ते च तस्य गुणाः केचिन् मिथो विरुद्धा अपि अचिन्त्यशक्तित्वेनैकाश्रयाः । श्रुतेस् तु शब्दमूलत्वात् इति न्यायेन । मल्लानाम् अशनिः इत्यादिदर्शनात् । शिशोर् अनोऽल्पकप्रवालमृद्वङ्घ्रिहतं व्यवर्तते इत्यादेश् च । तत्र केवलकौमल्यगुणाविष्कारे सति क्वचित् पल्लवतल्पेषु नियुद्धश्रमकर्षितः इत्यादिकम् अपि यथार्थम् एव । एवम् एव श्रीदामविप्रानीतकदन्नभोजननिवारणे लक्ष्म्या अपि प्रवृत्तिः । यथैव तच्चरितेन व्यक्तम्—बालव्यजनम् आदाय रत्नदण्डं सखीकरात् इत्यादौ । अत एव इति मुष्टिम् इत्यादौ, सा तत्परा इत्य् उक्तम् । अत्र च एतेनैव मदंशलेशरूपाया विभूतेर् अनुग्रहभाजनमयं जात इति कदन्नभोजनेनालम् इति भावः । विरुद्धार्थसद्भावेऽपि न तु दोषास् तत्र सम्भाव्याः, अयम् आत्मापहतपाप्मा इति श्रुतेः । यथा चोक्तं कौर्मे— ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् विरुद्धार्थोऽभिधीयते । तथापि दोषाः परमे नैवाहार्याः समन्ततः ॥ इति । ततस् तद्गुणानाम् अन्यदीयानाम् इव दोषमिश्रत्वं निषेधति— ततस् ततो नूपुरवल्गु शिञ्जितैर् विसर्पती हेमलतेव सा बभौ । विलोकयन्ती निरवद्यम् आत्मनः पदं ध्रुवं चाव्यभिचारिसद्गुणम् । गन्धर्वसिद्धासुरयक्षचारण त्रैपिष्टपेयादिषु नान्वविन्दत ॥ सा लक्ष्मीः । पदम् आश्रयं ध्रुवं नित्यम् । अव्यभिचारिणो नित्याः सन्तश् च गुणा यस्मिन् ।
te ca tasya guṇāḥ kecin mitho viruddhā api acintya-śaktitvenaikāśrayāḥ | śrutes tu śabda-mūlatvāt iti nyāyena | mallānām aśaniḥ ity-ādi-darśanāt | śiśor ano'lpaka-pravāla-mṛdv-aṅghri-hataṁ vyavartate ity-ādeś ca | tatra kevala-kaumalya-guṇāviṣkāre sati kvacit pallava-talpeṣu niyuddha-śrama-karṣitaḥ ity-ādikam api yathārtham eva | evam eva śrīdāma-viprānīta-kadanna-bhojana-nivāraṇe lakṣmyā api pravṛttiḥ | yathaiva tac-caritena vyaktam—bāla-vyajanam ādāya ratna-daṇḍaṁ sakhī-karāt ity-ādau | ata eva iti muṣṭim ity-ādau, sā tat-parā ity uktam | atra ca etenaiva mad-aṁśa-leśa-rūpāyā vibhūter anugraha-bhājana-mayaṁ jāta iti kadanna-bhojanenālam iti bhāvaḥ | viruddhārtha-sad-bhāve'pi na tu doṣās tatra sambhāvyāḥ, ayam ātmāpahata-pāpmā iti śruteḥ | yathā coktaṁ kaurme— aiśvarya-yogād bhagavān viruddhārtho'bhidhīyate | tathāpi doṣāḥ parame naivāhāryāḥ samantataḥ || iti | tatas tad-guṇānām anyadīyānām iva doṣa-miśratvaṁ niṣedhati— tatas tato nūpura-valgu śiñjitair visarpatī hema-lateva sā babhau | vilokayantī niravadyam ātmanaḥ padaṁ dhruvaṁ cāvyabhicāri-sad-guṇam | gandharva-siddhāsura-yakṣa-cāraṇa- traipiṣṭapeyādiṣu nānvavindata || sā lakṣmīḥ | padam āśrayaṁ dhruvaṁ nityam | avyabhicāriṇo nityāḥ santaś ca guṇā yasmin |
А качества его, иные и взаимно противные, немыслимой силою имеют одно прибежище — по правилу «шрути же имеет основою слово». Это видно из «для борцов он молния» и далее; и из «повозка, ударенная нежными, как малый побег, стопами младенца, опрокинулась» и далее. И там, где обнаруживается одна лишь нежность, слова «кое-где на ложах из побегов, изнурённый усталостью борьбы» и далее — тоже сказаны как есть.\n\nТак же и действие Лакшми, удерживавшей его от дурной пищи, принесённой брахманом Шридамой, — как явлено её деянием: «Взяв из руки подруги опахало с самоцветной рукоятью» и далее. Оттого при «так, горсть» и далее и сказано «она тому предана». А мысль здесь такая: «этим самым он уже стал полон сосудом милости к богатству, что есть лишь крупица моей доли, — и довольно с него дурной пищи».\n\nИ хотя есть противные смыслы, изъянов там предполагать нельзя: «этот Атман, отринувший зло», говорит шрути. Как сказано и в «Курме»: «Соединением владычества Бхагаван описуется противными смыслами; но изъяны в высшем никак не привносимы».\n\nЗатем он отвергает, будто качества его смешаны с изъянами, как у иных: «Движась оттуда и оттуда под сладкий звон ножных колец, она сияла, как золотая лиана, высматривая себе место безупречное и постоянное, неуклонных благих качеств; и у гандхарвов, сиддхов, асуров, якшей, чаранов, небожителей и прочих не нашла его». «Она» — Лакшми; «место» — прибежище; «постоянное» — вечное; и в котором качества неуклонны, вечны и благи.
7a53eacd3a73 · प्रकाशित 21 सित॰ 2026, 4:24:47 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Противоречия в описании не сглаживаются и не объявляются метафорой: молния для борцов и стопы нежнее побега стоят рядом и оба верны. Слово писания здесь имеет вес большего свидетельства, чем наша привычка к непротиворечивости.\n\nПоиск Лакшми примечателен тем, что она искала не силу и не красоту — их довольно у гандхарвов и асуров, — а качества, которые не отклоняются.