Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Five — Bhakti: How He Is Reached5.238.1Jīva Gosvāmī
849 / 1405
Linux
Pasar páginas
Ṣaṭ-sandarbha · 5.238.1
॥
Devanāgarī

श्रीगुर्वाज्ञया तत्सेवनाविरोधेन चान्येषाम् अपि वैष्णवानां सेवनं श्रेयः । अन्यथा दोषः स्यात् । यथा श्रीनारदोक्तौ— गुरौ सन्निहिते यस् तु पूजयेद् अन्यम् अग्रतः । स दुर्गतिम् अवाप्नोति पूजनं तस्य निष्फलम् ॥ इति । यः प्रथमं शाब्दे परे च निष्णातं इत्याद्युक्तलक्षणं गुरुं नाश्रितवान्, तादृशगुरोश् च मत्सरादितो महाभागवतसत्कारादाव् अनुमतिं न लभते, स प्रथमत एव त्यक्तशास्त्रो न विचार्यते । उभयसङ्कटपातो हि तस्मिन् भवत्य् एव । एवमादिकाभिप्रायेणैव— यो वक्ति न्यायरहितम् अन्यायेन शृणोति यः । ताव् उभौ नरकं घोरं व्रजतः कालम् अक्षयम् ॥ इति नारदपञ्चरात्रे । अत एव दूरत एवाराध्यस् तादृशो गुरुः । वैष्णवविद्वेषी चेत् परित्याज्य एव । गुरोर् अप्य् अवलिप्तस्य कार्याकार्यम् अजानतः । उत्पथप्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ इति स्मरणात् । तस्य वैष्णवभावराहित्येणावैष्णवतया अवैष्णवोपदिष्टेन इत्यादिवचनविषयत्वाच् च । यथोक्तलक्षणस्य गुरोर् अविद्यमानायां तु, तथैव महाभागवतस्यैकस्य नित्यसेवनं परमं श्रेयः । स च श्रीगुरुवत् समवासनः स्वस्मिन् कृपालुचित्तश् च ग्राह्यः । यस्य यत्सङ्गतिः पुंसो मणिवत् स्यात् स तद्गुणः । स्वकुलर्द्ध्यै ततो धीमान् स्वयूथान्य् एव संश्रयेत् ॥ इति श्रीहरिभक्तिसुधोदयदृष्ट्या कृपां विना तस्मिन् चित्तारत्या च । अथ सर्वस्यैव भागवतचिह्नधारिमात्रस्य तु यथायोग्यं सेवाविधानम् । तत्र महाभागवतसेवा द्विविधा—प्रसङ्गरूपा, परिचर्यारूपा च । तत्र प्रसङ्गरूपा, यथा— नो रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस् तपस् त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ व्रतानि यज्ञश् छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमाः । यथावरुन्धे सत्सङ्गः सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ पूर्वाध्याये— इष्टापूर्तेन माम् एवं यो यजेत समाहितः । लभते मयि सद्भक्तिं मत्स्मृतिः साधुसेवया ॥ इत्य् अनेन साधुसेवया भक्तिनिष्ठाजनने साधनानन्तरसव्यपेक्षत्वम् इवोक्तम् । अत्र इष्टशब्देन सप्तमस्कन्धोक्तरीत्याग्निहोत्रदर्शपौर्णमासचातुर्मास्ययागपशुयागवैश्वदेवबलिहरणान्य् उच्यन्ते । पूर्तशब्देन सुरालयारामकूपवापीतडागप्रपान्नसत्राण्य् उच्यन्ते । अत्र तु इष्टं, हविषाग्नौ यजेत माम् इत्यादौ अग्निहोत्राद्य् उपलक्षितं, पूर्तमुद्यानोपवनाक्रीडैत्याद्युपलक्षितं ज्ञेयम् । एवं पूर्वोक्तप्रकारेणेष्टापूर्तेन यो मां यजेत स मत्स्मृतिः, तत्र साधुसेवया सतां प्रसङ्गेन सद्भक्तिम् अन्तरङ्गभक्तिनिष्ठां प्राप्नोतीत्य् अर्थः । तत्राग्निहोत्रादीनां भक्तौ प्रवेशोऽग्न्यन्तर्यामिरूपभगवदधिष्ठानत्वेनाग्न्यादिसन्तर्पणात् । कूपारामादीनां च तत्परिचर्यार्थं क्रियमाणत्वात् तत्र प्रवेशः ।

Transliteración (IAST)

śrī-gurv-ājñayā tat-sevanāvirodhena cānyeṣām api vaiṣṇavānāṁ sevanaṁ śreyaḥ | anyathā doṣaḥ syāt | yathā śrī-nāradoktau— gurau sannihite yas tu pūjayed anyam agrataḥ | sa durgatim avāpnoti pūjanaṁ tasya niṣphalam || iti | yaḥ prathamaṁ śābde pare ca niṣṇātaṁ ity-ādy-ukta-lakṣaṇaṁ guruṁ nāśritavān, tādṛśa-guroś ca matsarādito mahābhāgavata-satkārādāv anumatiṁ na labhate, sa prathamata eva tyakta-śāstro na vicāryate | ubhaya-saṅkaṭa-pāto hi tasmin bhavaty eva | evam-ādikābhiprāyeṇaiva— yo vakti nyāya-rahitam anyāyena śṛṇoti yaḥ | tāv ubhau narakaṁ ghoraṁ vrajataḥ kālam akṣayam || iti nārada-pañcarātre | ata eva dūrata evārādhyas tādṛśo guruḥ | vaiṣṇava-vidveṣī cet parityājya eva | guror apy avaliptasya kāryākāryam ajānataḥ | utpatha-pratipannasya parityāgo vidhīyate || iti smaraṇāt | tasya vaiṣṇava-bhāva-rāhityeṇāvaiṣṇavatayā avaiṣṇavopadiṣṭena ity-ādi-vacana-viṣayatvāc ca | yathokta-lakṣaṇasya guror avidyamānāyāṁ tu, tathaiva mahā-bhāgavatasyaikasya nitya-sevanaṁ paramaṁ śreyaḥ | sa ca śrī-guruvat sama-vāsanaḥ svasmin kṛpālu-cittaś ca grāhyaḥ | yasya yat-saṅgatiḥ puṁso maṇivat syāt sa tad-guṇaḥ | sva-kularddhyai tato dhīmān sva-yūthāny eva saṁśrayet || iti śrī-hari-bhakti-sudhodaya-dṛṣṭyā kṛpāṁ vinā tasmin cittāratyā ca | atha sarvasyaiva bhāgavata-cihna-dhāri-mātrasya tu yathā-yogyaṁ sevā-vidhānam | tatra mahā-bhāgavata-sevā dvividhā—prasaṅga-rūpā, paricaryā-rūpā ca | tatra prasaṅga-rūpā, yathā— no rodhayati māṁ yogo na sāṅkhyaṁ dharma eva ca | na svādhyāyas tapas tyāgo neṣṭā-pūrtaṁ na dakṣiṇā || vratāni yajñaś chandāṁsi tīrthāni niyamā yamāḥ | yathāvarundhe sat-saṅgaḥ sarva-saṅgāpaho hi mām || pūrvādhyāye— iṣṭā-pūrtena mām evaṁ yo yajeta samāhitaḥ | labhate mayi sad-bhaktiṁ mat-smṛtiḥ sādhu-sevayā || ity anena sādhu-sevayā bhakti-niṣṭhā-janane sādhanānantara-sa-vyapekṣatvam ivoktam | atra iṣṭa-śabdena saptama-skandhokta-rītyāgnihotra-darśa-paurṇamāsa-cāturmāsya-yāga-paśu-yāga-vaiśvadeva-bali-haraṇāny ucyante | pūrta-śabdena surālayārāma-kūpa-vāpī-taḍāga-prapānna-satrāṇy ucyante | atra tu iṣṭaṁ, haviṣāgnau yajeta mām ity-ādau agnihotrādy upalakṣitaṁ, pūrtamudyānopavanākrīḍa-ity-ādy-upalakṣitaṁ jñeyam | evaṁ pūrvokta-prakāreṇeṣṭā-pūrtena yo māṁ yajeta sa mat-smṛtiḥ, tatra sādhu-sevayā satāṁ prasaṅgena sad-bhaktim antaraṅga-bhakti-niṣṭhāṁ prāpnotīty arthaḥ | tatrāgni-hotrādīnāṁ bhaktau praveśo'gny-antaryāmi-rūpa-bhagavad-adhiṣṭhānatvenāgny-ādi-santarpaṇāt | kūpārāmādīnāṁ ca tat-paricaryārthaṁ kriyamāṇatvāt tatra praveśaḥ |

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
श्रीśrīШри
गुर्व्gurvгуру
आज्ञयाājñayāдозволением,
तत्tatему
सेवनाविरोधेनsevanāvirodhenaслужению непротиворечием
चान्येषाम्cānyeṣāmже, иных
अपिapiтакже
वैष्णवानांvaiṣṇavānāṁвайшнавов
सेवनंsevanaṁслужение —
श्रेयःśreyaḥблаго.
अन्यथाanyathāИначе
दोषःdoṣaḥпорок
स्यात्syātбыл бы.
यथाyathāКак
श्रीśrīв шри
नारदोक्तौnāradoktauНарады сказанном:
गुरौgurau«при гуру
सन्निहितेsannihiteприсутствующем
यस्yasкто
तुtuже
पूजयेद्pūjayedпочитал бы
अन्यम्anyamиного
अग्रतःagrataḥвпереди, —
सsaтот
दुर्गतिम्durgatimдурной путь
अवाप्नोतिavāpnotiобретает,
पूजनंpūjanaṁпочитание
तस्यtasyaего
निष्फलम्niṣphalamбесплодно»
इतिitiтак.
यःyaḥКто
प्रथमंprathamaṁсперва
शाब्देśābde«в словесном
परेpareи в высшем
चcaже
निष्णातंniṣṇātaṁискушённого»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
उक्तuktaсказанный
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнак имеющего
गुरुंguruṁгуру
नाश्रितवान्nāśritavānне принял,
तादृशtādṛśaтакого
गुरोश्gurośгуру
चcaже,
मत्सरादितोmatsarāditoот зависти и прочего,
महाभागवतmahābhāgavataвеликого бхагаваты
सत्कारादाव्satkārādāvна почитание и прочее
अनुमतिंanumatiṁдозволения
नnaне
लभतेlabhateполучает, —
सsaтот,
प्रथमतprathamataсперва
एवevaименно
त्यक्तtyaktaоставивший
शास्त्रोśāstroписание,
नnaне
विचार्यतेvicāryateрассматривается.
उभयubhayaВ обе стороны
सङ्कटsaṅkaṭaв теснину
पातोpātoпадение
हिhiведь
तस्मिन्tasminв нём
भवत्य्bhavatyбывает
एवevaименно.
एवम्evamТакое
आदिकाभिप्रायेणैवādikābhiprāyeṇaivaи прочее имея в виду именно:
योyo«кто
वक्तिvaktiговорит
न्यायnyāyaправила
रहितम्rahitamлишённое,
अन्यायेनanyāyenaне по правилу
शृणोतिśṛṇotiслушает
यःyaḥкто, —
ताव्tāvте
उभौubhauоба
नरकंnarakaṁв ад
घोरंghoraṁстрашный
व्रजतःvrajataḥидут
कालम्kālamна время
अक्षयम्akṣayamнеисчерпаемое»
इतिitiтак —
नारदnāradaв Нарада-
पञ्चरात्रेpañcarātreпанчаратре.
अतataОттого
एवevaименно
दूरतdūrataиздали
एवाराध्यस्evārādhyasименно почитаем
तादृशोtādṛśoтакой
गुरुःguruḥгуру.
वैष्णवvaiṣṇavaВайшнавов
विद्वेषीvidveṣīненавидящий
चेत्cetесли, —
परित्याज्यparityājyaдолжен быть оставлен
एवevaименно.
गुरोर्guror«Гуру
अप्य्apyдаже,
अवलिप्तस्यavaliptasyaвозгордившегося,
कार्याकार्यम्kāryākāryamдолжное и недолжное
अजानतःajānataḥне знающего,
उत्पथutpathaна бездорожье
प्रतिपन्नस्यpratipannasyaставшего, —
परित्यागोparityāgoоставление
विधीयतेvidhīyateпредписывается»
इतिitiтак
स्मरणात्smaraṇātпо смрити.
तस्यtasyaУ него
वैष्णवvaiṣṇavaвайшнавского
भावbhāvaнастроения
राहित्येणावैष्णवतयाrāhityeṇāvaiṣṇavatayāотсутствием, невайшнавством,
अवैष्णवोपदिष्टेनavaiṣṇavopadiṣṭena«не вайшнавом преподанною»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее
वचनvacanaречения
विषयत्वाच्viṣayatvācпредметом бытием
चcaже.
यथोक्तyathoktaКак сказано,
लक्षणस्यlakṣaṇasyaпризнак имеющего
गुरोर्gurorгуру
अविद्यमानायांavidyamānāyāṁпри неимении
तुtuже,
तथैवtathaivaтак же именно
महाmahāвеликого
भागवतस्यैकस्यbhāgavatasyaikasyaбхагаваты одного
नित्यnityaпостоянное
सेवनंsevanaṁслужение —
परमंparamaṁвысшее
श्रेयःśreyaḥблаго.
सsaОн
चcaже,
श्रीśrīшри
गुरुवत्guruvatгуру подобно,
समsamaравную
वासनःvāsanaḥсклонность имеющий,
स्वस्मिन्svasminк себе
कृपालुkṛpāluмилостивое
चित्तश्cittaśсознание имеющий
चcaже,
ग्राह्यःgrāhyaḥдолжен быть взят.
यस्यyasya«У кого
यत्yatс кем
सङ्गतिःsaṅgatiḥобщение,
पुंसोpuṁsoу человека,
मणिवत्maṇivatсамоцвету подобно
स्यात्syātбыло бы, —
सsaтот
तद्tadего
गुणःguṇaḥкачества имеющий;
स्वsvaсвоего
कुलर्द्ध्यैkularddhyaiрода процветания ради
ततोtatoоттого
धीमान्dhīmānразумный
स्वsvaсвоих
यूथान्य्yūthānyстад
एवevaименно
संश्रयेत्saṁśrayetда держится»
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
हरिhariХари-
भक्तिbhaktiбхакти-
सुधोदयsudhodayaсудходаи
दृष्ट्याdṛṣṭyāвзглядом,
कृपांkṛpāṁмилости
विनाvināбез
तस्मिन्tasminк нему
चित्तारत्याcittāratyāсознания нелюбовью
चcaже.
अथathaЗатем
सर्वस्यैवsarvasyaivaвсякого именно,
भागवतbhāgavataбхагаваты
चिह्नcihnaзнаки
धारिdhāriносящего
मात्रस्यmātrasyaтолько,
तुtuже
यथाyathāпо
योग्यंyogyaṁпригодности
सेवाsevāслужения
विधानम्vidhānamустановление.
तत्रtatraТам
महाmahāвеликому
भागवतbhāgavataбхагавате
सेवाsevāслужение
द्विविधाdvividhāдвояко:
प्रसङ्गprasaṅgaобщения
रूपाrūpāоблик имеющее,
परिचर्याparicaryāприслуживания
रूपाrūpāоблик имеющее
चcaже.
तत्रtatraТам
प्रसङ्गprasaṅgaобщения
रूपाrūpāоблик имеющее,
यथाyathāкак:
नोno«не
रोधयतिrodhayatiудерживает
मांmāṁменя
योगोyogoйога,
नnaне
साङ्ख्यंsāṅkhyaṁсанкхья,
धर्मdharmaзакон
एवevaименно
चcaи,
नnaне
स्वाध्यायस्svādhyāyasсамоизучение,
तपस्tapasподвиг,
त्यागोtyāgoотречение,
नेष्टाneṣṭāне жертва
पूर्तंpūrtaṁи благодеяние,
नnaне
दक्षिणाdakṣiṇāдары,
व्रतानिvratāniобеты,
यज्ञश्yajñaśжертва,
छन्दांसिchandāṁsiразмеры,
तीर्थानिtīrthāniсвятыни,
नियमाniyamāниямы,
यमाःyamāḥямы, —
यथावरुन्धेyathāvarundheкак удерживает
सत्satблагих
सङ्गःsaṅgaḥобщение,
सर्वsarvaвсякую
सङ्गापहोsaṅgāpahoпривязанность уносящее,
हिhiведь,
माम्māmменя».
पूर्वाध्यायेpūrvādhyāyeВ прежней главе:
इष्टाiṣṭā«жертвою
पूर्तेनpūrtenaи благодеянием
माम्māmменя
एवंevaṁтак
योyoкто
यजेतyajetaчтил бы,
समाहितःsamāhitaḥсосредоточенный, —
लभतेlabhateобретает
मयिmayiко мне
सद्sadистинную
भक्तिंbhaktiṁпреданность;
मत्matмоё
स्मृतिःsmṛtiḥпамятование —
साधुsādhuблагим
सेवयाsevayāслужением»
इत्य्ityтак —
अनेनanenaэтим
साधुsādhuблагим
सेवयाsevayāслужением
भक्तिbhaktiпреданности
निष्ठाniṣṭhāстойкости
जननेjananeв рождении
साधनानन्तरsādhanānantaraс иным средством
सsaс
व्यपेक्षत्वम्vyapekṣatvamсоотнесённость
इवोक्तम्ivoktamкак бы сказана.
अत्रatraЗдесь
इष्टiṣṭa«жертва»
शब्देनśabdenaсловом,
सप्तमsaptamaседьмой
स्कन्धोक्तskandhoktaпеснью сказанным
रीत्याग्निहोत्रrītyāgnihotraчином, агнихотра,
दर्शdarśaдарша,
पौर्णमासpaurṇamāsaпаурнамаса,
चातुर्मास्यcāturmāsyaчатурмасья,
यागyāgaжертва,
पशुpaśuживотного
यागyāgaжертва,
वैश्वदेवvaiśvadevaвайшвадева,
बलिbaliподношения
हरणान्य्haraṇānyпринесения
उच्यन्तेucyanteназываются.
पूर्तpūrta«Благодеяние»
शब्देनśabdenaсловом
सुरालयारामsurālayārāmaхрамы, сады,
कूपkūpaколодцы,
वापीvāpīпруды,
तडागtaḍāgaводоёмы,
प्रपान्नprapānnaпоилки,
सत्राण्य्satrāṇyраздачи
उच्यन्तेucyanteназываются.
अत्रatraЗдесь
तुtuже
इष्टंiṣṭaṁ«жертва» —
हविषाग्नौhaviṣāgnau«возлиянием в огне
यजेतyajetaда чтит
माम्māmменя»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее —
अग्निहोत्राद्य्agnihotrādyагнихотрою и прочим
उपलक्षितंupalakṣitaṁподразумеваемая;
पूर्तम्pūrtam«благодеяние» —
उद्यानोपवनाक्रीडudyānopavanākrīḍa«сады, рощи, игралища»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
उपलक्षितंupalakṣitaṁподразумеваемое
ज्ञेयम्jñeyamдолжно знать.
एवंevaṁТак
पूर्वोक्तpūrvoktaпрежде сказанным
प्रकारेणेष्टाprakāreṇeṣṭāобразом жертвою
पूर्तेनpūrtenaи благодеянием
योyoкто
मांmāṁменя
यजेतyajetaчтил бы,
सsaтот
मत्matменя
स्मृतिःsmṛtiḥпамятующий, —
तत्रtatraтам
साधुsādhuблагим
सेवयाsevayāслужением,
सतांsatāṁблагих
प्रसङ्गेनprasaṅgenaобщением,
सद्sadистинную
भक्तिम्bhaktimпреданность —
अन्तरङ्गantaraṅgaвнутреннюю
भक्तिbhaktiпреданности
निष्ठांniṣṭhāṁстойкость —
प्राप्नोतीत्य्prāpnotītyобретает — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
तत्राग्निtatrāgniТам агни-
होत्रादीनांhotrādīnāṁхотры и прочих
भक्तौbhaktauв преданность
प्रवेशोऽग्न्य्praveśo'gnyвхождение — огня
अन्तर्यामिantaryāmiвнутреннего правителя
रूपrūpaобликом
भगवद्bhagavadБхагавана
अधिष्ठानत्वेनाग्न्य्adhiṣṭhānatvenāgnyвместилищем бытием, огня
आदिādiи прочих
सन्तर्पणात्santarpaṇātнасыщением.
कूपारामादीनांkūpārāmādīnāṁКолодцев, садов и прочих
चcaже
तत्tatЕму
परिचर्यार्थंparicaryārthaṁприслуживания ради
क्रियमाणत्वात्kriyamāṇatvātсовершаемостью
तत्रtatraтуда
प्रवेशःpraveśaḥвхождение.
Traducción

С дозволения шри гуру и без ущерба служению ему благо служить и иным вайшнавам; иначе был бы порок. Как в сказанном шри Нарадою: «Кто при гуру, находящемся рядом, почитает впереди него другого, тот обретает дурной путь, и почитание его бесплодно». А кто сперва вовсе не принял гуру, признак которого сказан в «искушённого в словесном и в высшем» и далее, и от такого гуру по зависти и прочему не получает дозволения на почитание великого бхагаваты и прочее, — тот, уже сперва оставивший писание, здесь не рассматривается: ведь он падает в теснину с обеих сторон. Имея в виду именно такое и прочее, в Нарада-панчаратре: «Кто говорит без правила и кто слушает не по правилу, — оба идут в страшный ад на неисчерпаемое время». Оттого такого гуру почитают именно издали. А если он ненавидит вайшнавов, — должен быть оставлен, по смрити: «Предписывается оставление даже гуру, если он возгордился, не знает должного и недолжного и вступил на бездорожье», — и потому, что за отсутствием вайшнавского настроения он невайшнав и подпадает под речение «преподанною не вайшнавом» и далее.

А при отсутствии гуру с названным признаком высшее благо — точно так же постоянно служить одному великому бхагавате. И взять надо такого, который, подобно шри гуру, имеет одинаковую склонность и сознание которого милостиво к тебе, — по взгляду шри Хари-бхакти-судходаи: «Человек, чьё общение с кем-либо подобно самоцвету, перенимает его качество; потому разумный ради процветания своего рода пусть держится именно своих стад», — и потому, что без милости у него не будет к тебе сердечной приязни. Затем — установление служения, по мере пригодности, всякому, кто просто носит знаки бхагаваты.

Служение великому бхагавате двояко: в виде общения и в виде прислуживания. В виде общения — как: «Не удерживают меня ни йога, ни санкхья, ни закон, ни самоизучение, ни подвиг, ни отречение, ни жертва и благодеяние, ни дары, ни обеты, ни жертвоприношение, ни размеры, ни святыни, ни ниямы, ни ямы, — как удерживает меня общение с благими, уносящее всякую привязанность». В прежней главе: «Кто так, сосредоточенный, чтит меня жертвою и благодеянием, обретает истинную преданность мне; а памятование меня — служением благим». Этим как бы сказано, что служение благим в рождении стойкости преданности соотнесено с иным средством. Словом «жертва» здесь, по чину, сказанному в седьмой песни, называются агнихотра, дарша, паурнамаса, чатурмасья, жертва, жертва животного, вайшвадева и принесение подношений; словом «благодеяние» — храмы, сады, колодцы, пруды, водоёмы, поилки и раздачи. Но здесь «жертву» надо знать подразумеваемою агнихотрою и прочим в «пусть чтит меня возлиянием в огне» и далее, а «благодеяние» — подразумеваемым в «сады, рощи, игралища» и далее. И вот: кто так, прежде сказанным образом, чтит меня жертвою и благодеянием, тот памятует меня; а там служением благим, общением с благими он обретает истинную преданность — внутреннюю стойкость преданности; таков смысл. Агнихотра и прочие входят в преданность потому, что огонь и прочее насыщаются как вместилище Бхагавана в облике внутреннего правителя огня; а колодцы, сады и прочее входят туда потому, что делаются ради прислуживания Ему.

Versión

3c8c4b8f6f4e · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con