तद् एवं कर्मज्ञानवैराग्ययत्नपरित्यागेन भगवद्भक्तिर् एव कर्तव्येति मतम् । कर्मविशेषरूपं देवतान्तरभजनम् अपि न कर्तव्यम् इत्य् आह सप्तभिः । तत्रान्येषां का वार्ता, सत्य् अपि श्रीभगवत एव गुणावतारत्वे श्रीविष्णुवत् साक्षात्परमब्रह्मत्वाभावात् सत्त्वमात्रोपकारकत्वाभावाच् च, प्रत्युत रजस्तमोबृंहणत्वाच् च, ब्रह्मशिवाव् अपि श्रेयोऽर्थिभिर् नोपास्याव् इत्य् अत्र द्वौ श्लोकौ परमात्मसन्दर्भे एवोदाहृतौ— सत्त्वं रजस् तम इति प्रकृतेर् गुणास् तैर् युक्तः परमपुरुष एक इहास्य धत्ते । स्थित्यादये हरिविरिञ्चिहरेति संज्ञाः श्रेयांसि तत्र खलु सत्त्वतनोर् नॄणां स्युः ॥ पार्थिवाद् दारुणो धूमस् तस्माद् अग्निस् त्रयीमयः । तमसस् तु रजस् तस्मात् सत्त्वं यद् ब्रह्मदर्शनम् ॥ इति । सत्त्वतनोः सत्त्वशक्तेः । त्रयीमयस् त्रय्य् उक्तकर्मप्रचुरः । दारुस्थानीयं तमः । धूमस्थानीयं रजः । अग्निस्थानीयं सत्त्वं । त्रय्य् उक्तकर्मस्थानीयं ब्रह्म । त्रय्युक्तकर्म यथाग्नाव् एव साक्षात् प्रवर्तते नान्ययोस् तद्वत् परब्रह्मभूतो भगवान् अपि सत्त्व एवेत्य् अर्थः । देवतान्तरपरित्यागेनापि भगवद्भक्तौ सदाचारं प्रमाणयति— भेजिरे मुनयोऽथाग्रे भगवन्तम् अधोक्षजम् । सत्त्वं विशुद्धं क्षेमाय कल्पन्ते येऽनु तान् इह ॥ अथ अतो हेतोः । अग्रे पुरा । सत्त्वं विशुद्धं विशुद्धसत्त्वात्मकमूर्तिं भगवन्तम् । प्रकृतसत्त्वातीतत्वं च तस्य विवृतं भगवत्सन्दर्भे । अतो ये तान् अनुवर्तन्ते, त इह संसारे क्षेमाय कल्पन्ते ।
tad evaṁ karma-jñāna-vairāgya-yatna-parityāgena bhagavad-bhaktir eva kartavyeti matam | karma-viśeṣa-rūpaṁ devatāntara-bhajanam api na kartavyam ity āha saptabhiḥ | tatrānyeṣāṁ kā vārtā, saty api śrī-bhagavata eva guṇāvatāratve śrī-viṣṇuvat sākṣāt-parama-brahmatvābhāvāt sattva-mātropakārakatvābhāvāc ca, pratyuta rajas-tamo-bṛṁhaṇatvāc ca, brahma-śivāv api śreyo'rthibhir nopāsyāv ity atra dvau ślokau paramātma-sandarbhe evodāhṛtau— sattvaṁ rajas tama iti prakṛter guṇās tair yuktaḥ parama-puruṣa eka ihāsya dhatte | sthity-ādaye hari-viriñci-hareti saṁjñāḥ śreyāṁsi tatra khalu sattva-tanor nṝṇāṁ syuḥ || pārthivād dāruṇo dhūmas tasmād agnis trayīmayaḥ | tamasas tu rajas tasmāt sattvaṁ yad brahma-darśanam || iti | sattva-tanoḥ sattva-śakteḥ | trayī-mayas trayy ukta-karma-pracuraḥ | dāru-sthānīyaṁ tamaḥ | dhūma-sthānīyaṁ rajaḥ | agni-sthānīyaṁ sattvaṁ | trayy ukta-karma-sthānīyaṁ brahma | trayy-ukta-karma yathāgnāv eva sākṣāt pravartate nānyayos tadvat para-brahma-bhūto bhagavān api sattva evety arthaḥ | devatāntara-parityāgenāpi bhagavad-bhaktau sad-ācāraṁ pramāṇayati— bhejire munayo'thāgre bhagavantam adhokṣajam | sattvaṁ viśuddhaṁ kṣemāya kalpante ye'nu tān iha || atha ato hetoḥ | agre purā | sattvaṁ viśuddhaṁ viśuddha-sattvātmaka-mūrtiṁ bhagavantam | prakṛta-sattvātītatvaṁ ca tasya vivṛtaṁ bhagavat-sandarbhe | ato ye tān anuvartante, ta iha saṁsāre kṣemāya kalpante |
Итак, таково мнение: оставив усилия деяния, знания и отрешённости, надо совершать именно преданность Бхагавану. А что не следует совершать и почитания иного божества, которое есть особый вид деяния, он говорит семью стихами. Что уж говорить об иных, когда даже Брахму и Шиву ищущим блага не следует почитать — хотя они и суть нисхождения качеств самого шри Бхагавана, — ибо они не суть непосредственно высший Брахман, как шри Вишну, и не помогают одной лишь саттве, а, напротив, умножают раджас и тамас. Два стиха на это приведены в самой «Параматма-сандарбхе»: «Саттва, раджас, тамас — качества природы; ими снабжённый, высший Человек здесь один держит его ради стояния и прочего, — имена: Хари, Виринчи, Хара; но блага у людей бывают именно от тела саттвы». И: «От земляного дерева дым, от него огонь, полный тройственной Веды; от тамаса раджас, от него саттва, которая есть видение Брахмана».
«Тела саттвы» — от силы саттвы. «Полный тройственной Веды» — обильный деяниями, сказанными тройственной Ведою. Дереву соответствует тамас, дыму — раджас, огню — саттва, деяниям тройственной Веды — Брахман. И как деяние, сказанное тройственной Ведою, совершается непосредственно именно в огне, а не в тех двух, — так и Бхагаван, который есть высший Брахман, — именно в саттве.
Свидетельством преданности Бхагавану с оставлением иного божества он делает благой обычай: «Потому в древности мудрецы почитали Бхагавана Адхокшаджу, чистейшую саттву; и кто следует им, те здесь годны ко благу». «Атха» — оттого, по этой причине. «Агре» — в древности. «Чистейшую саттву» — Бхагавана, чей образ есть естество чистейшей саттвы; а что он выше природной саттвы, раскрыто в «Бхагават-сандарбхе». Потому те, кто следует им, здесь, в круговороте, годны ко благу.
c78241c4b079 · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Запрет не унижает Брахму и Шиву: им отказано не в величии, а в пригодности для той цели, ради которой к ним идут.