क्वचित् प्रारब्धपापहारित्वम् अप्य् आह द्वाभ्याम्— यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनाद् यत्प्रह्वणाद् यत्स्मरणाद् अपि क्वचित् । श्वादोऽपि सद्यः सवनाय कल्पते कुतः पुनस् ते भगवन् नु दर्शनात् ॥ अहो बत श्वपचोऽतो गरीयान् यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तुभ्यम् । तेपुस् तपस् ते जुहुवुः सस्नुर् आर्या ब्रह्मानूचुर् नाम गृणन्ति ये ते ॥ श्वादत्वम् अत्र श्वभक्षकजातिविशेषत्वम् एव । श्वानम् अत्तीति निरुक्तौ वर्तमानप्रयोगात्, क्रव्यादवत् तच्छीलत्वप्राप्तेः । कादाचित्कभक्षणे प्रायश्चित्तविवक्षायां त्व् अतीतप्रयोगः क्रियेत । "रूढिर् योगम् अपहरति" इति न्यायेन च तद् विरुध्यते । अत एव श्वपच इति तैर् व्याख्यातम् । सवनं चात्र सोमयाग उच्यते । ततश् चास्य भगवन्नामश्रवणाद्येकतरात् सद्य एव सवनयोग्यताप्रतिकूलदुर्जातित्वप्रारम्भकप्रारब्धपापनाशः प्रतिपद्यते । तस्माद् —भक्तिः पुनाति मन्निष्ठा श्वपाकान् अपि सम्भवात् इति कैमुत्यार्थम् एव प्रोक्तम् इत्य् आयाति । किन्तु योग्यत्वम् अत्र श्वपचत्वप्रापकप्रारब्धपापविच्छिन्नत्वमात्रम् उच्यते । सवनार्थं तु गुणान्तराधानम् अपेक्षत एव, ब्राह्मणकुमाराणां शौक्रे जन्मनि योग्यत्वे सत्य् अपि सावित्रदैक्षजन्मापेक्षावत् । सावित्रादिजन्मनिमित्तसवनसदाचारप्राप्तेर् इति सवने प्रवृत्तिर् नास्य युज्यते । तस्मात् पूज्यत्वमात्रे तात्पर्यम् इत्य् अभिप्रेत्य टीकाकृद्भिर् अप्य् उक्तम्—अनेन पूज्यत्वं लक्ष्यत इति । तथापि प्रारब्धहारित्वं तु व्यक्तम् एवायातम् । टीका च—तद् उपपादयति—अहो बत आश्चर्ये, यस्य जिह्वाग्रे तव नाम वर्तते सश्वपचोऽपि । अतोऽस्माद् एव हेतोर् गरीयान् । यद् यस्माद् वर्तत, अत इति वा । कुतः? इत्य् अत आह—त एव तपस् तेपुःइत्यादिका, त्वन्नामकीर्तने तपआद्यन्तर्भूतं, ततस् ते पुण्यतमा इत्य् अर्थः ॥ इत्य् अन्ता । एवं प्रारब्धहेतुव्याध्यादिहरत्वं च स्कान्दे— आधयो व्याधयो यस्य स्मरणान् नामकीर्तनात् । तद् एव विलयं यान्ति तम् अनन्तं नमाम्य् अहम् ॥ इति । उक्तं च नामकौमुद्याम्—प्रारब्धपापहरत्वं च क्वचिद् उपासकेच्छावशात् इति । ॥
kvacit prārabdha-pāpa-hāritvam apy āha dvābhyām— yan-nāma-dheya-śravaṇānukīrtanād yat-prahvaṇād yat-smaraṇād api kvacit | śvādo'pi sadyaḥ savanāya kalpate kutaḥ punas te bhagavan nu darśanāt || aho bata śva-paco'to garīyān yaj-jihvāgre vartate nāma tubhyam | tepus tapas te juhuvuḥ sasnur āryā brahmānūcur nāma gṛṇanti ye te || śvādatvam atra śva-bhakṣaka-jāti-viśeṣatvam eva | śvānam attīti niruktau vartamāna-prayogāt, kravyādavat tac-chīlatva-prāpteḥ | kādācitka-bhakṣaṇe prāyaścitta-vivakṣāyāṁ tv atīta-prayogaḥ kriyeta | "rūḍhir yogam apaharati" iti nyāyena ca tad virudhyate | ata eva śvapaca iti tair vyākhyātam | savanaṁ cātra soma-yāga ucyate | tataś cāsya bhagavan-nāma-śravaṇādy-ekatarāt sadya eva savana-yogyatā-pratikūla-durjātitva-prārambhaka-prārabdha-pāpa-nāśaḥ pratipadyate | tasmād —bhaktiḥ punāti man-niṣṭhā śvapākān api sambhavāt iti kaimutyārtham eva proktam ity āyāti | kintu yogyatvam atra śvapacatva-prāpaka-prārabdha-pāpa-vicchinnatva-mātram ucyate | savanārthaṁ tu guṇāntarādhānam apekṣata eva, brāhmaṇa-kumārāṇāṁ śaukre janmani yogyatve saty api sāvitra-daikṣa-janmāpekṣāvat | sāvitrādi-janma-nimitta-savana-sad-ācāra-prāpter iti savane pravṛttir nāsya yujyate | tasmāt pūjyatva-mātre tātparyam ity abhipretya ṭīkā-kṛdbhir apy uktam—anena pūjyatvaṁ lakṣyata iti | tathāpi prārabdha-hāritvaṁ tu vyaktam evāyātam | ṭīkā ca—tad upapādayati—aho bata āścarye, yasya jihvāgre tava nāma vartate saśvapaco'pi | ato'smād eva hetor garīyān | yad yasmād vartata, ata iti vā | kutaḥ? ity ata āha—ta eva tapas tepuḥity-ādikā, tvan-nāma-kīrtane tapa-ādy-antar-bhūtaṁ, tatas te puṇyatamā ity arthaḥ || ity antā | evaṁ prārabdha-hetu-vyādhy-ādi-haratvaṁ ca skānde— ādhayo vyādhayo yasya smaraṇān nāma-kīrtanāt | tad eva vilayaṁ yānti tam anantaṁ namāmy aham || iti | uktaṁ ca nāma-kaumudyām—prārabdha-pāpa-haratvaṁ ca kvacid upāsakecchā-vaśāt iti | ||
Кое-где он двумя стихами называет и уносительство греха, уже начавшего плодоносить: «Даже псоядец от слушания и воспевания чьего наречённого имени, от поклона ему, даже от памятования о нём когда-нибудь тотчас становится годен к саване, — что же от видения тебя, о Бхагаван! О, увы: тот, кто варит пса, оттого весомее, что на кончике языка его — имя твоё; те совершили подвижничество, возлили, омылись, благородные, изрекли Брахман, — кто воспевает имя твоё».
«Псоядство» здесь — именно принадлежность к роду, поедающему псов: в толковании «ест пса» стоит настоящее время, как в «мясоеде», и значит — таков его обычай; если бы речь шла о случайном поедании, ради искупления, было бы употреблено прошедшее. И правилом «установившееся значение отнимает этимологию» то отвергается; оттого ими и истолковано «пса варящий». «Савана» же здесь означает жертву сомы. И отсюда постигается, что у него от одного лишь слушания имени Бхагавана или прочего тотчас уничтожается тот начавший плодоносить грех, что положил начало дурному рождению, противному годности к саване. Потому и выходит, что «Преданность, твёрдая во мне, очищает даже псоварящих — ибо это возможно» сказано именно ради «что уж говорить».
Но годностью здесь называется лишь пресечение того начавшего плодоносить греха, который доставил ему псоварящество; а для самой саваны требуется ещё сообщение иного качества — как брахманским юношам, годным уже по семенному рождению, нужны ещё рождения от савитри и от посвящения. И поскольку обретение саваны и благого обычая обусловлено рождением от савитри и прочим, обращение к саване ему не подобает. Потому, подразумевая, что устремление здесь лишь к почитаемости, и творцы тики сказали: «Этим обозначается почитаемость». И всё же уносительство начавшего плодоносить греха выходит явно.
И тика: «Он это обосновывает: „о, увы“ — при удивлении. Тот, у кого на кончике языка твоё имя, — хотя бы и псоварящий; оттого, по этой самой причине, он весомее. „Что“ — то есть поскольку пребывает; или же „оттого“. Откуда? — на это он говорит: „те и совершили подвижничество“ и далее: в воспевании твоего имени подвижничество и прочее уже заключены, и оттого они заслуженнейшие. Вот смысл». Так же и об уносительстве болезней и прочего, причиною которых начавшее плодоносить, — в Сканде: «Тому Ананте кланяюсь я, памятованием о ком и воспеванием чьего имени душевные и телесные недуги тут же растворяются». И сказано в «Нама-каумуди»: «А уносительство начавшего плодоносить греха бывает кое-где — силою желания почитателя».
5a57bcb0412f · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Различение тонкое и честное: рождение перестаёт быть препятствием, но право на обряд от этого не возникает. Сказано о почитаемости, а не о допуске.