षट्सन्दर्भ
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.107जीव गोस्वामी
1085 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 6.107
॥
देवनागरी

एवं तासाम् एव साक्षान् नमस्कारे कृतचित्ततया तथाविधं गायन्न् एवासौ पुनर् अपि महामहिमस्फूर्तेर् अतिदैन्यभरसङ्कुचिततया तत्राप्य् आत्मनोऽनधिकारितां मन्यमानस् तत्पादरेणुम् एव नमस्कुर्वन् तत्रापि दैन्येन तदेकवर्गसम्बन्धात् साधारणव्रजस्त्रीणाम् एव नमस्करोति— वन्दे नन्दव्रजस्त्रीणां पादरेणुम् अभीक्ष्णशः । यासां हरिकथोद्गीतं पुनाति भुवनत्रयम् ॥ उत्तरार्धेन तादृशीनाम् अप्य् आसां साक्षाद् एव पादरेणुं वन्दे, तद् एतद् अप्य् अहो अस्माकं भाग्यम् अस्तीत्य् एतद् अपि महद् अद्भुतम् इति भावः । अत्रैतद् उक्तं भवति— एते हि यादवाः सर्वे मद्गणा एव भामिनि । सर्वदा मत्प्रिया देवि मत्तुल्यगुणशालिनः ॥ इति पाद्मकार्तिकमाहात्म्यदृष्टश्रीभगवद्वाक्यानुसारेण शय्यासनाटनालाप इत्याद्यनुसारेण च यादवा एव तावत् स्वयं भगवतः श्रीकृष्णदेवस्य परमप्रेष्ठाः । अतः प्रादुर्भावान्तरभक्तास् तु स्वतो दूरत एव स्थिताः । अथ भक्तान्तरेषु यादवेष्व् अपि त्वं तु भागवतेष्व् अहम्, त्वं मे भृत्यः सुहृत् सखा, नोद्धवोऽण्व् अपि मन्न्यूनः, न च सङ्कर्षणो न श्रीर् नैवात्मा च यथा भवान् इत्यादिकासकृच्छ्रीकृष्णवाक्यानुसारात् भक्त्यंशेन तु सर्वतोऽप्य् उद्धव एव श्रेयान्, तस्य तु श्रीव्रजदेवीष्व् एवैवं दैन्यवचनं, न जातु महिषीष्व् अपीति जातान्धस्यापि चाक्षुषम् एवेदं तासां यशोराकाचन्द्रमःसौन्दर्यम् इति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṁ tāsām eva sākṣān namaskāre kṛta-cittatayā tathā-vidhaṁ gāyann evāsau punar api mahā-mahima-sphūrter atidainya-bhara-saṅkucitatayā tatrāpy ātmano'nadhikāritāṁ manyamānas tat-pāda-reṇum eva namaskurvan tatrāpi dainyena tad-eka-varga-sambandhāt sādhāraṇa-vraja-strīṇām eva namaskaroti— vande nanda-vraja-strīṇāṁ pāda-reṇum abhīkṣṇaśaḥ | yāsāṁ hari-kathodgītaṁ punāti bhuvana-trayam || uttarārdhena tādṛśīnām apy āsāṁ sākṣād eva pāda-reṇuṁ vande, tad etad apy aho asmākaṁ bhāgyam astīty etad api mahad adbhutam iti bhāvaḥ | atraitad uktaṁ bhavati— ete hi yādavāḥ sarve mad-gaṇā eva bhāmini | sarvadā mat-priyā devi mat-tulya-guṇa-śālinaḥ || iti pādma-kārtika-māhātmya-dṛṣṭa-śrī-bhagavad-vākyānusāreṇa śayyāsanāṭanālāpa- ity-ādy-anusāreṇa ca yādavā eva tāvat svayaṁ bhagavataḥ śrī-kṛṣṇa-devasya parama-preṣṭhāḥ | ataḥ prādurbhāvāntara-bhaktās tu svato dūrata eva sthitāḥ | atha bhaktāntareṣu yādaveṣv api tvaṁ tu bhāgavateṣv aham, tvaṁ me bhṛtyaḥ suhṛt sakhā, noddhavo'ṇv api man-nyūnaḥ, na ca saṅkarṣaṇo na śrīr naivātmā ca yathā bhavān ity-ādikāsakṛc-chrī-kṛṣṇa-vākyānusārāt bhakty-aṁśena tu sarvato'py uddhava eva śreyān, tasya tu śrī-vraja-devīṣv evaivaṁ dainya-vacanaṁ, na jātu mahiṣīṣv apīti jātāndhasyāpi cākṣuṣam evedaṁ tāsāṁ yaśo-rākā-candramaḥ-saundaryam iti ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवंevaṁТак,
तासाम्tāsāmим
एवevaже
साक्षान्sākṣānвоочию
नमस्कारेnamaskāreк поклону
कृतkṛtaобратившим
चित्ततयाcittatayāсознание бытием,
तथाtathāтакого
विधंvidhaṁрода
गायन्न्gāyannвоспевая,
एवासौevāsauже он,
पुनर्punarснова
अपिapiтакже,
महाmahāвеликого
महिमmahimaвеличия
स्फूर्तेर्sphūrterявлением
अतिदैन्यatidainyaкрайнего смирения
भरbharaбременем
सङ्कुचिततयाsaṅkucitatayāсъёжившись,
तत्राप्य्tatrāpyи там также
आत्मनोऽनधिकारितांātmano'nadhikāritāṁсебя неправомочность
मन्यमानस्manyamānasполагая,
तत्tatих
पादpādaстоп
रेणुम्reṇumпыли
एवevaименно
नमस्कुर्वन्namaskurvanкланяясь,
तत्रापिtatrāpiи там также
दैन्येनdainyenaсмирением,
तद्tadих
एकekaодного
वर्गvargaразряда
सम्बन्धात्sambandhātсвязью,
साधारणsādhāraṇaобычным
व्रजvrajaВраджа
स्त्रीणाम्strīṇāmжёнам
एवevaименно
नमस्करोतिnamaskarotiкланяется:
वन्देvande«славлю
नन्दnandaНанды
व्रजvrajaВраджа
स्त्रीणांstrīṇāṁжён
पादpādaстоп
रेणुम्reṇumпыль
अभीक्ष्णशःabhīkṣṇaśaḥнепрестанно, —
यासांyāsāṁкоторых
हरिhariХари
कथोद्गीतंkathodgītaṁсказаний воспевание
पुनातिpunātiочищает
भुवनbhuvanaмиров
त्रयम्trayamтройку».
उत्तरार्धेनuttarārdhenaВторою половиной:
तादृशीनाम्tādṛśīnāmтаковых
अप्य्apyтакже
आसांāsāṁэтих
साक्षाद्sākṣādвоочию
एवevaименно
पादpādaстоп
रेणुंreṇuṁпыль
वन्देvandeславлю;
तद्tadто
एतद्etadэто
अप्य्apyтакже —
अहोahoо! —
अस्माकंasmākaṁу нас
भाग्यम्bhāgyamсчастье
अस्तीत्य्astītyесть — так;
एतद्etadэто
अपिapiтакже
महद्mahadвеликое
अद्भुतम्adbhutamдиво —
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл.
अत्रैतद्atraitadЗдесь это
उक्तंuktaṁсказанным
भवतिbhavatiбывает.
एतेete«Эти
हिhiведь
यादवाःyādavāḥЯдавы
सर्वेsarveвсе —
मद्madмоя
गणाgaṇāсвита
एवevaименно,
भामिनिbhāminiо пылкая;
सर्वदाsarvadāвсегда
मत्matмне
प्रियाpriyāдороги,
देविdeviо богиня,
मत्matмне
तुल्यtulyaравными
गुणguṇaкачествами
शालिनःśālinaḥблистающие»
इतिitiтак —
पाद्मpādmaПадмы
कार्तिकkārtikaКарттики
माहात्म्यmāhātmyaвеличии
दृष्टdṛṣṭaвиденному
श्रीśrīшри
भगवद्bhagavadБхагавана
वाक्यानुसारेणvākyānusāreṇaречению следованием,
शय्यासनाटनालापśayyāsanāṭanālāpa«в ложе, сидении, хождении, беседе»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
अनुसारेणanusāreṇaследованием
चcaже, —
यादवाyādavāЯдавы
एवevaименно
तावत्tāvatпрежде всего
स्वयंsvayaṁсамому
भगवतःbhagavataḥБхагавану,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришна-
देवस्यdevasyaдеве,
परमparamaвесьма
प्रेष्ठाःpreṣṭhāḥдороги.
अतःataḥОттого
प्रादुर्भावान्तरprādurbhāvāntaraпроявлений иных
भक्तास्bhaktāsпреданные
तुtuже
स्वतोsvatoсами собою
दूरतdūrataдалеко
एवevaименно
स्थिताःsthitāḥстоят.
अथathaДалее,
भक्तान्तरेषुbhaktāntareṣuсреди преданных иных,
यादवेष्व्yādaveṣvсреди Ядавов
अपिapiтакже:
त्वंtvaṁ«ты
तुtuже
भागवतेष्व्bhāgavateṣvсреди бхагават
अहम्ahamя»,
त्वंtvaṁ«ты
मेmeмой
भृत्यःbhṛtyaḥслуга,
सुहृत्suhṛtблагодетель,
सखाsakhāтоварищ»,
नोद्धवोऽण्व्noddhavo'ṇv«не Уддхава ни на йоту
अपिapiтакже
मन्manменя
न्यूनःnyūnaḥниже»,
नna«не
चcaи
सङ्कर्षणोsaṅkarṣaṇoСанкаршана,
नnaне
श्रीर्śrīrШри,
नैवात्माnaivātmāи не сам я
चcaже,
यथाyathāкак
भवान्bhavānты»
इत्य्ityтак
आदिकासकृच्ādikāsakṛcи прочим, не раз
छ्रीchrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
वाक्यानुसारात्vākyānusārātречениям следованием, —
भक्त्य्bhaktyбхакти
अंशेनaṁśenaдолею
तुtuже
सर्वतोऽप्य्sarvato'pyвсех также
उद्धवuddhavaУддхава
एवevaименно
श्रेयान्śreyānлучше.
तस्यtasyaЕго
तुtuже
श्रीśrīу шри
व्रजvrajaВраджа
देवीष्व्devīṣvбогинь
एवैवंevaivaṁже так
दैन्यdainyaсмирения
वचनंvacanaṁречение,
नnaне
जातुjātuкогда-либо
महिषीष्व्mahiṣīṣvу цариц
अपीतिapītiтакже — так;
जातान्धस्यापिjātāndhasyāpiот рождения слепому даже
चाक्षुषम्cākṣuṣamзримая
एवेदंevedaṁже эта
तासांtāsāṁих
यशोyaśoславы
राकाrākāполнолуния
चन्द्रमःcandramaḥлуны
सौन्दर्यम्saundaryamкраса —
इतिitiтак.
अनुवाद

Так, обратив сознание к поклону им самим воочию и воспевая такое, он снова, съёжившись под бременем крайнего смирения от явления их великого величия, счёл себя неправомочным и на это; и, кланяясь уже пыли их стоп, и тут из смирения — лишь по связи с их разрядом — кланяется обычным жёнам Враджа: «Непрестанно славлю пыль стоп жён Враджа Нанды, чьё воспевание сказаний о Хари очищает три мира». Второю половиною: славлю воочию пыль стоп даже этих, таких; и — о! — что и это есть у нас счастье, само по себе великое диво; таков смысл.\n\nЗдесь сказано вот что. По речению шри Бхагавана, виденному в величии Карттики в Падме, — «Все эти Ядавы, о пылкая, — именно моя свита; всегда дороги мне, о богиня, блистающие качествами, равными моим», — и по «в ложе, сидении, хождении, беседе» и далее, — прежде всего именно Ядавы весьма дороги самому Бхагавану, шри Кришна-деве; а преданные иных проявлений сами собою стоят далеко. Далее, и среди иных преданных, и среди Ядавов, по неоднократным речениям шри Кришны — «а среди бхагават ты — я», «ты мой слуга, благодетель, товарищ», «Уддхава ни на йоту не ниже меня», «ни Санкаршана, ни Шри, ни сам я — как ты» и прочим, — долею преданности именно Уддхава лучше всех. И вот он так смиренно говорит только у шри богинь Враджа, а у цариц — никогда: эта краса полной луны их славы зрима даже слепому от рождения.

संस्करण

55b87769d5a9 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से