तद् एवं सत्सङ्गमात्रस्य तत्साम्मुख्यमात्रे निदानत्वम् उक्तम् । एतद् एव व्यतिरेकेणाह— ज्ञानं विशुद्धं परमार्थम् एकम् अनन्तरं त्व् अबहिर् ब्रह्म सत्यम् । प्रत्यक् प्रशान्तं भगवच्छब्दसंज्ञं यद् वासुदेवं कवयो वदन्ति ॥ रहूगणैतत् तपसा न याति न चेज्यया निर्वपणाद् गृहाद् वा । न च्छन्दसा नैव जलाग्निसूर्यैर् विना महत्पादरजोऽभिषेकम् ॥ टीका च—तर्हि किं सत्यम्? तत्राह—ज्ञानं सत्यम् । व्यावहारिकसत्यत्वं व्यावर्तयति—परमार्थम् । वृत्तिज्ञानव्यवच्छेदार्थानि षड्विशेषणानि—विशुद्धं, तत् तु आविद्यकम् । एकं, तत् तु नानारूपम् । अनन्तरंत्वबहिर् बाह्याभ्यन्तरशून्यं, तत् तु विपरीतम् । ब्रह्म परिपूर्णं, तत् तु परिच्छिन्नम् । प्रत्यक्, तत् तु विषयाकारम् । प्रशान्तं निर्विकारं, तत् तु सविकारम् । तद् एवंस्वरूपं ज्ञानं सत्यम् इत्य् उक्तम् । कीदृशं तत्? ऐश्वर्यादिषड्गुणत्वेन भगवच्छब्दः संज्ञा यस्य । यच् च ज्ञानं वासुदेवं वदन्ति । तत्प्राप्तिश् च महत्सेवां विना न भवतीत्य् आह—हे रहूगण!एतज् ज्ञानं तपसा पुरुषो न याति, इज्यया वैदिककर्मणा, निर्वपणाद् अन्नादिसंविभागेन, गृहाद्वा तन्निमित्तपरोपकारेण, छन्दसा वेदाभ्यासेन, जलाग्न्यादिभिर् उपासितैः ॥ इत्य् एषा । अत्र ब्रह्मत्वादिना जीवस्वरूपं सूक्ष्मत्वादिधर्मकं ज्ञानम् अपि निरस्तं वेदितव्यम् ॥ ॥
tad evaṁ sat-saṅga-mātrasya tat-sāmmukhya-mātre nidānatvam uktam | etad eva vyatirekeṇāha— jñānaṁ viśuddhaṁ paramārtham ekam anantaraṁ tv abahir brahma satyam | pratyak praśāntaṁ bhagavac-chabda-saṁjñaṁ yad vāsudevaṁ kavayo vadanti || rahūgaṇaitat tapasā na yāti na cejyayā nirvapaṇād gṛhād vā | na cchandasā naiva jalāgni-sūryair vinā mahat-pāda-rajo-'bhiṣekam || ṭīkā ca—tarhi kiṁ satyam? tatrāha—jñānaṁ satyam | vyāvahārika-satyatvaṁ vyāvartayati—paramārtham | vṛtti-jñāna-vyavacchedārthāni ṣaḍ-viśeṣaṇāni—viśuddhaṁ, tat tu āvidyakam | ekaṁ, tat tu nānā-rūpam | anantaraṁtvabahir bāhyābhyantara-śūnyaṁ, tat tu viparītam | brahma paripūrṇaṁ, tat tu paricchinnam | pratyak, tat tu viṣayākāram | praśāntaṁ nirvikāraṁ, tat tu sa-vikāram | tad evaṁ-svarūpaṁ jñānaṁ satyam ity uktam | kīdṛśaṁ tat? aiśvaryādi-ṣaḍ-guṇatvena bhagavac-chabdaḥ saṁjñā yasya | yac ca jñānaṁ vāsudevaṁ vadanti | tat-prāptiś ca mahat-sevāṁ vinā na bhavatīty āha—he rahūgaṇa!etaj jñānaṁ tapasā puruṣo na yāti, ijyayā vaidika-karmaṇā, nirvapaṇād annādi-saṁvibhāgena, gṛhādvā tan-nimitta-paropakāreṇa, chandasā vedābhyāsena, jalāgny-ādibhir upāsitaiḥ || ity eṣā | atra brahmatvādinā jīva-svarūpaṁ sūkṣmatvādi-dharmakaṁ jñānam api nirastaṁ veditavyam || ||
Итак, сказано, что одно лишь общение с благими есть основание самой обращённости к нему. Это же он говорит и от противного: «Знание вполне чистое, высшее, единое, без внутреннего и без внешнего, Брахман, истинное, обращённое внутрь, умиротворённое, имеющее именем слово „Бхагаван“, — то, которое мудрые называют Васудевою, — его, о Рахугана, не достигают ни подвижничеством, ни жертвою, ни раздачею, ни домом, ни Ведою, ни водою, огнём и солнцем — без омовения пылью стоп великих».
И тика: «„Тогда что же истинно?“ — на это он говорит: истинно знание. Словом „высшее“ он отводит истинность обиходную. Шесть определений даны, чтобы отделить его от знания как состояния: „вполне чистое“ — а то от неведения; „единое“ — а то разных обликов; „без внутреннего и без внешнего“, то есть лишённое внешнего и внутреннего, — а то обратно; „Брахман“, то есть вполне полное, — а то ограничено; „обращённое внутрь“ — а то имеет облик предмета; „умиротворённое“, то есть неизменное, — а то с изменением. Итак, сказано: истинно знание, имеющее такое своеобразие. Каково же оно? То, у которого именем — слово „Бхагаван“, по обладанию шестью качествами, владычеством и прочими; то знание, которое называют Васудевою. А обретения его не бывает без служения великим; о том он и говорит: о Рахугана! этого знания человек не достигает ни подвижничеством, ни жертвою — ведическим деянием, ни раздачею — разделением пищи и прочего, ни домом — благодеянием другим, с ним связанным, ни Ведою — изучением Веды, ни почитанием воды, огня и прочего». Здесь надо знать, что словами «Брахман» и прочими отвергнуто и знание, имеющее своеобразием живого со свойствами тонкости и прочими.
35bb4142a29a · publicado 21 sept 2026, 0:52:07 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Перечислено всё, чем обычно добывают знание, — и всё отклонено одною оговоркой: без пыли со стоп великих. Условие поставлено не к усилию, а к встрече.