अथ ज्ञानानादरेणाप्य् उदाह्रियते । तत्र तस्य कृच्छ्रसाधनत्वेनानादरो दर्शित एव—पानेन ते देवकथासुधायाः इत्यादिभ्याम् । तथोक्तं श्रीकुमारोपदेशे, कृच्छ्रो महान् इत्यादि । श्रीगीतासु च— श्री अर्जुन उवाच— एवं सततयुक्ता ये भक्तास् त्वां पर्युपासते । ये चाप्य् अक्षरम् अव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ श्रीभगवान् उवाच— मय्य् आवेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते । श्रद्धया परयोपेतास् ते मे युक्ततमा मताः ॥ ये त्व् अक्षरम् अनिर्देश्यम् अव्यक्तं पर्युपासते । सर्वत्रगम् अचिन्त्यं च कूटस्थम् अचलं ध्रुवम् ॥ संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः । ते प्राप्नुवन्ति माम् एव सर्वभूतहिते रताः ॥ क्लेशोऽधिकतरस् तेषाम् अव्यक्तासक्तचेतसाम् । अव्यक्ता हि गतिर् दुःखं देहवद्भिर् अवाप्यते ॥ भक्तिमार्गे तु श्रमो न स्यात् । तद्वशीकारितारूपं फलं चापूर्वम् इत्य् आह— ज्ञाने प्रयासम् उदपास्य नमन्त एव जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् । स्थाने स्थिताः श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभिर् ये प्रायशोऽजित जितोऽप्य् असि तैस् त्रिलोक्याम् ॥ उदपास्य इषद् अप्य् अकृत्वा । स्थानेसतां निवास एव स्थिता अपि। सन्मुखरितां सद्भिर् मुखरितां स्वत एव नित्यं प्रकटितां भवदीयवार्तां तत् स्वत एव श्रुतिगतां श्रवणं प्राप्तां तनुवाङ्मनोभिर् नमन्तः सन्निधिमात्रेण कुर्वन्तो ये जीवन्ति केवलं यद्यपि नान्यत् कुर्वन्ति तैः प्रायशस् त्रिलोक्याम् अन्यैर् अजितोऽपि त्वं जितोऽसि वशीकृतोऽसि । अत एवोक्तं श्रीनृसिंहपुराणे— पत्रेषु पुष्पेषु फलेषु तोयेष्व् अक्रीतलभ्येषु सदैव सत्सु । भक्त्या सुलभ्ये पुरुषे पुराणे मुक्तौ किमर्थं क्रियते प्रयत्नः ॥ इति ।
atha jñānānādareṇāpy udāhriyate | tatra tasya kṛcchra-sādhanatvenānādaro darśita eva—pānena te deva-kathā-sudhāyāḥ ity-ādibhyām | tathoktaṁ śrī-kumāropadeśe, kṛcchro mahān ity-ādi | śrī-gītāsu ca— śrī arjuna uvāca— evaṁ satata-yuktā ye bhaktās tvāṁ paryupāsate | ye cāpy akṣaram avyaktaṁ teṣāṁ ke yoga-vittamāḥ || śrī-bhagavān uvāca— mayy āveśya mano ye māṁ nitya-yuktā upāsate | śraddhayā parayopetās te me yuktatamā matāḥ || ye tv akṣaram anirdeśyam avyaktaṁ paryupāsate | sarvatragam acintyaṁ ca kūṭastham acalaṁ dhruvam || saṁniyamyendriya-grāmaṁ sarvatra sama-buddhayaḥ | te prāpnuvanti mām eva sarva-bhūta-hite ratāḥ || kleśo'dhikataras teṣām avyaktāsakta-cetasām | avyaktā hi gatir duḥkhaṁ dehavadbhir avāpyate || bhakti-mārge tu śramo na syāt | tad-vaśīkāritā-rūpaṁ phalaṁ cāpūrvam ity āha— jñāne prayāsam udapāsya namanta eva jīvanti san-mukharitāṁ bhavadīya-vārtām | sthāne sthitāḥ śruti-gatāṁ tanu-vāṅ-manobhir ye prāyaśo'jita jito'py asi tais tri-lokyām || udapāsya iṣad apy akṛtvā | sthānesatāṁ nivāsa eva sthitā api| san-mukharitāṁ sadbhir mukharitāṁ svata eva nityaṁ prakaṭitāṁ bhavadīya-vārtāṁ tat svata eva śruti-gatāṁ śravaṇaṁ prāptāṁ tanu-vāṅ-manobhir namantaḥ sannidhi-mātreṇa kurvanto ye jīvanti kevalaṁ yadyapi nānyat kurvanti taiḥ prāyaśas tri-lokyām anyair ajito'pi tvaṁ jito'si vaśīkṛto'si | ata evoktaṁ śrī-nṛsiṁha-purāṇe— patreṣu puṣpeṣu phaleṣu toyeṣv akrīta-labhyeṣu sadaiva satsu | bhaktyā sulabhye puruṣe purāṇe muktau kim-arthaṁ kriyate prayatnaḥ || iti |
Затем приводится и пренебрежение знанием. Небрежение им как трудным средством показано в «Питием нектара сказаний о тебе, о бог» и следующем за ним; так же сказано в наставлении шри Кумары: «Весьма труден» и далее.
И в шри Гитах: шри Арджуна сказал: «Кто лучше знает йогу — те преданные, что, постоянно сопряжённые, почитают тебя, или те, что почитают нетленное, непроявленное?» Шри Бхагаван сказал: «Те, кто, вложив в меня ум, вечно сопряжённые, почитают меня, наделённые высшею верою, — те мыслятся мною наисопряжённейшими. А те, кто почитает нетленное, неуказуемое, непроявленное, вездесущее и непомыслимое, неизменное, недвижное, прочное, — обуздав совокупность чувств, равные разумом ко всему, радующиеся благу всех существ, — они тоже достигают меня. Но труд тяжелее у тех, чьё сознание привязано к непроявленному: непроявленный путь с трудом достигается теми, у кого есть тело».
На пути же преданности труда нет, а плод его — покорение Его самого — небывал; о том он и говорит: «Отложив усилие в знании, они живут лишь тем, что кланяются телом, речью и умом вести о тебе, возглашаемой благими и дошедшей до их слуха, — оставаясь на своём месте; и ими-то, о непобедимый, ты большею частью побеждён в трёх мирах». «Отложив» — не совершив и малого. «На месте» — оставаясь именно в обители благих. «Возглашаемую благими» — весть о тебе, которую благие являют сами собою и всегда; ту самую весть, что сама собою дошла до слуха, они, кланяясь ей телом, речью и умом — делая это одною своею близостью, — и живут только этим, хотя бы ничего иного не делали; ими-то ты, кого иные не победили, большею частью побеждён и покорён в трёх мирах.
Оттого и сказано в шри Нрисимха-пуране: «Когда листья, цветы, плоды и воды всегда доступны и без покупки, а древний Пуруша легко достижим преданностью, — к чему совершать усилие ради освобождения?»
09ffe64c1787 · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Гита не отнимает у непроявленного пути его цели — она называет его цену: телесному существу он даётся трудом. Против этого и поставлено «живут, кланяясь» — усилие, которого почти нет.