनेषुstaneṣuна груди
भीताःbhītāḥбоязливые
शनैःśanaiḥтихо,
प्रियpriyaо милый,
दधीमहिdadhīmahiполагаем
कर्कशेषुkarkaśeṣuжёстких»
इत्य्ityтак
आदिभिर्ādibhirи прочим —
अतिक्रम्यापिatikramyāpiпреступив даже
स्वानुकूल्यंsvānukūlyaṁсвоё благо,
प्रियानुकूल्यpriyānukūlyaмилому благосклонности
तात्पर्यस्यैवtātparyasyaivaустремлённости же
दर्शितत्वात्darśitatvātпоказанностью,
शुद्धśuddhaчистой
प्रीतिprītiлюбви
विशेषviśeṣaособостью
रूपत्वम्rūpatvamбытие
एवevaименно
लभ्यतेlabhyateполучается.
अतस्atasОттого
तद्tadеё
विशेषत्वंviśeṣatvaṁособостью бытие
चcaже
स्पृहाspṛhāвлечения
विशेषात्मकत्वात्viśeṣātmakatvātособость сутью имением
सिद्धम्siddhamустановлено.
ततोऽत्रtato'traОттого здесь,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришну
विषयत्वेनviṣayatvenaпредметом имением,
कुब्जादिkubjādiКубджи и прочих
सम्बन्धिsambandhiсвязанному
कामवद्kāmavadвожделению подобно,
अप्राकृतaprākṛtaнеприродного
कामत्वस्याप्य्kāmatvasyāpyвожделения также
अनभ्युपगमेanabhyupagameнепризнании
सतिsatiсущем,
प्राकृतprākṛtaприродным
कामत्वंkāmatvaṁвожделением бытие
तुtuже
सुतराम्sutarāmтем более
असिद्धम्asiddhamне установлено.
तथाtathāТак
दर्शितंdarśitaṁпоказано
चcaже:
अनुवाद

Жалеемость трояка: быть хранимым, быть слугою, быть лелеемым. По этой троякости они, по порядку: те, у кого к шри Бхагавану чувство «он хранитель», — подданные Двараки и прочие; те, у кого чувство «он почитаемый», — слуги, шри Дарука и прочие; те, у кого чувство «он старший», — шри Прадьюмна, Гада и прочие, сыновья и младшие братья. У всех троих любовь есть именно преданность. А по сравнению с прежним у их любви избыток сути благосклонности, ибо доля знания в ней покрыта, — и потому в шри Расамрита-синдху именно ей дано имя «прити». И эту преданность надо разуметь по порядку: у хранимых — с сутью прибежища, у слуг — с сутью служения, у лелеемых — с сутью почтительности. А та преданность, признак которой — почтение сознания от мысли о величии и которая являет себя поклоном и прочим, любовью не бывает и здесь не считается; если же любовь, полная одного лишь почтения, есть без того и того чувства, её надо разуметь как преданность вообще.\n\nДалее, любовь, полная мнения о себе как о жалеющем, с чувством «это мой сын» и прочим, — ватсалья: ведь этимология «берёт телёнка к груди» мгновенно ведёт понимание именно туда. К любви же вообще это слово применяется лишь как обозначение. Некоторые знатоки мирской расы именно здесь полагают расу, зовущуюся ватсалою. Так и приведено о шри Девахути в разлуке с сыном: «любящая, как корова о телёнке». Потому ватсалья — у шри владыки Враджа и прочих.\n\nДалее, любовь, полная мнения о себе как о друге, с чувством «этот равен мне, у него сладкий нрав, он особое прибежище моей безусловной любви», зовётся майтри и двояка: полная вкушения взаимного безусловного вспоможения — саухрида, и полная любви, блистающей совместным гулянием, — сакхья. Оттого и друзья двух видов: благодетели и товарищи. Саухрида отчасти видна у шри Юдхиштхиры, Бхишмы, Драупади, Падьи и прочих; сакхья — у шримат Арджуны, Шридамы и прочих.\n\nДалее, любовь с чувством «этот — возлюбленный» есть чувство возлюбленного. Оно же определено в шри Расамрита-синдху словом «дорогость»: состояние возлюбленной и есть дорогость. Мирские знатоки расы здесь принимают имя «рати». Оно же, по сходству с вожделением, у шри пастушек названо и словами «кама» и прочими. А особый вид вожделения, зовущийся смарою, — иное, по иноприродности. Вожделение вообще есть влечение вообще; а любовь вообще определена как особое знание, суть которого благосклонность к предмету, полное сопровождающего её влечения к предмету и прочего. Оттого, при всём сходстве усилий у обоих, усилие вожделения вообще устремлено к собственному благу; и если где-то оно благосклонно к предмету, то лишь как следствие собственной радости — там слово «прити» в переносном значении. А усилие одной лишь чистой любви устремлено к благу милого, и собственная радость там лишь сопровождает его, — там слово «прити» в главном значении.\n\nОттого, как прежде было показано, что при сходстве радости и любви вообще — обе суть ликование — любовь вообще особа долею благосклонности, так и при сходстве вожделения и любви вообще — обе суть особое влечение — её особость установлена тем же. А здесь, словами «Тихо, боязливые, полагаем мы твой нежнорождённый стоп-лотос на жёсткую грудь, о милый» и прочими, показана устремлённость именно к благу милого, даже в преступление собственного блага, — и оттого получается именно особость чистой любви; а что это особость, установлено тем, что суть её — особое влечение. Потому здесь, раз предмет — шри Кришна и не признаётся даже неприродное вожделение, как у связанного с Кубджею и прочими, — тем более не установлено вожделение природное. Так и показано:

संस्करण

c82f5845fc91 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से