अथ गुणश्रवणम्— कथा इमास् ते कथिता महात्मनां विताय लोकेषु यशः परेयुषाम् । विज्ञानवैराग्यविवक्षया विभो वचोविभूतीर् न तु पारमार्थ्यम् ॥ यस् तूत्तमःश्लोकगुणानुवादः सङ्गीयतेऽभीक्ष्णम् अमङ्गलघ्नः । तम् एव नित्यं शृणुयाद् अभीक्ष्णं कृष्णेऽमलां भक्तिम् अभीप्समानः ॥ टीका च—राजवंशानुकीर्तनस्य तात्पर्यम् आह—कथा इमा इति । विज्ञानं विषयासारताज्ञानम् । ततो वैराग्यम् । तयोर् विवक्षया । परेयुषां मृतानां वचोविभूतीर् वाग्विलासमात्ररूपाः । पारमार्थ्यं परमार्थयुक्तं कथनं न भवतीत्य् अर्थः । कस् तर्हि पुरुषाणाम् उपादेयः परमार्थः? तम् आह—यस् त्व् इति । नित्यं प्रत्यहम् । तत्राप्य् अभीक्ष्णम् ॥ इत्य् एषा । अत्र यत् क्वचिच् छ्रीरामलक्ष्मणादयोऽपि तेषां राज्ञां मध्ये वैराग्यार्थं छत्रिन्यायेन पठ्यन्ते, तन् निरस्यते । अतो यद्यपि निगमकल्पतरोः इत्याद्यनुसारेण सर्वस्यैव प्रसङ्गस्य रसरूपत्वं, तथापि क्वचित् साक्षाद्भक्तिमयशान्तादिरसरूपत्वं, क्वचित् तदुपकरणशान्तादिरसरूपत्वं च समर्थनीयम् । अस्ति हि तत्र तत्र भक्तिरसेष्व् अपि तारतम्यम् इति । गुणाः कारुण्यादयः । तद्गुणकीर्तिः स्वभाव एवासाव् इति श्रीगीतास्व् अपि दृष्टम्—स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत् प्रहृष्यत्य् अनुरज्यते च इत्यादौ । अत्र महाभागवतानाम् अपि भगवत इव गुणश्रवणं मतम्— तत् कथ्यतां महाभाग यदि कृष्णकथाश्रयम् । अथवास्य पदाम्भोजमकरन्दलिहां सताम् ॥ इति शौनकोक्तेः । यद्यप्य् अत्र गुणशब्देन रूपलीलयोर् अपि सौष्ठवं गृह्यते, तथापि तत्प्राधान्यनिर्देशात् पृथग्ग्रहणम् । एवम् उत्तरत्रापि ज्ञेयम् । भक्तिं प्रेमाणम् । अमलां कैवल्यादीच्छारहिताम् ॥ ॥
atha guṇa-śravaṇam— kathā imās te kathitā mahātmanāṁ vitāya lokeṣu yaśaḥ pareyuṣām | vijñāna-vairāgya-vivakṣayā vibho vaco-vibhūtīr na tu pāramārthyam || yas tūttamaḥ-śloka-guṇānuvādaḥ saṅgīyate'bhīkṣṇam amaṅgala-ghnaḥ | tam eva nityaṁ śṛṇuyād abhīkṣṇaṁ kṛṣṇe'malāṁ bhaktim abhīpsamānaḥ || ṭīkā ca—rāja-vaṁśānukīrtanasya tātparyam āha—kathā imā iti | vijñānaṁ viṣayāsāratā-jñānam | tato vairāgyam | tayor vivakṣayā | pareyuṣāṁ mṛtānāṁ vaco-vibhūtīr vāg-vilāsa-mātra-rūpāḥ | pāramārthyaṁ paramārtha-yuktaṁ kathanaṁ na bhavatīty arthaḥ | kas tarhi puruṣāṇām upādeyaḥ paramārthaḥ? tam āha—yas tv iti | nityaṁ pratyaham | tatrāpy abhīkṣṇam || ity eṣā | atra yat kvacic chrī-rāma-lakṣmaṇādayo'pi teṣāṁ rājñāṁ madhye vairāgyārthaṁ chatri-nyāyena paṭhyante, tan nirasyate | ato yadyapi nigama-kalpa-taroḥ ity-ādy-anusāreṇa sarvasyaiva prasaṅgasya rasa-rūpatvaṁ, tathāpi kvacit sākṣād-bhakti-maya-śāntādi-rasa-rūpatvaṁ, kvacit tad-upakaraṇa-śāntādi-rasa-rūpatvaṁ ca samarthanīyam | asti hi tatra tatra bhakti-raseṣv api tāratamyam iti | guṇāḥ kāruṇyādayaḥ | tad-guṇa-kīrtiḥ svabhāva evāsāv iti śrī-gītāsv api dṛṣṭam—sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā jagat prahṛṣyaty anurajyate ca ity-ādau | atra mahā-bhāgavatānām api bhagavata iva guṇa-śravaṇaṁ matam— tat kathyatāṁ mahā-bhāga yadi kṛṣṇa-kathāśrayam | athavāsya padāmbhoja-makaranda-lihāṁ satām || iti śaunakokteḥ | yadyapy atra guṇa-śabdena rūpa-līlayor api sauṣṭhavaṁ gṛhyate, tathāpi tat-prādhānya-nirdeśāt pṛthag-grahaṇam | evam uttaratrāpi jñeyam | bhaktiṁ premāṇam | amalāṁ kaivalyādīcchā-rahitām || ||
Затем слушание качеств: «Эти сказания, о вездесущий, рассказаны тебе о великих душах, что распространили в мирах свою славу и ушли, — из желания сказать о постижении и бесстрастии; это роскошества речи, а не высший смысл. А тот пересказ качеств Высшеславного, что воспевается непрестанно и сокрушает неблагое, — его и должен всегда, непрестанно слушать желающий чистой преданности Кришне». И тика: «Намерение перечисления царских родов он говорит: „эти сказания“. „Постижение“ — знание несущественности предметов; оттого бесстрастие; из желания сказать о них двоих. „Ушедших“ — умерших. „Роскошества речи“ — имеющие вид одной лишь игры слова. „Высший смысл“ — то есть изложение, наделённое высшим смыслом, ими не является; таков смысл. Какой же высший смысл для людей принимаем? Его он говорит: „а тот“. „Всегда“ — изо дня в день; и при этом „непрестанно“» — вот она.
Этим отвергается то, что кое-где среди тех царей ради бесстрастия читают по правилу «зонтоносцев» и шри Раму, Лакшману и прочих. И хотя, по «древа желаний веды» и далее, всякий предмет там имеет облик расы, — всё же надо обосновать, что кое-где это облик рас — шанты и прочих, — состоящих из непосредственной преданности, а кое-где — облик тех же рас как вспомогательных ей: ведь и в расах преданности есть там и там степень. «Качества» — милосердие и прочие. Что воспевание Его качеств есть сама природа, видно и в шри Гите: «Уместно, о Хришикеша, что от воспевания тебя мир ликует и привязывается» и далее. Здесь признано слушание качеств и великих бхагават, как и Бхагавана, — по сказанному Шаунакою: «То да будет рассказано, о великой доли, если оно имеет прибежищем сказание о Кришне или о благих, лижущих нектар Его стопы-лотоса». И хотя словом «качества» здесь берётся и превосходство облика и игр, всё же отдельное их взятие — по указанию их главности; так надо знать и далее. «Преданность» — любовь. «Чистую» — лишённую желания кайвальи и прочего.
eb17afe2cda2 · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Разделение проходит не между занимательным и скучным, а между речью, которая ведёт к Нему, и речью, которая только хорошо сделана.