यत् तु श्रीभरतस्य मृगशरीरं त्यजतो नामानि गृहीत्वापि शरीरान्तरप्राप्तिः, तत्रापि साक्षाद्भावप्राप्तिर् एव तादृशानां हृदि सदाविर्भावात् । एवम् अजामिलस्य पूर्वशरीरस्थिताव् अपि ज्ञेयम् । ततो मरणसमये सकृद्भजनस्यानन्तरम् एव कृतार्थत्वप्रापणे व्यभिचारो न स्यात् । अत एवाह— एतावान् साङ्ख्ययोगाभ्यां स्वधर्मपरिनिष्ठया । जन्मलाभः परः पुंसाम् अन्ते नारायणस्मृतिः ॥ टीका च—एतावान् एव जन्मनो लाभः फलम् । तम् आह—नारायणस्मृतिर् इति । साङ्ख्यादिभिः साध्य इति तेषां स्वातन्त्र्येण लाभत्वं वारयति । अन्ते च स्मृतिः परो लाभः, न तन्महिमा वक्तुं शक्यत इत्य् अर्थः ॥ इत्य् एषा ॥ नामकौमुदीकारैश् च "अन्तिमप्रत्ययोऽभ्यर्हितः" इत्य् उक्तम् ॥ ॥
yat tu śrī-bharatasya mṛga-śarīraṁ tyajato nāmāni gṛhītvāpi śarīrāntara-prāptiḥ, tatrāpi sākṣād-bhāva-prāptir eva tādṛśānāṁ hṛdi sadāvirbhāvāt | evam ajāmilasya pūrva-śarīra-sthitāv api jñeyam | tato maraṇa-samaye sakṛd-bhajanasyānantaram eva kṛtārthatva-prāpaṇe vyabhicāro na syāt | ata evāha— etāvān sāṅkhya-yogābhyāṁ sva-dharma-pariniṣṭhayā | janma-lābhaḥ paraḥ puṁsām ante nārāyaṇa-smṛtiḥ || ṭīkā ca—etāvān eva janmano lābhaḥ phalam | tam āha—nārāyaṇa-smṛtir iti | sāṅkhyādibhiḥ sādhya iti teṣāṁ svātantryeṇa lābhatvaṁ vārayati | ante ca smṛtiḥ paro lābhaḥ, na tan-mahimā vaktuṁ śakyata ity arthaḥ || ity eṣā || nāma-kaumudī-kāraiś ca "antima-pratyayo'bhyarhitaḥ" ity uktam || ||
А что шри Бхарата, оставляя оленье тело и произнеся имена, обрёл иное тело, — и там всё же было обретение непосредственного состояния, ибо у таких он всегда явлен в сердце. Так же надо понимать и об Аджамиле, при пребывании его в прежнем теле. Потому в том, что почитание, совершённое хотя бы однажды в смертный час, непосредственно приводит к исполненности, отступления не бывает. Оттого он и говорит: «Столько лишь — санкхьею и йогою, твёрдостью в своём законе — высшая прибыль рождения у людей: памятование Нараяны в конце». И тика: «Столько лишь и есть прибыль рождения, плод его; его он и называет: „памятование Нараяны“. Словами „достигаемо санкхьею и прочими“ он отвращает мысль, будто они сами по себе — прибыль. А памятование „в конце“ — высшая прибыль; величия его высказать невозможно». И творцы «Нама-каумуди» сказали: «Последнее убеждение — почтеннейшее».
d3e94f46fea4 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Итог жизни считается по последнему движению ума: всё прочее взято как подготовка к нему, а не как самостоятельная прибыль.