एवम् एकादशीजन्माष्टम्यादिगतोऽपि ज्ञेयः । अथ वैधीभेदाः शरणापत्तिश्रीगुर्वादिसत्सेवाश्रवणकीर्तनादयः । एते च प्रत्येकम् अपि द्वित्रादयः समुदित्यापि कारणानि भवन्ति, तथा श्रवणात् । तत्र प्रथमतः शरणापत्तिः । षड्वर्गाद्यरिकृतसंसारभयबाध्यमान एव हि शरणं प्रविशत्य् अनन्यगतिः । भक्तिमात्रकामोऽपि तत्कृतभगवद्वैमुख्यबाध्यमानः । अनन्यगतित्वं च द्विधा दर्श्यते—आश्रयान्तरस्याभावकथनेन, नातिप्रज्ञया कथञ्चिद् आश्रितस्यान्यस्य त्याजनेन च । पूर्वेण यथा— मर्त्यो मृत्युव्यालभीतः पलायन् लोकान् सर्वान् निर्भयं नाध्यगच्छत् । त्वत्पादाब्जं प्राप्य यदृच्छयाद्य सुस्थः शेते मृत्युर् अस्माद् अपैति ॥ इति । उत्तरेण यथा— तस्मात् त्वम् उद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतम् एव च ॥ माम् एकम् एव शरणम् आत्मानं सर्वदेहिनाम् । याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्य् अकुतोभयः ॥ इति । चोदनां श्रुतिं प्रतिचोदनां स्मृतिम् ॥ इति टीका च । श्रीगीतासु च—सर्वधर्मान् परित्यज्य इत्यादि । तस्या शरणापत्तेर् लक्षणं वैष्णवतन्त्रे— आनुकूल्यस्य सङ्कल्पः प्रतिकूल्यविवर्जनम् । रक्षिष्यतीति विश्वासो गोप्तृत्वे वरणं तथा । आत्मनिक्षेपकार्पण्ये षड्विधा शरणागतिः ॥ इति । अङ्गाङ्गिभेदेन षड्विधा । तत्र गोप्तृत्वेवरणम् एवाङ्गि शरणागतिशब्देनैकार्थ्यात्, अन्यानि त्व् अङ्गानि तत्परिकरत्वात् । आनुकूल्यप्रातिकूल्ये तद्भक्तादीनां शरणागतस्य भावस्य वा । रक्षिष्यतीति विश्वासः, क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस् त्र्यधीशस् तत्रास्मदीयविमृशे न कियान् इहार्थः इत्यादिप्रकारः । आत्मनिक्षेपः—केनापि देवेन हृदि स्थितेन यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि इति गौतमीयतन्त्रोक्तप्रकारः । यथोक्तं पाद्मोत्तरखण्डे चाष्टाक्षरस्य नमःशब्दव्याख्याने— अहङ्कृतिर् मकारः स्यान् नकारस् तन्निषेधकः । तस्मात् तु नमसा क्षेत्रिस्वातन्त्र्यं प्रतिषिध्यते ॥ भगवत्परतन्त्रोऽसौ तदायत्तात्मजीवनः। तस्मात् स्वसामर्थ्यविधिं त्यजेत् सर्वम् अशेषतः ॥ ईश्वरस्य तु सामर्थ्यान् नालभ्यं तस्य विद्यते । तस्मिन् न्यस्तभवः शेते तत्कर्मैव समाचरेत् ॥ इति । अत एव ब्रह्मवैवर्ते— अहङ्कारनिवृत्तानां केशवो न हि दूरगः । अहङ्कारयुतानां हि मध्ये पर्वतराशयः ॥ इति । अत एव तृतीये ब्रह्मस्तवे स्वातन्त्र्याभिमानिनः संसारः श्रूयते— यावत् पृथक्त्वम् इदम् आत्मन इन्द्रियार्थ मायाबलं भगवतो जन ईश पश्येत् । तावन् न संसृतिर् असौ प्रतिसङ्क्रमेत व्यर्थापि दुःखनिवहं वहती क्रियार्था ॥ इति । कार्पण्यं— परमकारुणिको न भवत्परः परमशोच्यतमो न च मत्परः इत्यादिप्रकारम् । गोप्तृत्वे वरणं च, यथा नारसिंहे— त्वां प्रपन्नोऽस्मि शरणं देवदेवं जनार्दनम् । इति यः शरणं प्राप्तस् तं क्लेशाद् उद्धराम्य् अहम् ॥ इति प्रकारम् । तद् अपि त्रिप्रकारं कायिकत्वादिभेदेन, यथोक्तं ब्रह्मपुराणे— कर्मणा मनसा वाचा येऽच्युतं शरणं गताः । न समर्थो यमस् तेषां ते मुक्तिफलभागिनः ॥ इति । व्याख्यातं श्रीहरिभक्तिविलासे— तवास्मीति वदन् वाचा तथैव मनसा विदन् । तत्स्थानम् आश्रितस् तन्वा मोदते शरणागतः ॥ इति । तद् एवं यस्य सर्वाङ्गसम्पन्ना शरणापत्तिः, तस्य झटित्य् एव सम्पूर्णफला, अन्येषां तु यथासम्पत्ति यथाक्रमं चेति ज्ञेयम् । ताम् एतां शरणापत्तिं श्लाघते— तापत्रयेणाभिहतस्य घोरे सन्तप्यमानस्य भवाध्वनीश । पश्यामि नान्यच् छरणं तवाङ्घ्रि द्वन्द्वातपत्राद् अमृताभिवर्षात् ॥ शरणागतानां सर्वदुःखदूरीकरणं निजमाधुरीणां सर्वतोवर्षं चात्राभिहितम् ॥ ॥
evam ekādaśī-janmāṣṭamy-ādi-gato'pi jñeyaḥ | atha vaidhī-bhedāḥ śaraṇāpatti-śrī-gurv-ādi-sat-sevā-śravaṇa-kīrtanādayaḥ | ete ca pratyekam api dvi-trādayaḥ samudityāpi kāraṇāni bhavanti, tathā śravaṇāt | tatra prathamataḥ śaraṇāpattiḥ | ṣaḍ-vargādy-ari-kṛta-saṁsāra-bhaya-bādhyamāna eva hi śaraṇaṁ praviśaty ananya-gatiḥ | bhakti-mātra-kāmo'pi tat-kṛta-bhagavad-vaimukhya-bādhyamānaḥ | ananya-gatitvaṁ ca dvidhā darśyate—āśrayāntarasyābhāva-kathanena, nātiprajñayā kathañcid āśritasyānyasya tyājanena ca | pūrveṇa yathā— martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan lokān sarvān nirbhayaṁ nādhyagacchat | tvat-pādābjaṁ prāpya yadṛcchayādya susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti || iti | uttareṇa yathā— tasmāt tvam uddhavotsṛjya codanāṁ praticodanām | pravṛttiṁ ca nivṛttiṁ ca śrotavyaṁ śrutam eva ca || mām ekam eva śaraṇam ātmānaṁ sarva-dehinām | yāhi sarvātma-bhāvena mayā syā hy akuto-bhayaḥ || iti | codanāṁ śrutiṁ praticodanāṁ smṛtim || iti ṭīkā ca | śrī-gītāsu ca—sarva-dharmān parityajya ity-ādi | tasyā śaraṇāpatter lakṣaṇaṁ vaiṣṇava-tantre— ānukūlyasya saṅkalpaḥ pratikūlya-vivarjanam | rakṣiṣyatīti viśvāso goptṛtve varaṇaṁ tathā | ātma-nikṣepa-kārpaṇye ṣaḍ-vidhā śaraṇāgatiḥ || iti | aṅgāṅgi-bhedena ṣaḍ-vidhā | tatra goptṛtvevaraṇam evāṅgi śaraṇāgati-śabdenaikārthyāt, anyāni tv aṅgāni tat-parikaratvāt | ānukūlya-prātikūlye tad-bhaktādīnāṁ śaraṇāgatasya bhāvasya vā | rakṣiṣyatīti viśvāsaḥ, kṣemaṁ vidhāsyati sa no bhagavāṁs try-adhīśas tatrāsmadīya-vimṛśe na kiyān ihārthaḥ ity-ādi-prakāraḥ | ātma-nikṣepaḥ—kenāpi devena hṛdi sthitena yathā niyukto'smi tathā karomi iti gautamīya-tantrokta-prakāraḥ | yathoktaṁ pādmottara-khaṇḍe cāṣṭākṣarasya namaḥ-śabda-vyākhyāne— ahaṅkṛtir ma-kāraḥ syān na-kāras tan-niṣedhakaḥ | tasmāt tu namasā kṣetri-svātantryaṁ pratiṣidhyate || bhagavat-paratantro'sau tadāyattātma-jīvanaḥ| tasmāt sva-sāmarthya-vidhiṁ tyajet sarvam aśeṣataḥ || īśvarasya tu sāmarthyān nālabhyaṁ tasya vidyate | tasmin nyasta-bhavaḥ śete tat-karmaiva samācaret || iti | ata eva brahma-vaivarte— ahaṅkāra-nivṛttānāṁ keśavo na hi dūragaḥ | ahaṅkāra-yutānāṁ hi madhye parvata-rāśayaḥ || iti | ata eva tṛtīye brahma-stave svātantryābhimāninaḥ saṁsāraḥ śrūyate— yāvat pṛthaktvam idam ātmana indriyārtha- māyā-balaṁ bhagavato jana īśa paśyet | tāvan na saṁsṛtir asau pratisaṅkrameta vyarthāpi duḥkha-nivahaṁ vahatī kriyārthā || iti | kārpaṇyaṁ— parama-kāruṇiko na bhavat-paraḥ parama-śocyatamo na ca mat-paraḥ ity-ādi-prakāram | goptṛtve varaṇaṁ ca, yathā nārasiṁhe— tvāṁ prapanno'smi śaraṇaṁ deva-devaṁ janārdanam | iti yaḥ śaraṇaṁ prāptas taṁ kleśād uddharāmy aham || iti prakāram | tad api tri-prakāraṁ kāyikatvādi-bhedena, yathoktaṁ brahma-purāṇe— karmaṇā manasā vācā ye'cyutaṁ śaraṇaṁ gatāḥ | na samartho yamas teṣāṁ te mukti-phala-bhāginaḥ || iti | vyākhyātaṁ śrī-hari-bhakti-vilāse— tavāsmīti vadan vācā tathaiva manasā vidan | tat-sthānam āśritas tanvā modate śaraṇāgataḥ || iti | tad evaṁ yasya sarvāṅga-sampannā śaraṇāpattiḥ, tasya jhaṭity eva sampūrṇa-phalā, anyeṣāṁ tu yathā-sampatti yathā-kramaṁ ceti jñeyam | tām etāṁ śaraṇāpattiṁ ślāghate— tāpa-trayeṇābhihatasya ghore santapyamānasya bhavādhvanīśa | paśyāmi nānyac charaṇaṁ tavāṅghri- dvandvātapatrād amṛtābhivarṣāt || śaraṇāgatānāṁ sarva-duḥkha-dūrīkaraṇaṁ nija-mādhurīṇāṁ sarvato-varṣaṁ cātrābhihitam || ||
Так же надо знать и об относящемся к экадаши, джанмаштами и прочему. Затем виды уставной: предание себя, служение шри гуру и прочим благим, слушание, воспевание и прочие. И они бывают причинами и каждый в отдельности, и взойдя вместе по два, по три и более, — так слышно.
Сперва — предание себя. Ведь в убежище входит именно тот, кто теснимь страхом круговорота, сотворённым врагами — шестёркою и прочими, — и не имеет иного пути; а желающий одной преданности — теснимый сотворённою ими отвращённостью от Бхагавана. Неимение иного пути показывается двояко: изложением того, что иного прибежища нет, и оставлением иного, принятого как-нибудь, не большим разумением. Первым — как: «Смертный, убоявшись змея-смерти, бежал и во всех мирах не обрёл бесстрашия; ныне, случайно обретя твою стопу-лотос, он покоится благополучно, и смерть от него отходит». Вторым — как: «Потому ты, о Уддхава, отбросив побуждение и противопобуждение, деятельность и недеяние, подлежащее слушанию и услышанное, — иди ко мне единому, убежищу, Атману всех воплощённых, всею душою: и станешь мною не боящимся ниоткуда». И тика: «„Побуждение“ — шрути, „противопобуждение“ — смрити». И в шри Гите — «оставив все законы» и далее.
Определение этого предания себя в вайшнавской тантре: «Намерение благоприятного, отвержение неблагоприятного, доверие „защитит“, избрание Его в хранители, вручение себя и смирение — шестерояко предание себя». Шестерояко — по различию члена и целого: целое здесь именно избрание Его в хранители, ибо оно единосмысленно самому слову «предание себя»; иные же — члены, будучи его свитою. Благоприятность и неблагоприятность — в отношении Его преданных и прочего или в отношении настроения предавшегося. Доверие «защитит» — образа «Тот Бхагаван, владыка трёх, устроит нам благо; нашего размышления здесь ни на что не хватит» и далее. Вручение себя — образа, сказанного в Гаутамия-тантре: «Как назначен я неким божеством, пребывающим в сердце, так и делаю». Как сказано и в последней части Падмы, в толковании слова «намах» восьмисложной: «„Ма“ — самость, „на“ — её отрицающий; потому поклоном отвергается самостоятельность обладателя поля. Он подвластен Бхагавану, и жизнь его зависит от Него; потому пусть оставит распорядок собственной силы — весь, без остатка. А силою Владыки нет для него недостижимого; сложив в Нём своё бытие, он покоится и пусть совершает Его дело».
Оттого и в Брахма-вайварте: «Для отвратившихся от самости Кешава не далёк; а у наделённых самостью посредине — громады гор». Оттого же в третьей, в гимне Брахмы, слышится круговорот того, кто мнит себя самостоятельным: «Доколе человек, о Владыка, видит эту отдельность себя, предметов чувств и силы майи Бхагавана, дотоле не отступит от него этот круговорот, бессмысленный, но несущий множество страданий, имеющий целью деяния». Смирение — образа «Нет милосердного превыше тебя и нет жалчайшего превыше меня» и далее. А избрание Его в хранители — как в Нарасимхе: «„К тебе, убежищу, богу богов Джанардане, прибег я“ — кто так обрёл убежище, того я извлекаю из мучения». И оно трёх образов, по различию телесного и прочего, как сказано в Брахма-пуране: «Над теми, кто делом, умом и речью пришёл в убежище к Ачьюте, Яма не властен; они участники плода освобождения». Истолковано в шри Хари-бхакти-виласе: «Речью говорящий „твой я“, так же ведающий умом, телом принявший Его обитель, — радуется предавшийся».
Итак, у кого предание себя полно всеми членами, у того плод мгновенно полон; у иных же — по мере полноты и по порядку; так надо знать. И это предание себя он восхваляет: «У поражённого тремя мучениями, палимого на страшном пути бытия, о Владыка, — не вижу я иного убежища, чем зонт двух твоих стоп, орошающий нектаром». Здесь сказано и об удалении всех страданий у предавшихся, и о всестороннем дожде Его сладостей.
aec037970aab · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Шесть частей предания себя держатся одной — избранием Его в хранители; остальные лишь обставляют её, и потому неполное предание не отвергается, а лишь зреет дольше.