अथ प्रस्तुतम् अनुसरामः । वशीकरणम् अत्र द्विविधम्—मुख्यं गौणं च । तत्र मुख्येन प्रेम लभ्यते । अस्त्व् एवम् अङ्ग भगवान् भजतां मुकुन्दो मुक्तिं ददाति कर्हिचित् स्म न भक्तियोगम् इति न्यायेन । अत एव गौणेनान्यत् फलम् । अत्र मुख्यं श्रीगोप्यादौ । गौणं बाणादौ । उत्तरत्र वशीकरणत्वं फलदानोन्मुखीकरणतयोपचर्यते । तद् एतद् वशीकरणे दृष्टान्तम् आह— सत्सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगाः खगाः । गन्धर्वाप्सरसो नागाः सिद्धाश् चारणगुह्यकाः ॥ विद्याधरा मनुष्येषु वैश्याः शूद्राः स्त्रियोऽन्त्यजाः । रजस्तमःप्रकृतयस् तस्मिंस् तस्मिन् युगे युगे ॥ बहवो मत्पदं प्राप्तास् त्वाष्ट्रकायाधवादयः । वृषपर्वा बलिर् बाणो मयश् चाथ विभीषणः ॥ सुग्रीवो हनुमान् ऋक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथः । व्याधः कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस् तथापरे ॥ दैतेयास् तदुपलक्षितासुरदानवाश् च । यातुधाना राक्षसाः । तत्तज्जातिषु दिग्दर्शनं—त्वाष्ट्रेत्यादि । त्वाष्ट्रो वृत्रासुरः । वृतासुरस्य सत्सङ्गः प्राग्जन्मनि श्रीनारदाङ्गिरसोः सङ्गः श्रीसङ्कर्षणसङ्गश् च प्रसिद्धः । कायाधवः कयाधुपुत्रः प्रह्लादः । अस्य गर्भे श्रीनारदसङ्गः । आदिशब्दगृहीतान् पूर्वोक्तजातिक्रमेण कतिचिद् गणयति—वृषेति । वृषपर्वा दानवः । अयं हि जातमात्रमातृपरित्यक्तो मुनिपालितो विष्णुभक्तो बभूवेति पुराणान्तरप्रसिद्धिः । बलेः श्रीप्रह्लादसङ्गः श्रीवामनसङ्गश् च, तदनन्तरम् एव भक्त्युद्बोधदर्शनात् । बाणस्य बलिमहेशभगवत्सङ्गः । अस्य भुजकर्तनानन्तरं ज्ञातविष्णुमहिम्नो महाभागवतमहेशप्राप्तिर् इव स्वप्राप्तिर् इत्य् उच्यते । मयो दानवः । अस्य सभानिर्माणादौ पाण्डवसङ्गो भगवत्सङ्गश् च, अन्ते तत्प्राप्तिस् तु ज्ञेया । विभीषणो यातुधानः, अस्य हनूमत्सङ्गो भगवत्सङ्गश् च । सुग्रीवाद्या गजान्ता मृगाः । तत्र ऋक्षो जाम्बवान्, अस्य भगवत्सङ्गः । गजो गजेन्द्रः, अस्य पूर्वजन्मनि सत्सङ्ग उन्नेयः, उत्तरजन्मान्ते भगवत्सङ्गश् च । गृध्रो जटायुनामा खगः, अस्य श्रीगरुडदशरथादिसङ्गः, श्रीसीतादर्शनं श्रीभगवद्दर्शनं च । गन्धर्वादीस् त्व् अनतिप्रसिद्धत्वेनानुदाहृत्य मनुष्येषु वैश्यादीन् उदाहरति । वणिक्पथस् तुलाधारः, अस्य भारते जाजलिमुनिगन्धर्वप्रसङ्गे प्रोक्तमहिम्नः सत्सङ्गः अन्वेषणीयः । व्याधो धर्मव्याधः शूद्रोऽन्त्यजोऽपि । अत्रादिवाराहे कथेयम्—क्वचित् प्राचीनकलियुगे वसुनाम्ना वैष्णवेन राज्ञा प्राग्जन्मनि मृगभ्रान्त्या निहतो ब्राह्मणो ब्रह्मराक्षसतां प्राप्तः । तस्य राज्ञः प्रापञ्चिकविष्णुलोकगमनसमये तच्छरीरं प्रविष्टः । पुनश् च तस्य तद्भोगान्ते राजतां प्राप्तस्य देहात् तत्कर्तृकब्रह्मपाराख्यस्तवपाठतेजसा निर्गतः, तत्कृतधर्मव्याधसंज्ञो हिंसातिशयविमुखः पर्यवसाने दृष्टनीलाद्रिनाथः, तं च स्तुतवान् । प्राप्ततदालिङ्गनस् तत्सायुज्यम् अवापेति । कुब्जाया भगवत्सङ्गः, पूर्वजन्मनि च नारदसङ्ग इति माथुरहरिवंशप्रसिद्धम् । गोप्योऽत्र साधारण्यः, श्रीकृष्णव्रजे तदानीं विवाहादिना समागताः । आसां तन्नित्यप्रेयसीवृन्दसङ्गः श्रीकृष्णदर्शनादिरूपो भगवत्सङ्गश् च । यज्ञपत्नीनां श्रीकृष्णगुणकथकलोकसङ्गस् तत्सङ्गश् च । अपरे दैतेयादयोऽन्ये च ॥
atha prastutam anusarāmaḥ | vaśīkaraṇam atra dvividham—mukhyaṁ gauṇaṁ ca | tatra mukhyena prema labhyate | astv evam aṅga bhagavān bhajatāṁ mukundo muktiṁ dadāti karhicit sma na bhakti-yogam iti nyāyena | ata eva gauṇenānyat phalam | atra mukhyaṁ śrī-gopyādau | gauṇaṁ bāṇādau | uttaratra vaśīkaraṇatvaṁ phala-dānonmukhīkaraṇatayopacaryate | tad etad vaśīkaraṇe dṛṣṭāntam āha— sat-saṅgena hi daiteyā yātudhānā mṛgāḥ khagāḥ | gandharvāpsaraso nāgāḥ siddhāś cāraṇa-guhyakāḥ || vidyādharā manuṣyeṣu vaiśyāḥ śūdrāḥ striyo'ntyajāḥ | rajas-tamaḥ-prakṛtayas tasmiṁs tasmin yuge yuge || bahavo mat-padaṁ prāptās tvāṣṭra-kāyādhavādayaḥ | vṛṣa-parvā balir bāṇo mayaś cātha vibhīṣaṇaḥ || sugrīvo hanumān ṛkṣo gajo gṛdhro vaṇik-pathaḥ | vyādhaḥ kubjā vraje gopyo yajña-patnyas tathāpare || daiteyās tad-upalakṣitāsura-dānavāś ca | yātudhānā rākṣasāḥ | tat-taj-jātiṣu dig-darśanaṁ—tvāṣṭrety-ādi | tvāṣṭro vṛtrāsuraḥ | vṛtāsurasya sat-saṅgaḥ prāg-janmani śrī-nāradāṅgirasoḥ saṅgaḥ śrī-saṅkarṣaṇa-saṅgaś ca prasiddhaḥ | kāyādhavaḥ kayādhu-putraḥ prahlādaḥ | asya garbhe śrī-nārada-saṅgaḥ | ādi-śabda-gṛhītān pūrvokta-jāti-krameṇa katicid gaṇayati—vṛṣeti | vṛṣaparvā dānavaḥ | ayaṁ hi jāta-mātra-mātṛ-parityakto muni-pālito viṣṇu-bhakto babhūveti purāṇāntara-prasiddhiḥ | baleḥ śrī-prahlāda-saṅgaḥ śrī-vāmana-saṅgaś ca, tad-anantaram eva bhakty-udbodha-darśanāt | bāṇasya bali-maheśa-bhagavat-saṅgaḥ | asya bhuja-kartanānantaraṁ jñāta-viṣṇu-mahimno mahā-bhāgavata-maheśa-prāptir iva sva-prāptir ity ucyate | mayo dānavaḥ | asya sabhā-nirmāṇādau pāṇḍava-saṅgo bhagavat-saṅgaś ca, ante tat-prāptis tu jñeyā | vibhīṣaṇo yātudhānaḥ, asya hanūmat-saṅgo bhagavat-saṅgaś ca | sugrīvādyā gajāntā mṛgāḥ | tatra ṛkṣo jāmbavān, asya bhagavat-saṅgaḥ | gajo gajendraḥ, asya pūrva-janmani sat-saṅga unneyaḥ, uttara-janmānte bhagavat-saṅgaś ca | gṛdhro jaṭāyu-nāmā khagaḥ, asya śrī-garuḍa-daśarathādi-saṅgaḥ, śrī-sītā-darśanaṁ śrī-bhagavad-darśanaṁ ca | gandharvādīs tv anatiprasiddhatvenānudāhṛtya manuṣyeṣu vaiśyādīn udāharati | vaṇik-pathas tulādhāraḥ, asya bhārate jājali-muni-gandharva-prasaṅge prokta-mahimnaḥ sat-saṅgaḥ anveṣaṇīyaḥ | vyādho dharma-vyādhaḥ śūdro'ntyajo'pi | atrādivārāhe katheyam—kvacit prācīna-kali-yuge vasu-nāmnā vaiṣṇavena rājñā prāg-janmani mṛga-bhrāntyā nihato brāhmaṇo brahma-rākṣasatāṁ prāptaḥ | tasya rājñaḥ prāpañcika-viṣṇu-loka-gamana-samaye tac-charīraṁ praviṣṭaḥ | punaś ca tasya tad-bhogānte rājatāṁ prāptasya dehāt tat-kartṛka-brahma-pārākhya-stava-pāṭha-tejasā nirgataḥ, tat-kṛta-dharma-vyādha-saṁjño hiṁsātiśaya-vimukhaḥ paryavasāne dṛṣṭa-nīlādri-nāthaḥ, taṁ ca stutavān | prāpta-tad-āliṅganas tat-sāyujyam avāpeti | kubjāyā bhagavat-saṅgaḥ, pūrva-janmani ca nārada-saṅga iti māthura-hari-vaṁśa-prasiddham | gopyo'tra sādhāraṇyaḥ, śrī-kṛṣṇa-vraje tadānīṁ vivāhādinā samāgatāḥ | āsāṁ tan-nitya-preyasī-vṛnda-saṅgaḥ śrī-kṛṣṇa-darśanādi-rūpo bhagavat-saṅgaś ca | yajña-patnīnāṁ śrī-kṛṣṇa-guṇa-kathaka-loka-saṅgas tat-saṅgaś ca | apare daiteyādayo'nye ca ||
Вернёмся к изложенному. Покорение здесь двояко: главное и вторичное. Главным обретается любовь — по правилу «Да будет так, о милый: Бхагаван Мукунда даёт чтущим Его освобождение, но сопряжения преданности — не всегда». Оттого вторичным бывает иной плод. Главное здесь — у шри гопи и прочих, вторичное — у Баны и прочих; во втором «покорение» именуется переносно — как склонение Его к дарованию плода. И он приводит пример этого покорения: «Ведь общением с благими в тот и тот век многие достигли моей обители: дайтьи, ятудханы, звери, птицы, гандхарвы, апсары, наги, сиддхи, чараны, гухьяки, видьядхары, среди людей — вайшьи, шудры, женщины, низкорождённые, чья природа — раджас и тамас: сын Тваштра, сын Каядху и прочие, Вришапарван, Бали, Бана, Майя, затем Вибхишана, Сугрива, Хануман, медведь, слон, коршун, человек купеческого пути, охотник, Кубджа, гопи во Врадже, жёны жертвователей и прочие».
«Дайтьи» — и подразумеваемые ими асуры и данавы. «Ятудханы» — ракшасы. Указание направления в тех и тех родах — «сын Тваштра» и далее. «Сын Тваштра» — Вритрасура; его общение с благими известно: в прежнем рождении общение с шри Нарадою и Ангирасом, и общение с шри Санкаршаною. «Сын Каядху» — Прахлада, сын Каядху; у него общение с шри Нарадою во чреве. Взятых словом «и прочие» он перечисляет несколькими, в порядке названных прежде родов: «Вриша» и далее. Вришапарван — данава; в иной пуране известно, что, едва родившись, он был оставлен матерью, вскормлен молчальником и стал преданным Вишну. У Бали — общение с шри Прахладою и с шри Ваманою: видно, что сразу после того пробудилась преданность. У Баны — общение с Бали, с Махешею и с Бхагаваном; говорится, что после отсечения рук обретением для него стало как бы обретение Махеши, великого бхагаваты, узнавшего величие Вишну. Майя — данава; у него при строении собрания и прочем — общение с Пандавами и с Бхагаваном, а в конце надо знать и обретение Его. Вибхишана — ятудхана; у него — общение с Хануманом и с Бхагаваном. От Сугривы до слона — звери. «Медведь» — Джамбаван; у него — общение с Бхагаваном. «Слон» — Гаджендра; у него надо предполагать общение с благими в прежнем рождении, а в конце последующего — общение с Бхагаваном. «Коршун» — птица по имени Джатаю; у него — общение с шри Гарудою, Дашаратхою и прочими, видение шри Ситы и видение шри Бхагавана.
Гандхарвов и прочих он не приводит как не слишком известных и приводит среди людей вайшьев и прочих. «Человек купеческого пути» — Туладхара; его общение с благими надо отыскать в Бхарате, где возглашено его величие по случаю молчальника Джаджали и гандхарвы. «Охотник» — Дхарма-вьядха, шудра и даже низкорождённый. Сказание о нём в Ади-варахе таково: некогда, в древний кали-век, брахман, по ошибке принятый за зверя и убитый в прежнем рождении царём-вайшнавом по имени Васу, обрёл брахма-ракшасовость; когда тот царь уходил в мирской мир Вишну, он вошёл в его тело. И снова, когда по окончании того вкушения тот обрёл царство, он вышел из его тела силою чтения им гимна, зовомого Брахма-парой; получив от него имя Дхарма-вьядха, он отвратился от чрезмерного насилия, под конец узрел владыку Синей горы и восхвалил Его, а обретя Его объятие, достиг слияния с Ним. У Кубджи — общение с Бхагаваном, а в прежнем рождении — с Нарадою, как известно из Матхурской Хари-вамши. «Гопи» здесь — обычные, пришедшие тогда во Врадж шри Кришны на свадьбу и прочее; у них — общение с сонмом Его вечных возлюбленных и общение с Бхагаваном в виде видения шри Кришны и прочего. У жён жертвователей — общение с людьми, излагавшими качества шри Кришны, и общение с Ним. «Прочие» — иные дайтьи и прочие.
3f15ebaeab14 · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Список нарочно неразборчив: в нём звери, птицы и враги — ничего не добавлено от заслуг, и потому видно, что действует одно соседство.