व्यतिरेकेणाह— धर्मः स्वनुष्ठितः पुंसां वासुदेवकथासु यः । नोत्पादयेद् यदि रतिं श्रम एव हि केवलम् ॥ वासुदेवतोषणाभावेनयदि तत्कथासुतत्तल्लीलावर्णनेषु रतिं रुचिं नोत्पादयेत्, तदा श्रमः स्यान् न तु फलम् । कथारुचेः सर्वत्रैवाद्यत्वात् श्रेष्ठत्वाच् च सैवोक्ता । तदुपलक्षणत्वेन भजनान्तररुचिर् अप्य् उपदिष्टा । एवशब्देन प्रवृत्तिलक्षणकर्मफलस्य स्वर्गादेः क्षयिष्णुत्वम् । हिशब्देन तत्रैव च, तद् यथेह कर्मजितो लोकः क्षीयते इति सोपपत्तिकश्रुतिप्रमाणत्वम् । केवलम् इत्य् अव्ययेननिवृत्तिमात्रलक्षणधर्मफलस्यासाध्यत्वं, सिद्धस्यापि नश्वरत्वम्, तत्रापि तेनैव हिशब्देन यस्य देवे परा भक्तिर् इत्यादिश्रुतिप्रमाणत्वम्, नैष्कर्म्यम् अप्य् अच्युतभाववर्जितम् इत्यादि, श्रेयःसृतिं भक्तिम् उदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये इत्यादि, आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं ततः पतन्त्य् अधोऽनादृतयुष्मदङ्घ्रयः इत्यादि वचनप्रमाणत्वं च सूचितम् । श्लोकद्वयेन भक्तिर् निरपेक्षा, ज्ञानवैराग्ये तु तत्सापेक्षे इति लभ्यते । तद् एवं भक्तिफलत्वेनैव धर्मस्य साफल्यम् उक्तम् ।
vyatirekeṇāha— dharmaḥ svanuṣṭhitaḥ puṁsāṁ vāsudeva-kathāsu yaḥ | notpādayed yadi ratiṁ śrama eva hi kevalam || vāsudeva-toṣaṇābhāvenayadi tat-kathāsutat-tal-līlā-varṇaneṣu ratiṁ ruciṁ notpādayet, tadā śramaḥ syān na tu phalam | kathā-ruceḥ sarvatraivādyatvāt śreṣṭhatvāc ca saivoktā | tad-upalakṣaṇatvena bhajanāntara-rucir apy upadiṣṭā | eva-śabdena pravṛtti-lakṣaṇa-karma-phalasya svargādeḥ kṣayiṣṇutvam | hi-śabdena tatraiva ca, tad yatheha karma-jito lokaḥ kṣīyate iti sopapattika-śruti-pramāṇatvam | kevalam ity avyayenanivṛtti-mātra-lakṣaṇa-dharma-phalasyāsādhyatvaṁ, siddhasyāpi naśvaratvam, tatrāpi tenaiva hi-śabdena yasya deve parā bhaktir ity-ādi-śruti-pramāṇatvam, naiṣkarmyam apy acyuta-bhāva-varjitam ity-ādi, śreyaḥ-sṛtiṁ bhaktim udasya te vibho kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye ity-ādi, āruhya kṛcchreṇa paraṁ padaṁ tataḥ patanty adho'nādṛta-yuṣmad-aṅghrayaḥ ity-ādi vacana-pramāṇatvaṁ ca sūcitam | śloka-dvayena bhaktir nirapekṣā, jñāna-vairāgye tu tat-sāpekṣe iti labhyate | tad evaṁ bhakti-phalatvenaiva dharmasya sāphalyam uktam |
От противного он говорит: «Закон, хорошо исполненный людьми, если он не породил влечения к сказаниям о Васудеве, — только труд, и ничего более». То есть: если, за отсутствием удовлетворения Васудевы, он не породил влечения, вкуса к сказаниям о нём, к описаниям тех и этих его игр, — тогда будет труд, а не плод. Вкус к сказаниям назван потому, что он везде первый и лучший; а им указан и вкус ко всякому иному почитанию.
Словом «эва» указана тленность плода деятельного закона — рая и прочего. Словом «хи» там же указано, что на то есть обоснованное свидетельство шрути: «Как здесь истощается мир, добытый деянием». Неизменяемым «кевалам» указано, что плод закона, отличаемого одним лишь прекращением, недостижим, а достигнутый — гибнет; и тем же «хи» указано, что и на это есть свидетельство шрути — «У кого высшая преданность к Богу» и далее, — и свидетельство речений: «Даже бездействие, лишённое чувства к Ачьюте» и далее; «Отбросив путь блага, преданность тебе, о всеобъемлющий, мучатся те, кто ищет одного лишь знания» и далее; «С трудом взойдя на высшее место, падают оттуда вниз не почтившие твоих стоп» и далее.
Из двух стихов получается: преданность ни от чего не зависит, а знание и отрешённость зависят от неё. Итак, сказано, что закон плодотворен именно тем, что приносит плодом преданность.
243bdffc0bdf · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Мерою исполненного долга названо не само исполнение, а то, родилось ли влечение: труд, не давший вкуса, засчитан трудом и только.