Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.320.3Jīva Gosvāmī
940 / 1405
Linux
Pasar páginas
Ṣaṭ-sandarbha · 5.320.3
॥
Devanāgarī

हरिं सम्प्राप्य कामेन ततो मुक्ता भवार्णवात् ॥ इति । अतः पुरुषेष्व् अपि स्त्रीभावेनोद्भवाद् भगवद्विषयत्वान् न प्राकृतकामदेवोद्भावितः प्राकृतः कामोऽसौ, किन्तु साक्षान् मन्मथमन्मथः इति श्रवणाद् आगमादौ तस्य कामत्वेनोपासनाच् च भगवदेकोद्भावितोऽप्राकृत एवासौ काम इति ज्ञेयम् । श्रीमदुद्धवादीनां परमभक्तानाम् अपि च तच्छ्लाघा श्रूयते—एताः परं तनुभृतो भुवि गोपवध्वः इत्यादौ । किं बहुना, श्रुतीनाम् अपि तद्भावो बृहद्वामने प्रसिद्धः, यतस् तत्र श्रुतयोऽपि नित्यसिद्धगोपिकाभावाभिलाषिण्यस् तद्रूपेणैव तद्गणान्तःपातिन्यो बभूवुर् इति प्रसिद्धिः । एतत् प्रसिद्धिसूचकम् एवैतद् उक्त ताभिर् एव— निभृतमरुन्मनोऽक्षदृढयोगयुजो हृदि यन् मुनय उपासते तद् अरयोऽपि ययुः स्मरणात् । स्त्रिय उरगेन्द्रभोगभुजदण्डविषक्तधियो वयम् अपि ते समाः समदृशोऽङ्घ्रिसरोजसुधाः ॥ इति । विस्पष्टश् चायम् अर्थः । यद् ब्रह्माख्यं तत्त्वं शास्त्रदृष्ट्या प्रयासबाहुल्येन मुनय उपासते तद् अरयोऽपि यस्य स्मरणात् तदुपासनं विनैव ययुः । तथा स्त्रियः श्रीगोपसुभ्रुवस् ते तव श्रीनन्दनन्दनरूपस्य उरुगेन्द्रदेहतुल्यौ यौ भुजदण्डौ तव विषक्तधियः सत्यस् तवैव अङ्घ्रिसरोजसुधास् तदीयस्पर्शविशेषजातिप्रेममाधुर्याणि ययुः । वयं श्रुतयोऽपि समदृशस् तत्तुल्यभावाः सत्यः समास् तादृशगोपिकात्वप्राप्त्या तत्साम्यम् आप्तास् ता एवाङ्घ्रिसरोजसुधां यातवत्य इत्य् अर्थः । अर्थवशाद् विभक्तिविपरिणामः । अङ्घ्रीति सादरोक्तिः । अत्र तदरयोऽपि ययुः स्मरणाद् इत्य् अनेन भावमार्गस्य झटित्य् अर्थसाधनत्वं दर्शितम् । समदृश इत्य् अनेन रागानुगाया एव तत्र साधकतमत्वं व्यञ्जितम् । अन्यथा सर्वसाधनसाध्यविदुष्यः श्रुतयोऽन्यत्रैव प्रवर्तेरन् । तथा स्मरणपरयुग्मद्वयेऽस्मिन् स्वस्वयुग्मे प्रथमस्य मुख्यत्वं द्वितीयस्य गौणत्वं दर्शितम् । उभयत्राप्य् अपिशब्दसाहित्येनोत्तरत्र पाठाद् एकार्थताप्राप्तेः । अतः स्त्रिय इति नित्याः श्रीगोपिका एव ता ज्ञेयाः । तथैव श्रुतिभिर् इति श्रीकृष्णनित्यधाम्नि ता दृष्टा इति बृहद्वामन एव प्रसिद्धम् । तद् एवं साधु व्याख्यातं कामाद् द्वेषात् इत्यादौ तदघं हित्वा इत्य् अत्र तेषु मध्ये द्वेषभययोर् यदघम् इत्यादि ॥

Transliteración (IAST)

hariṁ samprāpya kāmena tato muktā bhavārṇavāt || iti | ataḥ puruṣeṣv api strī-bhāvenodbhavād bhagavad-viṣayatvān na prākṛta-kāma-devodbhāvitaḥ prākṛtaḥ kāmo'sau, kintu sākṣān manmatha-manmathaḥ iti śravaṇād āgamādau tasya kāmatvenopāsanāc ca bhagavad-ekodbhāvito'prākṛta evāsau kāma iti jñeyam | śrīmad-uddhavādīnāṁ parama-bhaktānām api ca tac-chlāghā śrūyate—etāḥ paraṁ tanu-bhṛto bhuvi gopa-vadhvaḥ ity-ādau | kiṁ bahunā, śrutīnām api tad-bhāvo bṛhad-vāmane prasiddhaḥ, yatas tatra śrutayo'pi nitya-siddha-gopikā-bhāvābhilāṣiṇyas tad-rūpeṇaiva tad-gaṇāntaḥ-pātinyo babhūvur iti prasiddhiḥ | etat prasiddhi-sūcakam evaitad ukta tābhir eva— nibhṛta-marun-mano-'kṣa-dṛḍha-yoga-yujo hṛdi yan munaya upāsate tad arayo'pi yayuḥ smaraṇāt | striya uragendra-bhoga-bhuja-daṇḍa-viṣakta-dhiyo vayam api te samāḥ sama-dṛśo'ṅghri-saroja-sudhāḥ || iti | vispaṣṭaś cāyam arthaḥ | yad brahmākhyaṁ tattvaṁ śāstra-dṛṣṭyā prayāsa-bāhulyena munaya upāsate tad arayo'pi yasya smaraṇāt tad-upāsanaṁ vinaiva yayuḥ | tathā striyaḥ śrī-gopa-subhruvas te tava śrī-nandanandana-rūpasya urugendra-deha-tulyau yau bhuja-daṇḍau tava viṣakta-dhiyaḥ satyas tavaiva aṅghri-saroja-sudhās tadīya-sparśa-viśeṣa-jāti-prema-mādhuryāṇi yayuḥ | vayaṁ śrutayo'pi samadṛśas tat-tulya-bhāvāḥ satyaḥ samās tādṛśa-gopikātva-prāptyā tat-sāmyam āptās tā evāṅghri-saroja-sudhāṁ yātavatya ity arthaḥ | artha-vaśād vibhakti-vipariṇāmaḥ | aṅghrīti sādaroktiḥ | atra tad-arayo'pi yayuḥ smaraṇād ity anena bhāva-mārgasya jhaṭity artha-sādhanatvaṁ darśitam | sama-dṛśa ity anena rāgānugāyā eva tatra sādhakatamatvaṁ vyañjitam | anyathā sarva-sādhana-sādhya-viduṣyaḥ śrutayo'nyatraiva pravarteran | tathā smaraṇa-para-yugma-dvaye'smin sva-sva-yugme prathamasya mukhyatvaṁ dvitīyasya gauṇatvaṁ darśitam | ubhayatrāpy api-śabda-sāhityenottaratra pāṭhād ekārthatā-prāpteḥ | ataḥ striya iti nityāḥ śrī-gopikā eva tā jñeyāḥ | tathaiva śrutibhir iti śrī-kṛṣṇa-nitya-dhāmni tā dṛṣṭā iti bṛhad-vāmana eva prasiddham | tad evaṁ sādhu vyākhyātaṁ kāmād dveṣāt ity-ādau tad-aghaṁ hitvā ity atra teṣu madhye dveṣa-bhayayor yad-agham ity-ādi ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
हरिंhariṁ«Хари
सम्प्राप्यsamprāpyaобретя
कामेनkāmenaжеланием,
ततोtatoоттого
मुक्ताmuktāосвобождены
भवार्णवात्bhavārṇavātот бытия океана»
इतिitiтак.
अतःataḥОттого,
पुरुषेष्व्puruṣeṣvв мужах
अपिapiтакже
स्त्रीstrīженским
भावेनोद्भवाद्bhāvenodbhavādнастроением возникновением,
भगवद्bhagavadБхагавана
विषयत्वान्viṣayatvānпредметом бытием,
नnaне
प्राकृतprākṛtaприродным
कामkāmaКама-
देवोद्भावितःdevodbhāvitaḥдевою порождённое
प्राकृतःprākṛtaḥприродное
कामोऽसौkāmo'sauжелание это,
किन्तुkintuно —
साक्षान्sākṣān«непосредственно
मन्मथmanmathaМанматхи
मन्मथःmanmathaḥМанматха»
इतिitiтак
श्रवणाद्śravaṇādслышанностью,
आगमादौāgamādauв агаме и прочем
तस्यtasyaего
कामत्वेनोपासनाच्kāmatvenopāsanācКамою почитанием
चcaже, —
भगवद्bhagavadБхагаваном
एकोद्भावितोऽप्राकृतekodbhāvito'prākṛtaодним порождённое, неприродное
एवासौevāsauименно это
कामkāmaжелание —
इतिitiтак
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать.
श्रीमद्śrīmadШримад
उद्धवादीनांuddhavādīnāṁУддхавы и прочих,
परमparamaвысших
भक्तानाम्bhaktānāmпреданных,
अपिapiтакже
चcaже
तच्tacих
छ्लाघाchlāghāвосхваление
श्रूयतेśrūyateслышится —
एताःetāḥ«эти
परंparaṁвысшие
तनुtanuтело
भृतोbhṛtoнесущие
भुविbhuviна земле,
गोपgopaпастухов
वध्वःvadhvaḥжёны»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
किंkiṁЧто
बहुनाbahunāмногим:
श्रुतीनाम्śrutīnāmу шрути
अपिapiтакже
तद्tadто
भावोbhāvoнастроение
बृहद्bṛhadв Брихад-
वामनेvāmaneвамане
प्रसिद्धःprasiddhaḥизвестно,
यतस्yatasибо
तत्रtatraтам
श्रुतयोऽपिśrutayo'piшрути также,
नित्यnityaвечно
सिद्धsiddhaдостигнутых
गोपिकाgopikāгопи
भावाभिलाषिण्यस्bhāvābhilāṣiṇyasнастроения возжелавшие,
तद्tadих
रूपेणैवrūpeṇaivaобликом именно
तद्tadих
गणान्तःgaṇāntaḥсонма внутрь
पातिन्योpātinyoвошедшими
बभूवुर्babhūvurстали —
इतिitiтак
प्रसिद्धिःprasiddhiḥизвестность.
एतत्etatЭтой
प्रसिद्धिprasiddhiизвестности
सूचकम्sūcakamуказанием
एवैतद्evaitadименно это
उक्तuktaсказанное
ताभिर्tābhirими
एवevaже:
निभृतnibhṛta«обузданные
मरुन्marunветры,
मनोmanoум,
क्षkṣaчувства имеющие,
दृढdṛḍhaтвёрдым
योगyogaсопряжением
युजोyujoсоединённые,
हृदिhṛdiв сердце
यन्yanкоторое
मुनयmunayaмолчальники
उपासतेupāsateпочитают, —
तद्tadтого
अरयोऽपिarayo'piвраги также
ययुःyayuḥдостигли
स्मरणात्smaraṇātпамятованием.
स्त्रियstriyaЖёны,
उरगेन्द्रuragendraзмеев владыки
भोगbhogaтела,
भुजbhujaрук-
दण्डdaṇḍaстолпов
विषक्तviṣaktaприлепившийся
धियोdhiyoразум имеющие, —
वयम्vayamмы
अपिapiтакже
तेteтвои,
समाःsamāḥравные,
समsamaс ровным
दृशोऽङ्घ्रिdṛśo'ṅghriвидением, стоп-
सरोजsarojaлотоса
सुधाःsudhāḥнектар»
इतिitiтак.
विस्पष्टश्vispaṣṭaśВполне ясен
चायम्cāyamже этот
अर्थःarthaḥсмысл.
यद्yadКоторая
ब्रह्माख्यंbrahmākhyaṁбрахманом зовомая
तत्त्वंtattvaṁистина,
शास्त्रśāstraписания
दृष्ट्याdṛṣṭyāвзглядом,
प्रयासprayāsaусилий
बाहुल्येनbāhulyenaобилием,
मुनयmunayaмолчальники
उपासतेupāsateпочитают, —
तद्tadтого
अरयोऽपिarayo'piвраги также,
यस्यyasyaкоторого
स्मरणात्smaraṇātпамятованием,
तद्tadто
उपासनंupāsanaṁпочитание
विनैवvinaivaбез именно,
ययुःyayuḥдостигли.
तथाtathāТак же
स्त्रियःstriyaḥ«жёны» —
श्रीśrīшри
गोपgopaпастушки
सुभ्रुवस्subhruvasпрекраснобровые;
तेte«твои» —
तवtavaтвоего,
श्रीśrīшри
नन्दनन्दनnandanandanaНанды сына
रूपस्यrūpasyaоблик имеющего;
उरुगेन्द्रurugendraзмеев владыки
देहdehaтелу
तुल्यौtulyauравные
यौyauкоторые
भुजbhujaрук-
दण्डौdaṇḍauстолпы
तवtavaтвои, —
विषक्तviṣaktaприлепившийся
धियःdhiyaḥразум имеющие
सत्यस्satyasсущие,
तवैवtavaivaтвоего именно
अङ्घ्रिaṅghriстоп-
सरोजsarojaлотоса
सुधास्sudhāsнектар —
तदीयtadīyaего
स्पर्शsparśaкасания
विशेषviśeṣaособого
जातिjātiрода
प्रेमpremaлюбви
माधुर्याणिmādhuryāṇiсладости —
ययुःyayuḥдостигли.
वयंvayaṁ«Мы» —
श्रुतयोऽपिśrutayo'piшрути также,
समदृशस्samadṛśas«с ровным видением» —
तत्tatим
तुल्यtulyaравное
भावाःbhāvāḥнастроение имеющие
सत्यःsatyaḥсущие,
समास्samās«равные» —
तादृशtādṛśaтакой
गोपिकात्वgopikātvaгопи бытия
प्राप्त्याprāptyāобретением
तत्tatим
साम्यम्sāmyamравенство
आप्तास्āptāsобретшие,
ताtāте
एवाङ्घ्रिevāṅghriименно стоп-
सरोजsarojaлотоса
सुधांsudhāṁнектар
यातवत्यyātavatyaдостигшие —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
अर्थarthaСмысла
वशाद्vaśādсилою
विभक्तिvibhaktiпадежа
विपरिणामःvipariṇāmaḥизменение.
अङ्घ्रीतिaṅghrīti«Стоп» так —
सादरोक्तिःsādaroktiḥпочтительное речение.
अत्रatraЗдесь
तद्tad«того
अरयोऽपिarayo'piвраги также
ययुःyayuḥдостигли
स्मरणाद्smaraṇādпамятованием»
इत्य्ityтак —
अनेनanenaэтим
भावbhāvaнастроения
मार्गस्यmārgasyaпути
झटित्य्jhaṭityмгновенного
अर्थarthaцели
साधनत्वंsādhanatvaṁдостижение
दर्शितम्darśitamпоказано.
समsama«С ровным
दृशdṛśaвидением»
इत्य्ityтак —
अनेनanenaэтим
रागानुगायाrāgānugāyāрагануги
एवevaименно
तत्रtatraтам
साधकतमत्वंsādhakatamatvaṁсильнейшим средством бытие
व्यञ्जितम्vyañjitamявлено.
अन्यथाanyathāИначе
सर्वsarvaвсех
साधनsādhanaсредств
साध्यsādhyaи достигаемых
विदुष्यःviduṣyaḥзнающие
श्रुतयोऽन्यत्रैवśrutayo'nyatraivaшрути в ином именно
प्रवर्तेरन्pravarteranдвинулись бы.
तथाtathāТак же
स्मरणsmaraṇaпамятования
परparaпреданных
युग्मyugmaдвоиц
द्वयेऽस्मिन्dvaye'sminв двоице этой
स्वsvaсвоей
स्वsvaи своей
युग्मेyugmeв двоице
प्रथमस्यprathamasyaпервого
मुख्यत्वंmukhyatvaṁглавность,
द्वितीयस्यdvitīyasyaвторого
गौणत्वंgauṇatvaṁвторостепенность
दर्शितम्darśitamпоказана.
उभयत्राप्य्ubhayatrāpyВ обоих также
अपिapi«также»
शब्दśabdaслова
साहित्येनोत्तरत्रsāhityenottaratraсопутствием, позднее
पाठाद्pāṭhādчтением,
एकार्थताekārthatāединосмысленности
प्राप्तेःprāpteḥобретением.
अतःataḥОттого
स्त्रियstriya«жёны»
इतिitiтак —
नित्याःnityāḥвечные
श्रीśrīшри
गोपिकाgopikāгопи
एवevaименно
ताtāони
ज्ञेयाःjñeyāḥдолжны быть знаемы.
तथैवtathaivaТак же именно
श्रुतिभिर्śrutibhirшрути
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
नित्यnityaвечной
धाम्निdhāmniв обители
ताtāони
दृष्टाdṛṣṭāвиданы —
इतिitiтак
बृहद्bṛhadв Брихад-
वामनvāmanaвамане
एवevaименно
प्रसिद्धम्prasiddhamизвестно.
तद्tadТо
एवंevaṁтак
साधुsādhuхорошо
व्याख्यातंvyākhyātaṁистолковано
कामाद्kāmād«от желания,
द्वेषात्dveṣātот ненависти»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее,
तद्tad«тот
अघंaghaṁгрех
हित्वाhitvāоставив»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь —
तेषुteṣuв тех
मध्येmadhyeсреди
द्वेषdveṣaненависти,
भययोर्bhayayorстраха
यद्yadкоторый
अघम्aghamгрех —
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
Traducción

«Обретя Хари желанием, они тем освобождены от океана бытия». Отсюда: поскольку и в мужах оно возникло как женское настроение и имеет предметом Бхагавана, — это желание не природное, порождённое природным Кама-девою, но, по слышанному «непосредственно Манматха Манматхи» и по тому, что в агаме и прочем Он почитается как Кама, — надо знать, что это желание неприродно и порождено одним Бхагаваном. И у шримад Уддхавы и прочих, высших преданных, слышится их восхваление — «эти жёны пастухов, высшие среди несущих тело на земле» и далее. Да что много: то же настроение известно и у самих шрути — в Брихад-вамане, где известно, что и шрути, возжелав настроения вечно достигнутых гопи, самим их обликом вошли в их сонм. Указанием на эту известность и служит сказанное ими самими: «То, что молчальники, обуздав ветры, ум и чувства и соединившись твёрдым сопряжением, почитают в сердце, — того достигли памятованием даже враги. Жёны, чей разум прилепился к рукам-столпам, подобным телу владыки змеев, достигли нектара твоих стоп-лотосов; и мы, равные им, с тем же видением, — тоже». Смысл вполне ясен.\n\nТу истину, зовомую брахманом, которую молчальники почитают взглядом писания, с обилием усилий, — её достигли даже враги, одним памятованием о Нём, вовсе без того почитания. А «жёны» — прекраснобровые шри пастушки; «твои» — тебя, в облике сына Нанды; чей разум прилепился к твоим рукам-столпам, подобным телу владыки змеев, — они достигли нектара твоих стоп-лотосов, то есть сладостей любви особого рода, рождённых от Его касания. «Мы» — шрути; «с тем же видением» — имеющие равное им настроение; «равные» — обретшие равенство им обретением такого же бытия гопи, — и они-то и достигли нектара стоп-лотосов; таков смысл. Падеж изменён по силе смысла. «Стоп» — речение почтительное. Словами «того достигли памятованием даже враги» показано, что путь настроения достигает цели мгновенно; а словами «с тем же видением» явлено, что сильнейшее средство там — именно рагануга: иначе шрути, знающие все средства и достигаемое, двинулись бы иным путём. И в этой двоице двоиц, преданных памятованию, показана в каждой своей двоице главность первого и второстепенность второго, — ибо в обоих случаях сопутствие слова «также» и позднейшее чтение дают единосмысленность. Оттого «жёны» надо знать как вечных шри гопи; и так же известно в самой Брихад-вамане, что они были виданы шрути в вечной обители шри Кришны. Итак, хорошо истолковано в «от желания, от ненависти» и далее, где «оставив тот грех» значит: тот грех, что бывает среди них у ненависти и страха, и далее.

Versión

a3382f000516 · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con