तद् एवं तानि साधनानि भक्तिजीवनान्य् एवेति भक्तेर् एव सर्वत्राभिधेयत्वम् । तानि विनापि भक्तेर् एव तत्र साधकत्वम् अपि दर्शितंतत्र, अकामः सर्वकामो वा इत्यादौ । यथाश्रीविष्णुपुराणे पुलहवाक्यम्— यो यज्ञपुरुषो यज्ञे योगे च परमः पुमान् । तस्मिंस् तुष्टे यद् अप्राप्यं किं तद् अस्ति जनार्दने ॥ अत एव मोक्षधर्मे— या वै साधनसम्पत्तिः पुरुषार्थचतुष्टये । तया विना तद् आप्नोति नरो नारायणाश्रयः ॥ इति । तस्मात् साधूक्तं सर्वशास्त्रश्रवणफलत्वेन तदभिधेयत्वम् । अत एव प्रथमं स्वयं भगवता सैव प्रवर्तितेत्य् उक्तं, कालेन नष्टा प्रलये वाणीयं वेदसंज्ञिता मया इत्यादिना । तद् एवं सति ये तु नातिकोविदाः, ते तत्तदर्थं कर्माद्यङ्गत्वेनैव श्रीविष्णूपासनं कुर्वते । ततस् तदपराधेन निजकामनामात्रफलप्रदत्वं तत्रानियतत्वं च तस्याः । तत्तदर्थम् अपि स्वतन्त्रत्वेन क्रियमाणाया भक्तेस् त्व् अवश्यं तत्तत्फलप्रदत्वम् । न च तत्तन्मात्रदानेन पर्याप्तिः, किन्तु पर्यावसाने परमफलप्रदत्वम् एवेति । ततस् तस्या एव परमहितत्वेनाभिधेयत्वम् आह— सत्यं दिशत्य् अर्थितम् अर्थितो नॄणां नैवार्थदो यत् पुनर् अर्थिता यतः । स्वयं विधत्ते भजताम् अनिच्छताम् इच्छापिधानं निजपादपल्लवम् ॥ अर्थितः प्रार्थितः सन् नॄणामर्थितंसत्यम् एव ददाति । न तत्र कदाचिद् व्यभिचार इत्य् अर्थः । किन्तु तथापि तन्मात्रेण अर्थदो न भवति, तन्मात्रं दत्त्वा निवृत्तो न भवतीत्य् अर्थः । यत उपासकस् तत्रापूर्णत्वाद् भोगक्षये सति तदैव पुनर् अर्थिता भवति, न जातु कामः कामानां इत्यादेः । तद् एवम् अभिप्रेत्य स तु परमकारुणिकस् तत्पादपल्लवमाधुर्यज्ञानेन तद् अनिच्छताम् अपि भजताम् इच्छापिधानं सर्वकामसमापकं निजपादपल्लवमेव विधत्ते तेभ्यो ददातीत्य् अर्थः । यथा माता चर्व्यमाणां मृत्तिकां बालकमुखाद् अपसार्य तत्र खण्डं ददाति, तद्वद् इति भावः । एवम् अप्य् उक्तंअकामः सर्वकामो वा इत्यादौ तीव्रत्वं भक्तेः । तथोक्तं गारुडे— यद् दुर्लभं यद् अप्राप्तं मनसो यन् न गोचरम् । तद् अप्य् अप्रार्थितं ध्यातो ददाति मधुसूदनः ॥ इति । एवं श्रीसनकादीनाम् अपि ब्रह्मज्ञानिनां भक्त्यनुवृत्त्या तत्पादपल्लवप्राप्तिर् ज्ञेया ॥ ॥
tad evaṁ tāni sādhanāni bhakti-jīvanāny eveti bhakter eva sarvatrābhidheyatvam | tāni vināpi bhakter eva tatra sādhakatvam api darśitaṁtatra, akāmaḥ sarva-kāmo vā ity-ādau | yathāśrī-viṣṇu-purāṇe pulaha-vākyam— yo yajña-puruṣo yajñe yoge ca paramaḥ pumān | tasmiṁs tuṣṭe yad aprāpyaṁ kiṁ tad asti janārdane || ata eva mokṣa-dharme— yā vai sādhana-sampattiḥ puruṣārtha-catuṣṭaye | tayā vinā tad āpnoti naro nārāyaṇāśrayaḥ || iti | tasmāt sādhūktaṁ sarva-śāstra-śravaṇa-phalatvena tad-abhidheyatvam | ata eva prathamaṁ svayaṁ bhagavatā saiva pravartitety uktaṁ, kālena naṣṭā pralaye vāṇīyaṁ veda-saṁjñitā mayā ity-ādinā | tad evaṁ sati ye tu nātikovidāḥ, te tat-tad-arthaṁ karmādy-aṅgatvenaiva śrī-viṣṇūpāsanaṁ kurvate | tatas tad-aparādhena nija-kāmanā-mātra-phala-pradatvaṁ tatrāniyatatvaṁ ca tasyāḥ | tat-tad-artham api svatantratvena kriyamāṇāyā bhaktes tv avaśyaṁ tat-tat-phala-pradatvam | na ca tat-tan-mātra-dānena paryāptiḥ, kintu paryāvasāne parama-phala-pradatvam eveti | tatas tasyā eva parama-hitatvenābhidheyatvam āha— satyaṁ diśaty arthitam arthito nṝṇāṁ naivārthado yat punar arthitā yataḥ | svayaṁ vidhatte bhajatām anicchatām icchāpidhānaṁ nija-pāda-pallavam || arthitaḥ prārthitaḥ san nṝṇāmarthitaṁsatyam eva dadāti | na tatra kadācid vyabhicāra ity arthaḥ | kintu tathāpi tan-mātreṇa arthado na bhavati, tan-mātraṁ dattvā nivṛtto na bhavatīty arthaḥ | yata upāsakas tatrāpūrṇatvād bhoga-kṣaye sati tadaiva punar arthitā bhavati, na jātu kāmaḥ kāmānāṁ ity-ādeḥ | tad evam abhipretya sa tu parama-kāruṇikas tat-pāda-pallava-mādhurya-jñānena tad anicchatām api bhajatām icchāpidhānaṁ sarva-kāma-samāpakaṁ nija-pāda-pallavameva vidhatte tebhyo dadātīty arthaḥ | yathā mātā carvyamāṇāṁ mṛttikāṁ bālaka-mukhād apasārya tatra khaṇḍaṁ dadāti, tadvad iti bhāvaḥ | evam apy uktaṁakāmaḥ sarva-kāmo vā ity-ādau tīvratvaṁ bhakteḥ | tathoktaṁ gāruḍe— yad durlabhaṁ yad aprāptaṁ manaso yan na gocaram | tad apy aprārthitaṁ dhyāto dadāti madhusūdanaḥ || iti | evaṁ śrī-sanakādīnām api brahma-jñānināṁ bhakty-anuvṛttyā tat-pāda-pallava-prāptir jñeyā || ||
Итак, те средства живы преданностью, — и потому предметом повсюду является именно преданность. Показано и то, что она достигает цели там и без них: в «Безжеланный или полный всех желаний» и далее. Как в шри Вишну-пуране речение Пулахи: «Что недостижимо, когда доволен тот, кто есть Пуруша жертвы, высший муж в жертве и в йоге? Что такое есть при Джанардане?» И оттого в Мокша-дхарме: «То богатство средств, что нужно в четверице целей человека, — человек, имеющий прибежищем Нараяну, достигает цели и без него». Потому хорошо сказано, что она — предмет, как плод слушания всех шастр; и оттого же сказано, что сперва сам Бхагаван её и начал: «Утраченная временем при растворении, эта речь, именуемая Ведою, мною…» и далее.
А раз так, то не слишком сведущие совершают почитание шри Вишну ради той или иной цели, делая его лишь частью деяния и прочего. Оттого, как оскорбление ему, оно даёт лишь плод их собственного желания — да и в том ненадёжно. Преданность же, совершаемая самостоятельно, хотя бы и ради той или иной цели, непременно даёт этот плод; но даянием того и этого дело не исчерпывается — в завершении она даёт именно высший плод.
И оттого, что предметом является именно она, как высшее благо, он говорит: «Истинно даёт он испрошенное, когда люди просят, — и всё же не благодавец, ибо отчего бы иначе прошение возвращалось; сам же он даёт чтущим его, хотя те не желают, свой побег-стопу, покрывающий всякое желание». «Прошенный», то есть вымоленный, он истинно даёт людям испрошенное: отступления тут не бывает никогда. Но всё же тем одним он не благодавец: дав это, он на том не останавливается. Ибо почитатель, не насытившись, при истощении наслаждения тут же просит снова — по «Никогда желание не утихает от желаемого» и далее.
Подразумевая это, он, высокомилосердный, знанием сладости своего побега-стопы даёт чтущим его — даже и не желающим того — именно свой побег-стопу, покрывающий желание и завершающий все желания. Как мать, вынув изо рта ребёнка жуемую им глину, кладёт туда кусок сахару, — так и он; таково разумение. Об этом же сказано в «Безжеланный или полный всех желаний» и далее — об остроте преданности. Так же сказано и в Гаруде: «Что труднодостижимо, что не достигнуто, что не предмет ума, — и то даёт Мадхусудана, созерцаемый, даже непрошенный». Так же надо понимать и обретение его побега-стопы у шри Санаки и прочих, знающих Брахман, — по следованию преданности.
868fdb126242 · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Мать вынимает глину не по просьбе ребёнка, а вопреки ей. Оттого и сказано: испрошенное даётся всегда, но благодавцем Он становится тогда, когда даёт неиспрошенное.