भूतादिपूजा तु तत्पूजाङ्गत्वे विहितापि न कर्तव्या, तदावरणदेवतात्वाभावात् । निषिद्धं च तत्रैव— यक्षाणां च पिशाचानां मद्यमांसभुजां तथा । दिवौकसां तु भजनं सुरापानसमं स्मृतम् ॥ इति । अत एवावश्यकपूज्यानाम् अन्येषां तत्स्वीकृतैर् अपि मद्यादिभिः पूजा निषिद्धा, यथा सङ्कर्षणादीनाम् । अथ पीठपूजायां येऽप्य् अधर्माद्या वर्तन्ते, गुणत्रयं च, तानि तु पाद्मोत्तरखण्डे स्पष्टान्य् अपि न सन्ति, तथा स्वायम्भुवागमेऽपि, तस्मान् नादरणीयानि । केचित् तु नारदपञ्चरात्रदृष्ट्या तान्य् अन्यथैव व्याचक्षते, यथोक्तं तत्रैव—अधर्माद्याद्यचतुष्कं तु अश्रेयसि नियोजनम् इत्य् अधार्मिकादिषु तत्तदन्तर्यामिशक्तिर् अधर्माद्यम् इत्य् अर्थः । तथा पीठपूजायां भगवद्धाम्नि श्रीगुरुपादुकापूजनम् एवं सङ्गच्छते, यथा—य एव भगवान् अत्र व्यष्टिरूपतया भक्तावतारत्वेन श्रीगुरुरूपो वर्तते, स एव तत्र समष्टिरूपतया स्ववामप्रदेशे साक्षादवतारत्वेनापि तद्रूपो वर्तत इति । तथा—ये चात्र श्रीरामाद्युपासनायां मैन्दद्विविदादय आवरणदेवताः, ते तु तदीयनित्यधामगता नित्याः शुद्धाश् च ज्ञेयाः । यथाक्रूराघमर्षणे तेन श्रीप्रह्लादादयो दृष्टाः । य एव श्रीप्रह्लादः पृथ्वीदोहनेऽपि वत्सोऽभूत्, तदानीं तज्जन्माभावात्, चाक्षुषमन्वन्तर एव हिरण्यकशिपोर् जातत्वात् । अन्ये तु स्वस्वधाम्नि नित्यप्राकट्यस्यैव श्रीरामादेः प्रपञ्चप्राकाट्यावसरं प्राप्य तत्साहाय्यार्थं नित्यपार्षदमैन्दद्विविदादिशक्त्यावेशिनो जीवाः सुग्रीवादिभागवतद्वेषिबालिप्रभृतिसम्बन्धाद् उत्तरकाले भगवद्विद्वेषिनरकासुरादिसङ्गाच् च दुष्टभावा भवन्तीत्य् अवधेयम् । प्रपञ्चलोकमिश्रत्वेनैव प्राकट्यसम्भवात् । अथ श्रीकृष्णगोकुलोपासनायाम् अपि यत् श्रीरुक्मिण्यादीनाम् आवरणत्वं, तत् तु तच्छक्तिविशेषरूपाणां तासां विमलादीनाम् इवान्तर्धानगतत्वेनैव, न तु तत्तल्लीलागतप्राकट्येनेति ज्ञेयम् । अत एव ध्याने ता नोक्ताः । केचित् तु रुक्मिण्यादिनामानि श्रीराधादिनामान्तरत्वेनैव मन्यन्ते । यथा ते शङ्खचक्रगदामुद्रादिधारणं श्रीकृष्णचरणचिह्नत्वेनैव स्वीकुर्वन्ति, यथा च द्वारान्तःपार्श्वयोर् गङ्गायमुनयोः पूज्यमानयोर् गङ्गा श्रीगोवर्धने प्रसिद्धा मानसगङ्गेति मन्यन्ते । तथा च, विष्वक्सेनादयो भद्रसेनादय इति । श्रीकृष्णपीठपूजायां श्वेतद्वीपक्षीरसमुद्रपूजा च गोलोकाख्यस्य तद्धाम्नोऽपि श्वेतद्वीपेतिनामत्वात्, कामधेनुकोटिनिःसृतदुग्धपूरविशेषस्य च तत्र स्थितत्वात् । यथोक्तं ब्रह्मसंहितायां तद्वर्णनान्ते—
bhūtādi-pūjā tu tat-pūjāṅgatve vihitāpi na kartavyā, tad-āvaraṇa-devatātvābhāvāt | niṣiddhaṁ ca tatraiva— yakṣāṇāṁ ca piśācānāṁ madya-māṁsa-bhujāṁ tathā | divaukasāṁ tu bhajanaṁ surā-pāna-samaṁ smṛtam || iti | ata evāvaśyaka-pūjyānām anyeṣāṁ tat-svīkṛtair api madyādibhiḥ pūjā niṣiddhā, yathā saṅkarṣaṇādīnām | atha pīṭha-pūjāyāṁ ye'py adharmādyā vartante, guṇa-trayaṁ ca, tāni tu pādmottara-khaṇḍe spaṣṭāny api na santi, tathā svāyambhuvāgame'pi, tasmān nādaraṇīyāni | kecit tu nārada-pañcarātra-dṛṣṭyā tāny anyathaiva vyācakṣate, yathoktaṁ tatraiva—adharmādy-ādya-catuṣkaṁ tu aśreyasi niyojanam ity adhārmikādiṣu tat-tad-antaryāmi-śaktir adharmādyam ity arthaḥ | tathā pīṭha-pūjāyāṁ bhagavad-dhāmni śrī-guru-pādukā-pūjanam evaṁ saṅgacchate, yathā—ya eva bhagavān atra vyaṣṭi-rūpatayā bhaktāvatāratvena śrī-guru-rūpo vartate, sa eva tatra samaṣṭi-rūpatayā sva-vāma-pradeśe sākṣād-avatāratvenāpi tad-rūpo vartata iti | tathā—ye cātra śrī-rāmādy-upāsanāyāṁ mainda-dvividādaya āvaraṇa-devatāḥ, te tu tadīya-nitya-dhāma-gatā nityāḥ śuddhāś ca jñeyāḥ | yathākrūrāgha-marṣaṇe tena śrī-prahlādādayo dṛṣṭāḥ | ya eva śrī-prahlādaḥ pṛthvī-dohane'pi vatso'bhūt, tadānīṁ taj-janmābhāvāt, cākṣuṣa-manvantara eva hiraṇyakaśipor jātatvāt | anye tu sva-sva-dhāmni nitya-prākaṭyasyaiva śrī-rāmādeḥ prapañca-prākāṭyāvasaraṁ prāpya tat-sāhāyyārthaṁ nitya-pārṣada-mainda-dvividādi-śakty-āveśino jīvāḥ sugrīvādi-bhāgavata-dveṣi-bāli-prabhṛti-sambandhād uttara-kāle bhagavad-vidveṣi-narakāsurādi-saṅgāc ca duṣṭa-bhāvā bhavantīty avadheyam | prapañca-loka-miśratvenaiva prākaṭya-sambhavāt | atha śrī-kṛṣṇa-gokulopāsanāyām api yat śrī-rukmiṇy-ādīnām āvaraṇatvaṁ, tat tu tac-chakti-viśeṣa-rūpāṇāṁ tāsāṁ vimalādīnām ivāntardhāna-gatatvenaiva, na tu tat-tal-līlā-gata-prākaṭyeneti jñeyam | ata eva dhyāne tā noktāḥ | kecit tu rukmiṇy-ādi-nāmāni śrī-rādhādi-nāmāntaratvenaiva manyante | yathā te śaṅkha-cakra-gadā-mudrādi-dhāraṇaṁ śrī-kṛṣṇa-caraṇa-cihnatvenaiva svīkurvanti, yathā ca dvārāntaḥ-pārśvayor gaṅgā-yamunayoḥ pūjyamānayor gaṅgā śrī-govardhane prasiddhā mānasa-gaṅgeti manyante | tathā ca, viṣvaksenādayo bhadrasenādaya iti | śrī-kṛṣṇa-pīṭha-pūjāyāṁ śvetadvīpa-kṣīra-samudra-pūjā ca golokākhyasya tad-dhāmno'pi śvetadvīpeti-nāmatvāt, kāmadhenu-koṭi-niḥsṛta-dugdha-pūra-viśeṣasya ca tatra sthitatvāt | yathoktaṁ brahma-saṁhitāyāṁ tad-varṇanānte—
А почитание духов и прочих, хотя и предписанное как член того почитания, творить не следует: они не божества Его окружения. И там же оно запрещено: «Почитание якшей и пишачей, вкушающих хмельное и мясо, а также небожителей, названо равным питию хмельного». Оттого и почитание иных, непременно почитаемых, — даже тем хмельным и прочим, что ими принимается, — запрещено, как у Санкаршаны и прочих. Затем, беззаконие и прочее, что пребывает в почитании седалища, и троица гун, — их в последней части Падмы прямо нет, как и в Сваямбхува-агаме; потому им не следует воздавать почитания. А некоторые, по взгляду Нарада-панчаратры, толкуют их иначе, как там же сказано: «А первая четверица, беззаконие и прочее, — приставление к неблагу»; то есть беззаконие и прочее — это та и та сила внутреннего правителя в беззаконных и прочих. Так же согласуется и почитание сандалий шри гуру в обители Бхагавана при почитании седалища: тот же самый Бхагаван, который здесь пребывает в облике шри гуру, отдельным обликом, как нисхождение в виде преданного, — он же там, совокупным обликом, пребывает тем обликом и как непосредственное нисхождение, по левую свою сторону.
Так же: Майнда, Двивида и прочие, что здесь, в почитании шри Рамы и прочих, суть божества окружения, — их надо знать вечными и чистыми, пребывающими в Его вечной обители. Как Акрурою в месте, смывающем грех, виданы шри Прахлада и прочие; и тот же шри Прахлада был телёнком при доении земли, — ибо тогда он ещё не родился: у Хираньякашипу он родился лишь в манвантару Чакшуши. А иные — это души, наделённые силою вечных спутников, Майнды, Двивиды и прочих, которые, получив случай явления в мире шри Рамы и прочих, вечно явленных в своей обители, пришли ради помощи Ему; и надо уразуметь, что они становятся испорченными по настроению — от связи с Бали и подобными, ненавистниками бхагават, как у Сугривы и прочих, и в позднейшее время от общения с Наракасурою и прочими, ненавистниками Бхагавана, — ибо явление возможно лишь при смешении с людьми мира.
Затем и то, что при почитании Гокулы шри Кришны шри Рукмини и прочие суть окружение, — надо знать, что они, имеющие облик особых Его сил, как Вимала и прочие, взяты в состоянии сокрытости, а не в явленности тех и тех игр; оттого в созерцании они и не названы. А некоторые мыслят имена Рукмини и прочих как иные имена шри Радхи и прочих; как они принимают ношение печатей раковины, диска, булавы и прочего именно за знаки стоп шри Кришны; и как о Ганге и Ямуне, почитаемых по сторонам внутри врат, мыслят, что Ганга — это известная у шри Говардхана Манаса-ганга. И так же: Вишваксена и прочие — это Бхадрасена и прочие. А почитание Шветадвипы и молочного океана при почитании седалища шри Кришны — потому, что и та обитель, зовомая Голокою, именуется Шветадвипою, и потому, что там пребывает особый поток молока, истёкшего от миллионов камадхену. Как сказано в Брахма-самхите в конце её описания:
3ab0a568de95 · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Один и тот же облик стоит в разных местах по-разному: в игре он явлен, при седалище — сокрыт, — и потому список окружения не совпадает со списком участников игр.