Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.1Jīva Gosvāmī
605 / 1405
Linux
Pasar páginas
Ṣaṭ-sandarbha · 5.1
॥
Devanāgarī

अत्र पूर्वं सन्दर्भचतुष्टयेन सम्बन्धो व्याख्यातः । तत्र पूर्णसनातनपरमानन्दलक्षणपरतत्त्वरूपं सम्बन्धि च ब्रह्म परमात्मा भगवान् इति त्रिधाविर्भावतया शब्दितम् इति निरूपितम् । तत्र च भगवत्त्वेनैवाविर्भावस्य परमोत्कर्षः प्रतिपादितः । प्रसङ्गेन विष्ण्वाद्याश् चतुःसनाद्याश् च तदवतारा दर्शिताः । स च भगवान् स्वयं श्रीकृष्ण एवेति निर्धारितम् । परमात्मवैभवगणने च तटस्थशक्तिरूपाणां चिदेकरसानाम् अपि अनादिपरतत्त्वज्ञानसंसर्गाभावमयतद्वैमुख्यलब्धच्छिद्रया तन्माययावृतस्वरूपज्ञानानां तयैव सत्त्वरजस्तमोमये जडे प्रधाने रचितात्मभावानां जीवानां संसारदुःखं च ज्ञापितम् । यथोक्तम् एकादशे श्रीभगवता— आत्मापरिज्ञानमयो विवादो ह्य् अस्तीति नास्तीति भिदात्मनिष्ठः । व्यर्थोऽपि नैवोपरमेत पुंसां मत्तः परावृत्तधियां स्वलोकात् ॥ इति । ततस् तदर्थं परमकारुणिकं शास्त्रम् उपदिशति । तत्र च ये जीवा ये केचित् जन्मान्तरावृत्ततदर्थानुभवसंस्कारवन्तः, ये च तदैव वा लब्धमहत्कृपातिशयदृष्टिप्रभृतयः, तेषां तादृशपरतत्त्वलक्षणवस्तूपदेशश्रवणारम्भमात्रेणैव तत्कालम् एव युगपद् एव तत्साम्मुख्यं तदनुभवोऽपि जायते । यथोक्तं—किं वा परैर् ईश्वरः सद्यो हृद्य् अवरुध्यतेऽत्र कृतिभिः शुश्रूषुभिस् तत्क्षणात् इति । ततस् तेषां नोपदेशान्तरापेक्षा । यादृच्छिकम् उपदेशान्तरश्रवणं तु तल्लीलादिश्रवणवत् तदीयरसस्यैवोद्दीपकं, यथा श्रीप्रह्लादादीनाम् । अथान्येषां तच्छ्रवणमात्रेण तादृशत्वं जीवायमानम् अपि कालादिवैगुण्येन बीजम् इव बीजायमानम् अपि कामादिवैगुण्येन बीजम् अपि दोषेण प्रतिहतं तिष्ठति । नैतन् मनस् तव कथासु विकुण्ठनाथ सम्प्रीयते दुरितदुष्टम् असाधु तीव्रम् । कामातुरं हरषशोकभयैषणार्तं तस्मिन् कथं तव गतिं विमृशामि दीनः ॥ इति दीनंमन्यश्रीप्रह्लादवचनानुसारेणान्येषाम् एव तत्प्राप्तेः । अत एवोक्तं ब्रह्मवैवर्ते— यावत् पापैस् तु मलिनं हृदयं तावद् एव हि । न शास्त्रे सत्यबुद्धिः स्यात् सद्बुद्धिः सद्गुरौ तथा ॥ अनेकजन्मजनितपुण्यराशिफलं महत् । सत्सङ्गशास्त्रश्रवणाद् एव प्रेमादि जायते ॥ इति । ततो मुख्येन तात्पर्येण परतत्त्वे पर्यवसितेऽपि तेषां परतत्त्वाद्युपदेशस्य किम् अभिधेयं प्रयोजनं चेत्य् अपेक्षायां तदवान्तरतात्पर्येण तद्द्वयम् उपदेष्टव्यम् । तत्राभिधेयं तद्वैमुख्यविरोधित्वात् तत्साम्मुख्यम् एव । तच् च तदुपासनालक्षणं, यत एव तज्ज्ञानम् आविर्भवति । प्रयोजनं च तदनुभवः । स चान्तर्बहिःसाक्षात्कारलक्षणः, यत एव स्वयं कृत्स्नदुःखनिवृत्तिर् भवति । तद् एतद् उभयं यद्यपि पूर्वत्र सिद्धोपदेश एवाभिप्रेतम् अस्ति, यथा "तव गृहे निधिर् अस्ति" इति श्रुत्वा कश्चिद् दरिद्रस् तदर्थं प्रयतते लभते च तम् इति, तद्वत्, तथापि तच्छैथिल्यनिरासाय पुनस् तदुपदेशः । तद् एवं तान् प्रत्य् अनादिसिद्धतज्ज्ञानसंसर्गाभावमयतद्वैमुख्यादिकं दुःखहेतुं वदन् व्याधिनिदानवैपरीत्यमयचिकित्सानिभं तत्साम्मुख्यादिकम् उपदिशति— भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्याद् ईशाद् अपेतस्य विपर्ययोऽस्मृतिः । तन्माययातो बुध आभजेत् तं भक्त्यैकयेशं गुरुदेवतात्मा ॥ टीका च— यतो भयं तन्मायया भवेत्, ततो बुधोबुद्धिमान् तम् एवाभजेद् उपासीत । ननु भयं द्वितीयाभिनिवेशतोभवति । स च देहाद्यहङ्कारतः । स च स्वरूपास्फुरणात् । किम् अत्र तस्य माया करोति? अत आह—ईशाद् अपेतस्येति । ईशविमुखस्य तन्मायया अस्मृतिः स्वरूपास्फूर्तिर् भवति, ततो विपर्ययो देहोऽस्मीति । ततो द्वितीयाभिनिवेशाद् भयं भवति । एवं हि प्रसिद्धं लौकिकीष्व् अपि मायासु । उक्तं च भगवता— दैवी ह्य् एषा गुणमयी मम माया दुरत्यया । माम् एव ये प्रपद्यन्ते मायाम् एतां तरन्ति ते ॥ इति । एकया अव्यभिचारिण्या भक्त्याभजेत् । किं च, गुरुदेवतात्मा गुरुर् एव देवता ईश्वरआत्मा प्रेष्ठश् च यस्य तथादृष्टिः सन्न् इत्य् अर्थः । इत्य् एषा ॥ ॥

Transliteración (IAST)

atra pūrvaṁ sandarbha-catuṣṭayena sambandho vyākhyātaḥ | tatra pūrṇa-sanātana-paramānanda-lakṣaṇa-para-tattva-rūpaṁ sambandhi ca brahma paramātmā bhagavān iti tridhāvirbhāvatayā śabditam iti nirūpitam | tatra ca bhagavattvenaivāvirbhāvasya paramotkarṣaḥ pratipāditaḥ | prasaṅgena viṣṇv-ādyāś catuḥ-sanādyāś ca tad-avatārā darśitāḥ | sa ca bhagavān svayaṁ śrī-kṛṣṇa eveti nirdhāritam | paramātma-vaibhava-gaṇane ca taṭastha-śakti-rūpāṇāṁ cid-eka-rasānām api anādi-para-tattva-jñāna-saṁsargābhāva-maya-tad-vaimukhya-labdha-cchidrayā tan-māyayāvṛta-svarūpa-jñānānāṁ tayaiva sattva-rajas-tamo-maye jaḍe pradhāne racitātma-bhāvānāṁ jīvānāṁ saṁsāra-duḥkhaṁ ca jñāpitam | yathoktam ekādaśe śrī-bhagavatā— ātmāparijñāna-mayo vivādo hy astīti nāstīti bhidātma-niṣṭhaḥ | vyartho'pi naivoparameta puṁsāṁ mattaḥ parāvṛtta-dhiyāṁ sva-lokāt || iti | tatas tad-arthaṁ parama-kāruṇikaṁ śāstram upadiśati | tatra ca ye jīvā ye kecit janmāntarāvṛtta-tad-arthānubhava-saṁskāravantaḥ, ye ca tadaiva vā labdha-mahat-kṛpātiśaya-dṛṣṭi-prabhṛtayaḥ, teṣāṁ tādṛśa-para-tattva-lakṣaṇa-vastūpadeśa-śravaṇārambha-mātreṇaiva tat-kālam eva yugapad eva tat-sāmmukhyaṁ tad-anubhavo'pi jāyate | yathoktaṁ—kiṁ vā parair īśvaraḥ sadyo hṛdy avarudhyate'tra kṛtibhiḥ śuśrūṣubhis tat-kṣaṇāt iti | tatas teṣāṁ nopadeśāntarāpekṣā | yādṛcchikam upadeśāntara-śravaṇaṁ tu tal-līlādi-śravaṇavat tadīya-rasasyaivoddīpakaṁ, yathā śrī-prahlādādīnām | athānyeṣāṁ tac-chravaṇa-mātreṇa tādṛśatvaṁ jīvāyamānam api kālādi-vaiguṇyena bījam iva bījāyamānam api kāmādi-vaiguṇyena bījam api -doṣeṇa pratihataṁ tiṣṭhati | naitan manas tava kathāsu vikuṇṭha-nātha samprīyate durita-duṣṭam asādhu tīvram | kāmāturaṁ haraṣa-śoka-bhayaiṣaṇārtaṁ tasmin kathaṁ tava gatiṁ vimṛśāmi dīnaḥ || iti dīnaṁ-manya-śrī-prahlāda-vacanānusāreṇānyeṣām eva tat-prāpteḥ | ata evoktaṁ brahma-vaivarte— yāvat pāpais tu malinaṁ hṛdayaṁ tāvad eva hi | na śāstre satya-buddhiḥ syāt sad-buddhiḥ sad-gurau tathā || aneka-janma-janita-puṇya-rāśi-phalaṁ mahat | sat-saṅga-śāstra-śravaṇād eva premādi jāyate || iti | tato mukhyena tātparyeṇa para-tattve paryavasite'pi teṣāṁ para-tattvādy-upadeśasya kim abhidheyaṁ prayojanaṁ cety apekṣāyāṁ tad-avāntara-tātparyeṇa taddvayam upadeṣṭavyam | tatrābhidheyaṁ tad-vaimukhya-virodhitvāt tat-sāmmukhyam eva | tac ca tad-upāsanā-lakṣaṇaṁ, yata eva taj-jñānam āvirbhavati | prayojanaṁ ca tad-anubhavaḥ | sa cāntar-bahiḥ-sākṣātkāra-lakṣaṇaḥ, yata eva svayaṁ kṛtsna-duḥkha-nivṛttir bhavati | tad etad ubhayaṁ yadyapi pūrvatra siddhopadeśa evābhipretam asti, yathā "tava gṛhe nidhir asti" iti śrutvā kaścid daridras tad-arthaṁ prayatate labhate ca tam iti, tadvat, tathāpi tac-chaithilya-nirāsāya punas tad-upadeśaḥ | tad evaṁ tān praty anādi-siddha-taj-jñāna-saṁsargābhāva-maya-tad-vaimukhyādikaṁ duḥkha-hetuṁ vadan vyādhi-nidāna-vaiparītya-maya-cikitsā-nibhaṁ tat-sāmmukhyādikam upadiśati— bhayaṁ dvitīyābhiniveśataḥ syād īśād apetasya viparyayo'smṛtiḥ | tan-māyayāto budha ābhajet taṁ bhaktyaikayeśaṁ guru-devatātmā || ṭīkā ca— yato bhayaṁ tan-māyayā bhavet, tato budhobuddhimān tam evābhajed upāsīta | nanu bhayaṁ dvitīyābhiniveśatobhavati | sa ca dehādy-ahaṅkārataḥ | sa ca svarūpāsphuraṇāt | kim atra tasya māyā karoti? ata āha—īśād apetasyeti | īśa-vimukhasya tan-māyayā asmṛtiḥ svarūpāsphūrtir bhavati, tato viparyayo deho'smīti | tato dvitīyābhiniveśād bhayaṁ bhavati | evaṁ hi prasiddhaṁ laukikīṣv api māyāsu | uktaṁ ca bhagavatā— daivī hy eṣā guṇamayī mama māyā duratyayā | mām eva ye prapadyante māyām etāṁ taranti te || iti | ekayā avyabhicāriṇyā bhaktyābhajet | kiṁ ca, guru-devatātmā gurur eva devatā īśvaraātmā preṣṭhaś ca yasya tathā-dṛṣṭiḥ sann ity arthaḥ | ity eṣā || ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
अत्रatraЗдесь
पूर्वंpūrvaṁпрежде
सन्दर्भsandarbhaсандарбх
चतुष्टयेनcatuṣṭayenaчетвёркою
सम्बन्धोsambandhoсвязь
व्याख्यातःvyākhyātaḥистолкована.
तत्रtatraТам
पूर्णpūrṇaполного,
सनातनsanātanaвечного,
परमानन्दparamānandaвысшего блаженства
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющей,
परparaвысшей
तत्त्वtattvaистины
रूपंrūpaṁоблик имеющее
सम्बन्धिsambandhiсвязуемое
चcaже —
ब्रह्मbrahmaБрахман,
परमात्माparamātmāПараматма,
भगवान्bhagavānБхагаван —
इतिitiтак
त्रिधाविर्भावतयाtridhāvirbhāvatayāтроякою явленностью
शब्दितम्śabditamназвано —
इतिitiтак
निरूपितम्nirūpitamустановлено.
तत्रtatraТам
चcaже
भगवत्त्वेनैवाविर्भावस्यbhagavattvenaivāvirbhāvasyaБхагаванностью именно явления
परमोत्कर्षःparamotkarṣaḥвысшее превосходство
प्रतिपादितःpratipāditaḥдоказано.
प्रसङ्गेनprasaṅgenaПопутно
विष्ण्व्viṣṇvВишну
आद्याश्ādyāśи прочие,
चतुःcatuḥчетверо
सनाद्याश्sanādyāśСанаки и прочих,
चcaи, —
तद्tadего
अवताराavatārāнисхождения, —
दर्शिताःdarśitāḥпоказаны.
सsaТот
चcaже
भगवान्bhagavānБхагаван —
स्वयंsvayaṁсам
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришна
एवेतिevetiименно — так
निर्धारितम्nirdhāritamопределено.
परमात्मparamātmaПараматмы
वैभवvaibhavaвеличия
गणनेgaṇaneпри перечислении
चcaже
तटस्थtaṭasthaпограничной
शक्तिśaktiсилы
रूपाणांrūpāṇāṁоблик имеющих,
चिद्cidсознания
एकekaединую
रसानाम्rasānāmрасу имеющих
अपिapiхоть и,
अनादिanādiбезначального
परparaвысшей
तत्त्वtattvaистины
ज्ञानjñānaзнания
संसर्गाभावsaṁsargābhāvaсоприкосновения отсутствия
मयmayaполною,
तद्tadк нему
वैमुख्यvaimukhyaотвращённостью
लब्धlabdhaобретённую
च्छिद्रयाcchidrayāщель имеющей,
तन्tanего
माययावृतmāyayāvṛtaмайею закрытое
स्वरूपsvarūpaсвоеобразия
ज्ञानानांjñānānāṁзнание имеющих,
तयैवtayaivaею же именно
सत्त्वsattvaсаттвы,
रजस्rajasраджаса,
तमोtamoтамаса
मयेmayeполном,
जडेjaḍeкосном
प्रधानेpradhāneпрадхане
रचितात्मracitātmaсотворённое «я»-
भावानांbhāvānāṁчувство имеющих,
जीवानांjīvānāṁживых
संसारsaṁsāraкруговорота
दुःखंduḥkhaṁстрадание
चcaи
ज्ञापितम्jñāpitamвозвещено.
यथोक्तम्yathoktamКак сказано
एकादशेekādaśeв одиннадцатой
श्रीśrīшри
भगवताbhagavatāБхагаваном:
आत्मापरिज्ञानātmāparijñāna«себя незнанием
मयोmayoполный
विवादोvivādoспор,
ह्य्hyведь
अस्तीतिastīti«есть» — так,
नास्तीतिnāstīti«нет» — так,
भिदात्मbhidātmaразличие сутью имеющий,
निष्ठःniṣṭhaḥутверждённый;
व्यर्थोऽपिvyartho'piтщетный хоть и,
नैवोपरमेतnaivoparametaвовсе не прекращается
पुंसांpuṁsāṁу людей,
मत्तःmattaḥот меня
परावृत्तparāvṛttaотвращённый
धियांdhiyāṁразум имеющих,
स्वsvaсвоей
लोकात्lokātобители»
इतिitiтак.
ततस्tatasОттого
तद्tadтого
अर्थंarthaṁради
परमparamaвысше
कारुणिकंkāruṇikaṁсострадательную
शास्त्रम्śāstramшастру
उपदिशतिupadiśatiнаставляет.
तत्रtatraТам
चcaже
येyeкоторые
जीवाjīvāживые —
येyeкоторые
केचित्kecitнекие
जन्मान्तरावृत्तjanmāntarāvṛttaиных рождений, повторённого
तद्tadтого
अर्थानुभवarthānubhavaсмысла переживания
संस्कारवन्तःsaṁskāravantaḥвпечатление имеющие,
येyeкоторые
चcaи
तदैवtadaivaтогда же именно
वाvāили
लब्धlabdhaобретшие
महत्mahatвеликого
कृपातिशयkṛpātiśayaмилости преизбытка
दृष्टिdṛṣṭiвзгляд
प्रभृतयःprabhṛtayaḥи прочее, —
तेषांteṣāṁу них
तादृशtādṛśaтакой,
परparaвысшей
तत्त्वtattvaистины
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющей,
वस्तूपदेशvastūpadeśaвещи наставления
श्रवणारम्भśravaṇārambhaслушания начала
मात्रेणैवmātreṇaivaлишь именно
तत्tatв то
कालम्kālamвремя
एवevaименно,
युगपद्yugapadразом
एवevaименно,
तत्tatк нему
साम्मुख्यंsāmmukhyaṁобращённость,
तद्tadего
अनुभवोऽपिanubhavo'piпереживание также
जायतेjāyateрождается.
यथोक्तंyathoktaṁКак сказано:
किंkiṁ«что
वाvāже
परैर्parairс иными?
ईश्वरःīśvaraḥВладыка
सद्योsadyoтотчас
हृद्य्hṛdyв сердце
अवरुध्यतेऽत्रavarudhyate'traзапирается здесь
कृतिभिःkṛtibhiḥумелыми,
शुश्रूषुभिस्śuśrūṣubhisслушать желающими,
तत्tatв тот
क्षणात्kṣaṇātже миг»
इतिitiтак.
ततस्tatasОттого
तेषांteṣāṁу них
नोपदेशान्तरापेक्षाnopadeśāntarāpekṣāиного наставления надобности нет.
यादृच्छिकम्yādṛcchikamСлучайное
उपदेशान्तरupadeśāntaraиного наставления
श्रवणंśravaṇaṁслушание
तुtuже —
तल्talего
लीलादिlīlādiигр и прочего
श्रवणवत्śravaṇavatслушанию подобно —
तदीयtadīyaего
रसस्यैवोद्दीपकंrasasyaivoddīpakaṁрасы именно возжигатель,
यथाyathāкак
श्रीśrīу шри
प्रह्लादादीनाम्prahlādādīnāmПрахлады и прочих.
अथान्येषांathānyeṣāṁТеперь у иных
तच्tacто
छ्रवणchravaṇaслушание
मात्रेणmātreṇaлишь
तादृशत्वंtādṛśatvaṁтаковость,
जीवायमानम्jīvāyamānamоживающая
अपिapiхоть и,
कालादिkālādiвремени и прочего
वैगुण्येनvaiguṇyenaпорочностью,
बीजम्bījamсемя
इवivaкак,
बीजायमानम्bījāyamānamсеменеющая
अपिapiхоть и,
कामादिkāmādiвожделения и прочего
वैगुण्येनvaiguṇyenaпорочностью,
बीजम्bījamсемя
अपिapiтакже,
दोषेणdoṣeṇaпороком
प्रतिहतंpratihataṁзадержанная
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит.
नैतन्naitan«Не этот
मनस्manasум
तवtavaтвоим
कथासुkathāsuсказаниям,
विकुण्ठvikuṇṭhaВайкунтхи
नाथnāthaвладыка,
सम्प्रीयतेsamprīyateрадуется, —
दुरितduritaгрехом
दुष्टम्duṣṭamиспорченный,
असाधुasādhuнедобрый,
तीव्रम्tīvramжестокий,
कामातुरंkāmāturaṁвожделением томимый,
हरषharaṣaрадостью,
शोकśokaскорбью,
भयैषणार्तंbhayaiṣaṇārtaṁстрахом, желанием мучимый;
तस्मिन्tasminв том
कथंkathaṁкак
तवtavaтвой
गतिंgatiṁпуть
विमृशामिvimṛśāmiобдумаю
दीनःdīnaḥя, убогий»
इतिitiтак —
दीनंdīnaṁубогим
मन्यmanyaсебя мнящего
श्रीśrīшри
प्रह्लादprahlādaПрахлады
वचनानुसारेणान्येषाम्vacanānusāreṇānyeṣāmречению согласно, у иных
एवevaименно
तत्tatтого
प्राप्तेःprāpteḥобретением.
अतataОттого
एवोक्तंevoktaṁименно сказано
ब्रह्मbrahmaв «Брахма-
वैवर्तेvaivarteвайварте»:
यावत्yāvat«покуда
पापैस्pāpaisгрехами
तुtuже
मलिनंmalinaṁзагрязнено
हृदयंhṛdayaṁсердце,
तावद्tāvadдотоле
एवevaименно
हिhiведь
नnaне
शास्त्रेśāstreк шастре
सत्यsatyaистины
बुद्धिःbuddhiḥразумение
स्यात्syātбудет,
सद्sadблагого
बुद्धिःbuddhiḥразумение
सद्sadк благому
गुरौgurauгуру
तथाtathāтак же.
अनेकanekaМногих
जन्मjanmaрождений
जनितjanitaрождённых
पुण्यpuṇyaзаслуг
राशिrāśiгруды
फलंphalaṁплод
महत्mahatвеликий —
सत्satблагих
सङ्गsaṅgaобщением,
शास्त्रśāstraшастры
श्रवणाद्śravaṇādслушанием
एवevaименно
प्रेमादिpremādiлюбовь и прочее
जायतेjāyateрождается»
इतिitiтак.
ततोtatoОттого,
मुख्येनmukhyenaглавным
तात्पर्येणtātparyeṇaсмыслом
परparaв высшей
तत्त्वेtattveистине
पर्यवसितेऽपिparyavasite'piзавершённом хоть и,
तेषांteṣāṁу них
परparaвысшей
तत्त्वाद्य्tattvādyистины и прочего
उपदेशस्यupadeśasyaнаставления
किम्kimчто
अभिधेयंabhidheyaṁобозначаемое,
प्रयोजनंprayojanaṁчто цель
चेत्य्cetyи — так
अपेक्षायांapekṣāyāṁпри ожидании,
तद्tadтого
अवान्तरavāntaraвторичным
तात्पर्येणtātparyeṇaсмыслом
तद्द्वयम्taddvayamто двойство
उपदेष्टव्यम्upadeṣṭavyamда будет наставлено.
तत्राभिधेयंtatrābhidheyaṁТам обозначаемое —
तद्tadк нему
वैमुख्यvaimukhyaотвращённости
विरोधित्वात्virodhitvātпротивностью —
तत्tatк нему
साम्मुख्यम्sāmmukhyamобращённость
एवevaименно.
तच्tacТо
चcaже
तद्tadего
उपासनाupāsanāпочитания
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнак имеет,
यतyataоткуда
एवevaименно
तज्tajто
ज्ञानम्jñānamзнание
आविर्भवतिāvirbhavatiявляется.
प्रयोजनंprayojanaṁЦель
चcaже —
तद्tadего
अनुभवःanubhavaḥпереживание.
सsaОно
चान्तर्cāntarже внутреннего,
बहिःbahiḥвнешнего
साक्षात्कारsākṣātkāraнепосредственного видения
लक्षणःlakṣaṇaḥпризнак имеет,
यतyataоткуда
एवevaименно
स्वयंsvayaṁсамо
कृत्स्नkṛtsnaвсего
दुःखduḥkhaстрадания
निवृत्तिर्nivṛttirпрекращение
भवतिbhavatiбывает.
तद्tadТо
एतद्etadэто
उभयंubhayaṁдвойство,
यद्यपिyadyapiхотя
पूर्वत्रpūrvatraпрежде
सिद्धोपदेशsiddhopadeśaсовершенного наставления
एवाभिप्रेतम्evābhipretamименно подразумеваемым
अस्तिastiесть, —
यथाyathāкак
तवtava«в твоём
गृहेgṛheдоме
निधिर्nidhirклад
अस्तिastiесть» —
इतिitiтак
श्रुत्वाśrutvāуслышав,
कश्चिद्kaścidнекий
दरिद्रस्daridrasбедняк
तद्tadтого
अर्थंarthaṁради
प्रयततेprayatateусердствует
लभतेlabhateи обретает
चcaже
तम्tamего, —
इतिitiтак,
तद्वत्tadvatтому подобно, —
तथापिtathāpiвсё же
तच्tacего
छैथिल्यchaithilyaослабления
निरासायnirāsāyaотвержения ради
पुनस्punasснова
तद्tadто
उपदेशःupadeśaḥнаставление.
तद्tadТо
एवंevaṁтак:
तान्tānк ним
प्रत्य्pratyобращаясь,
अनादिanādiбезначально
सिद्धsiddhaсовершенное,
तज्tajтого
ज्ञानjñānaзнания
संसर्गाभावsaṁsargābhāvaсоприкосновения отсутствия
मयmayaполное
तद्tadк нему
वैमुख्यादिकंvaimukhyādikaṁотвращение и прочее —
दुःखduḥkhaстрадания
हेतुंhetuṁпричину —
वदन्vadanназывая,
व्याधिvyādhiболезни
निदानnidānaпричине
वैपरीत्यvaiparītyaпротивоположностью
मयmayaполному
चिकित्साcikitsāлечению
निभंnibhaṁподобное
तत्tatк нему
साम्मुख्यादिकम्sāmmukhyādikamобращение и прочее
उपदिशतिupadiśatiнаставляет:
भयंbhayaṁ«страх
द्वितीयाभिनिवेशतःdvitīyābhiniveśataḥко второму привязанностью
स्याद्syādбывает
ईशाद्īśādот Владыки
अपेतस्यapetasyaотошедшего;
विपर्ययोऽस्मृतिःviparyayo'smṛtiḥпревратность, беспамятство —
तन्tanего
माययातोmāyayātoмайею; оттого
बुधbudhaмудрый
आभजेत्ābhajetда почитает
तंtaṁего
भक्त्यैकयेशंbhaktyaikayeśaṁпреданностью одною, Владыку,
गुरुguruгуру
देवतात्माdevatātmāбожеством и собою имеющий».
टीकाṭīkāТика
चcaже:
यतोyato«оттого что
भयंbhayaṁстрах
तन्tanего
माययाmāyayāмайею
भवेत्bhavetбывает,
ततोtatoоттого
बुधोबुद्धिमान्budhobuddhimānмудрый — разумный —
तम्tamего
एवाभजेद्evābhajedименно да почитает,
उपासीतupāsītaда чтит.
ननुnanuНо
भयंbhayaṁстрах
द्वितीयाभिनिवेशतोdvitīyābhiniveśatoко второму привязанностью
भवतिbhavatiбывает;
सsaона
चcaже —
देहाद्य्dehādyтелом и прочим
अहङ्कारतःahaṅkārataḥяйностью;
सsaона
चcaже —
स्वरूपास्फुरणात्svarūpāsphuraṇātсвоеобразия невспыхиванием.
किम्kimЧто
अत्रatraздесь
तस्यtasyaего
मायाmāyāмайя
करोतिkarotiделает? —
अतataоттого
आहāhaговорит:
ईशाद्īśād«от Владыки
अपेतस्येतिapetasyetiотошедшего» — так.
ईशīśaВладыке
विमुखस्यvimukhasyaотвращённого
तन्tanего
माययाmāyayāмайею
अस्मृतिःasmṛtiḥбеспамятство,
स्वरूपास्फूर्तिर्svarūpāsphūrtirсвоеобразия невспыхивание
भवतिbhavatiбывает;
ततोtatoоттого
विपर्ययोviparyayoпревратность:
देहोऽस्मीतिdeho'smīti«тело есмь я» — так.
ततोtatoОттого
द्वितीयाभिनिवेशाद्dvitīyābhiniveśādко второму привязанностью
भयंbhayaṁстрах
भवतिbhavatiбывает.
एवंevaṁТак
हिhiведь
प्रसिद्धंprasiddhaṁизвестно
लौकिकीष्व्laukikīṣvв мирских
अपिapiтакже
मायासुmāyāsuморочениях.
उक्तंuktaṁСказано
चcaже
भगवताbhagavatāБхагаваном:
दैवीdaivī«божественна
ह्य्hyведь
एषाeṣāэта,
गुणमयीguṇamayīкачеств полная,
ममmamaмоя
मायाmāyāмайя,
दुरत्ययाduratyayāтруднопреодолима;
माम्māmмне
एवevaименно
येyeкоторые
प्रपद्यन्तेprapadyanteвручаются,
मायाम्māyāmмайю
एतांetāṁэту
तरन्तिtarantiпревозмогают
तेteони»
इतिitiтак.
एकयाekayā«Одною» —
अव्यभिचारिण्याavyabhicāriṇyāнеуклонною
भक्त्याभजेत्bhaktyābhajetпреданностью да почитает.
किंkiṁЧто
चcaже,
गुरुguru«гуру-
देवतात्माdevatātmāдевататма» —
गुरुर्gururгуру
एवevaименно
देवताdevatāбожество,
ईश्वरआत्माīśvaraātmāВладыка; «атма» —
प्रेष्ठश्preṣṭhaśмилейший
चcaи
यस्यyasyaу кого, —
तथाtathāтак
दृष्टिःdṛṣṭiḥвидящим
सन्न्sannбудучи —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
इत्य्ityТак
एषाeṣāэта.
Traducción

Прежде, четвёркою сандарбх, здесь истолкована связь. Там установлено, что то связуемое, чей облик — высшая истина, отличаемая как полнота, вечность и высшее блаженство, названо троякою своею явленностью: Брахман, Параматма, Бхагаван. И доказано, что высшее превосходство — у явленности именно как Бхагавана. Попутно показаны Вишну и прочие, четверо во главе с Санакою и прочие его нисхождения. И определено, что тот Бхагаван — сам шри Кришна.

А при перечислении величия Параматмы возвещено и страдание круговорота у живых: они — облик пограничной силы и единая раса сознания, но знание их своеобразия закрыто его майею, которая нашла себе щель в их безначальной отвращённости от него, полной отсутствия соприкосновения со знанием высшей истины; и ею же в косном прадхане, полном саттвы, раджаса и тамаса, сотворено у них чувство «я». Как сказано шри Бхагаваном в одиннадцатой песни: «Спор, полный незнания себя, утверждённый на различии, — „есть“ и „нет“, — хотя и тщетен, вовсе не прекращается у людей, чей разум отвращён от меня, от моей обители».

Ради того он и наставляет высше сострадательную шастру. И у тех живых, что несут впечатление пережитого этого смысла, повторённое из иных рождений, или же у тех, кому тогда же достался взгляд с преизбытком милости великого, и прочее, — у них от одного лишь начала слушания наставления о такой вещи, отличаемой как высшая истина, в то же самое время, разом, рождается и обращённость к нему, и его переживание. Как сказано: «Что же с иными? Владыка тотчас запирается здесь в сердце умелыми, желающими слушать, — в тот же миг». Таким иного наставления не надобно; а если им случится услышать иное наставление, оно, как и слушание его игр, лишь возжигает их расу, — как у шри Прахлады и прочих.

У других же таковость, хотя и оживает от одного этого слушания, от порочности времени и прочего стоит, как семя; и хотя и всходит, как семя, от порочности вожделения и прочего стоит задержанной пороком. Ибо по речению шри Прахлады, мнящего себя убогим, — «Не радуется этот ум твоим сказаниям, о владыка Вайкунтхи: испорченный грехом, недобрый, жестокий, томимый вожделением, мучимый радостью, скорбью, страхом и жаждою; как же я, убогий, обдумаю в нём твой путь?» — обретают его именно эти другие. Оттого и сказано в «Брахма-вайварте»: «Покуда сердце загрязнено грехами, дотоле не будет ни разумения истины в шастре, ни разумения блага в благом гуру. Великий плод груды заслуг, рождённых многими рождениями, — от общения с благими и слушания шастры рождается любовь и прочее».

И хотя главным смыслом всё завершается в высшей истине, при вопросе, что же у них обозначаемое и что цель наставления о высшей истине и прочем, — вторичным смыслом надлежит наставить и в том двойстве. Обозначаемое там — именно обращённость к нему, ибо она противна отвращённости от него; она же отличаема как его почитание, откуда и является то знание. А цель — его переживание, отличаемое как непосредственное видение внутри и вовне, откуда само собою наступает прекращение всего страдания. И хотя это двойство подразумевается уже и в прежнем наставлении о совершенном, — как некий бедняк, услышав «в твоём доме есть клад», усердствует ради него и обретает его, — всё же, чтобы отвергнуть ослабление, наставление даётся снова.

Итак, обращаясь к ним, называя причиною страдания безначально совершенную отвращённость от него, полную отсутствия соприкосновения со знанием о нём, и прочее, он наставляет в обращённости к нему и прочем — подобно лечению, которое противоположно причине болезни: «Страх бывает от привязанности ко второму — у того, кто отошёл от Владыки; превратность и беспамятство — от его майи; оттого мудрый да почитает его, Владыку, одною преданностью, имея гуру своим божеством и своим „я“».

И тика: «Оттого что страх бывает от его майи, мудрый, то есть разумный, да почитает, да чтит именно его. — Но страх бывает от привязанности ко второму; она — от яйности с телом и прочим; а та — от того, что не вспыхивает своеобразие. Что же тут делает его майя? — на это он говорит: „отошедшего от Владыки“. У отвращённого от Владыки его майею бывает беспамятство, невспыхивание своеобразия; оттого превратность: „я есть тело“; оттого привязанность ко второму, оттого страх. Так ведь известно и в мирских морочениях. И сказано Бхагаваном: „Божественна эта моя майя, полная качеств, труднопреодолима; кто вручается мне, те превозмогают эту майю“. „Одною“ — да почитает неуклонною преданностью. И ещё: „гуру-девата-атма“ — тот, у кого гуру и есть божество, Владыка, а „атма“ — милейший; то есть так видящий». Так эта тика.

Versión

cc8dd2a4847d · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con