Шат-сандарбха
Сандарбха пятая. Бхакти: чем Его достигают5.310Джива Госвами
926 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 5.310
॥
Деванагари

तद् एवं वैधी भक्तिर् दर्शिता । अस्याश् चोक्तानाम् अङ्गानाम् अनुक्तानां च कुत्रचित् कस्याप्य् अङ्गस्यान्यत्र तु तदितरस्य यन्महिमाधिक्यं वर्ण्यते । तत्तच्छ्रद्धाभेदेन तत्तत्प्रभावोल्लासापेक्षयेति न परस्परविरुद्धत्वम् । अधिकारिभेदेन ह्य् औषधादीनाम् अपि तादृशत्वं दृश्यते । अथ रागानुगा । तत्र विषयिणः स्वाभाविको विषयसंसर्गेच्छातिशयमयः प्रेमा रागः, यथा चक्षुरादीनां सौन्दर्यादौ । तादृश एवात्र भक्तस्य श्रीभगवत्य् अपि राग इत्य् उच्यते । स च रागो विशेषणभेदेन बहुधा दृश्यते—येषाम् अहं प्रिय आत्मा सुतश् च सखा गुरुः सुहृदो दैवम् इष्टम् इत्यादौ । तत्र प्रियो यथा तदीयप्रेयसीनाम् । आत्मा परब्रह्मरूपः श्रीसनकादीनाम् । सुतः श्रीव्रजेश्वरादीनाम् । सखा श्रीश्रीदामादीनाम् । गुरुः श्रीप्रद्युम्नादीनाम् । कस्यापि भ्राता, कस्यापि मातुलेयः, कस्यापि वैवाहिक इत्यादिरूपः स एक एव तेषु बहुप्रकारत्वेन सुहृदः सम्बन्धिनाम् । दैवम् इष्टं तदीयसेवकानां श्रीदारुकप्रभृतीनाम् इति प्रसिद्धम् । अत्र श्रीमत्यां मोहिन्यां यः खलु रुद्रस्य भावो जातः, स तु नाङ्गीकृतः, अनुक्तत्वात्, तस्य मायामोहिततयैव तादृशभावाभ्युपगमाच् च । तद् एवं तत्तदभिमानलक्षणभावविशेषणेन स्वाभाविकरागस्य वैशिष्ट्ये सति तत्तद्रागप्रयुक्ता श्रवणकीर्तनस्मरणपादसेवनवन्दनात्मनिवेदनप्राया भक्तिस् तेषां रागात्मिका भक्तिर् इत्य् उच्यते । तस्याश् च साध्यायां रागलक्षणायां भक्तिगङ्गायां तरङ्गरूपत्वात् साध्यत्वम् एवेति, न तु साधनप्रकरणेऽस्मिन् प्रवेशः । अतो रागानुगा कथ्यते । यस्य पूर्वोक्ते रागविशेषे रुचिर् एव जातास्ति, न तु रागविशेष एव स्वयं, तस्य तादृशरागसुधाकरकराभाससमुल्लसितहृदयस्फटिकमणेः शास्त्रादिश्रुतासु तादृश्या रागात्मिकाया भक्तेः परिपाटीष्व् अपि रुचिर् जायते । ततस् तदीयं रागं रुच्यानुगच्छन्ती, सा रागानुगा तस्यैव प्रवर्तते । एषैवाविहितेति केषाञ्चित् संज्ञा, रुचिमात्रप्रवृत्त्या विधिप्रयुक्तत्वेनाप्रवृत्तत्वात् । न च वक्तव्यं विध्यनधीनस्य न सम्भवति भक्तिर् इति । प्रायेण मुनयो राजन् निवृत्ता विधिषेधतः । नैर्गुण्यस्था रमन्ते स्म गुणानुकथने हरेः ॥ इत्य् अत्र श्रूयते । ततो विधिमार्गभक्तिर् विधिसापेक्षेति सा दुर्बला । इयं तु स्वतन्त्रैव प्रवर्तते इति प्रबला च ज्ञेया । अत एवास्या जन्मलक्षणं भक्तिव्यतिरेकेणान्यत्रानभिरुचिम् उपलक्ष्य— सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिम् अन्यत्र करोति पुंसः । हरेः पदानुस्मृतिनिर्वृतस्य समस्तदुःखाप्ययम् आशु धत्ते ॥ इति । सा पूर्वोक्ता कथागृहीता मतिस् तद्रुचिर् इत्य् अर्थः । विधिनिरपेक्षत्वाद् एव पूर्वाभ्यां दास्यसख्याभ्याम् एतदीययोस् तयोर् भेदश् च ज्ञेयः । एवम् एवोक्तं तन् मन्येऽधीतम् उत्तमम् इति । अत एव विध्युक्तक्रमोऽपि नास्याम् अत्यादृतः । किन्तु रागात्मिकाश्रुतक्रम एव । तत्र रागात्मिकायां रुचिर् यथा— सुहृत् प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा चायं शरीरिणाम् । तं विक्रीयात्मनैवाहं रमेऽनेन यथा रमा ॥ अत्र स्वाभाविकसौहृद्यादिधर्मैस् तस्मिन्न् एव स्वाभाविकपतित्वं स्थापयित्वा, परस्यौपाधिकपतित्वम् इत्य् अभिप्रेतम् । अन्यत्र, पत्याव् एकत्वं सा गता यस्माच् चरुमन्त्राहुतिव्रता इति छान्दोग्यपरिशिष्टानुसारेण कृत्रिमम् एकात्मत्वम् । तस्मिन् परमात्मनि तु स्वभावत एवेत्य् आत्मशब्दस्याप्य् अभिप्रायः । एवं यद्यपि तस्मिन् पतित्वम् अनाहार्यम् एवास्ति, तथापि आत्मनैव मूल्यभूतेनैव तं विशेषतःक्रीत्वा यथान्यापि कन्या विवाहात्मकेन स्वात्मसमर्पणेन कञ्चित् पतित्वेनोपादत्ते, तथाभावेनाश्रित्य अनेन परममनोहररूपेण तेन सह रमेरमा लक्ष्मीर् यथा । तद् एवं तस्याः पिङ्गलाया रागे स्वरुचिर् द्योतिता ॥

Транслитерация (IAST)

tad evaṁ vaidhī bhaktir darśitā | asyāś coktānām aṅgānām anuktānāṁ ca kutracit kasyāpy aṅgasyānyatra tu tad-itarasya yan-mahimādhikyaṁ varṇyate | tat-tac-chraddhā-bhedena tat-tat-prabhāvollāsāpekṣayeti na paraspara-viruddhatvam | adhikāri-bhedena hy auṣadhādīnām api tādṛśatvaṁ dṛśyate | atha rāgānugā | tatra viṣayiṇaḥ svābhāviko viṣaya-saṁsargecchātiśaya-mayaḥ premā rāgaḥ, yathā cakṣur-ādīnāṁ saundaryādau | tādṛśa evātra bhaktasya śrī-bhagavaty api rāga ity ucyate | sa ca rāgo viśeṣaṇa-bhedena bahudhā dṛśyate—yeṣām ahaṁ priya ātmā sutaś ca sakhā guruḥ suhṛdo daivam iṣṭam ity-ādau | tatra priyo yathā tadīya-preyasīnām | ātmā para-brahma-rūpaḥ śrī-sanakādīnām | sutaḥ śrī-vrajeśvarādīnām | sakhā śrī-śrīdāmādīnām | guruḥ śrī-pradyumnādīnām | kasyāpi bhrātā, kasyāpi mātuleyaḥ, kasyāpi vaivāhika ity-ādi-rūpaḥ sa eka eva teṣu bahu-prakāratvena suhṛdaḥ sambandhinām | daivam iṣṭaṁ tadīya-sevakānāṁ śrī-dāruka-prabhṛtīnām iti prasiddham | atra śrīmatyāṁ mohinyāṁ yaḥ khalu rudrasya bhāvo jātaḥ, sa tu nāṅgīkṛtaḥ, anuktatvāt, tasya māyā-mohitatayaiva tādṛśa-bhāvābhyupagamāc ca | tad evaṁ tat-tad-abhimāna-lakṣaṇa-bhāva-viśeṣaṇena svābhāvika-rāgasya vaiśiṣṭye sati tat-tad-rāga-prayuktā śravaṇa-kīrtana-smaraṇa-pāda-sevana-vandanātma-nivedana-prāyā bhaktis teṣāṁ rāgātmikā bhaktir ity ucyate | tasyāś ca sādhyāyāṁ rāga-lakṣaṇāyāṁ bhakti-gaṅgāyāṁ taraṅga-rūpatvāt sādhyatvam eveti, na tu sādhana-prakaraṇe'smin praveśaḥ | ato rāgānugā kathyate | yasya pūrvokte rāga-viśeṣe rucir eva jātāsti, na tu rāga-viśeṣa eva svayaṁ, tasya tādṛśa-rāga-sudhākara-karābhāsa-samullasita-hṛdaya-sphaṭika-maṇeḥ śāstrādi-śrutāsu tādṛśyā rāgātmikāyā bhakteḥ paripāṭīṣv api rucir jāyate | tatas tadīyaṁ rāgaṁ rucyānugacchantī, sā rāgānugā tasyaiva pravartate | eṣaivāvihiteti keṣāñcit saṁjñā, ruci-mātra-pravṛttyā vidhi-prayuktatvenāpravṛttatvāt | na ca vaktavyaṁ vidhy-anadhīnasya na sambhavati bhaktir iti | prāyeṇa munayo rājan nivṛttā vidhi-ṣedhataḥ | nairguṇya-sthā ramante sma guṇānukathane hareḥ || ity atra śrūyate | tato vidhi-mārga-bhaktir vidhi-sāpekṣeti sā durbalā | iyaṁ tu svatantraiva pravartate iti prabalā ca jñeyā | ata evāsyā janma-lakṣaṇaṁ bhakti-vyatirekeṇānyatrānabhirucim upalakṣya— sā śraddadhānasya vivardhamānā viraktim anyatra karoti puṁsaḥ | hareḥ padānusmṛti-nirvṛtasya samasta-duḥkhāpyayam āśu dhatte || iti | sā pūrvoktā kathā-gṛhītā matis tad-rucir ity arthaḥ | vidhi-nirapekṣatvād eva pūrvābhyāṁ dāsya-sakhyābhyām etadīyayos tayor bhedaś ca jñeyaḥ | evam evoktaṁ tan manye'dhītam uttamam iti | ata eva vidhy-ukta-kramo'pi nāsyām atyādṛtaḥ | kintu rāgātmikā-śruta-krama eva | tatra rāgātmikāyāṁ rucir yathā— suhṛt preṣṭhatamo nātha ātmā cāyaṁ śarīriṇām | taṁ vikrīyātmanaivāhaṁ rame'nena yathā ramā || atra svābhāvika-sauhṛdyādi-dharmais tasminn eva svābhāvika-patitvaṁ sthāpayitvā, parasyaupādhika-patitvam ity abhipretam | anyatra, patyāv ekatvaṁ sā gatā yasmāc caru-mantrāhuti-vratā iti chāndogya-pariśiṣṭānusāreṇa kṛtrimam ekātmatvam | tasmin paramātmani tu svabhāvata evety ātma-śabdasyāpy abhiprāyaḥ | evaṁ yadyapi tasmin patitvam anāhāryam evāsti, tathāpi ātmanaiva mūlya-bhūtenaiva taṁ viśeṣataḥkrītvā yathānyāpi kanyā vivāhātmakena svātma-samarpaṇena kañcit patitvenopādatte, tathābhāvenāśritya anena parama-manohara-rūpeṇa tena saha rameramā lakṣmīr yathā | tad evaṁ tasyāḥ piṅgalāyā rāge sva-rucir dyotitā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadТо
एवंevaṁтак:
वैधीvaidhīуставная
भक्तिर्bhaktirпреданность
दर्शिताdarśitāпоказана.
अस्याश्asyāśУ неё
चोक्तानाम्coktānāmже сказанных
अङ्गानाम्aṅgānāmчленов
अनुक्तानांanuktānāṁи несказанных
चcaже
कुत्रचित्kutracitгде-либо
कस्याप्य्kasyāpyкакого-либо
अङ्गस्यान्यत्रaṅgasyānyatraчлена, в ином же
तुtuже
तद्tadот него
इतरस्यitarasyaиного,
यन्yanкоторое
महिमाधिक्यंmahimādhikyaṁвеличия превосходство
वर्ण्यतेvarṇyateописывается, —
तत्tatтой
तच्tacи той
छ्रद्धाchraddhāверы
भेदेनbhedenaразличием,
तत्tatтого
तत्tatи того
प्रभावोल्लासापेक्षयेतिprabhāvollāsāpekṣayetiвлияния расцвета ввиду — так;
नnaне
परस्परparasparaвзаимная
विरुद्धत्वम्viruddhatvamпротиворечивость.
अधिकारिadhikāriправомочного
भेदेनbhedenaразличием
ह्य्hyведь
औषधादीनाम्auṣadhādīnāmу лекарств и прочего
अपिapiтакже
तादृशत्वंtādṛśatvaṁтаковость
दृश्यतेdṛśyateвидится.
अथathaЗатем
रागानुगाrāgānugāрагануга.
तत्रtatraТам
विषयिणःviṣayiṇaḥу мирского
स्वाभाविकोsvābhāvikoприродная,
विषयviṣayaс предметом
संसर्गेच्छातिशयsaṁsargecchātiśayaсоединения желания преизбытком
मयःmayaḥсостоящая
प्रेमाpremāлюбовь —
रागःrāgaḥрага,
यथाyathāкак
चक्षुर्cakṣurу глаз
आदीनांādīnāṁи прочих
सौन्दर्यादौsaundaryādauк красоте и прочему.
तादृशtādṛśaТакая
एवात्रevātraименно здесь
भक्तस्यbhaktasyaу преданного
श्रीśrīк шри
भगवत्य्bhagavatyБхагавану
अपिapiтакже
रागrāgaрагою
इत्य्ityтак
उच्यतेucyateназывается.
सsaОна
चcaже,
रागोrāgoрага,
विशेषणviśeṣaṇaуточнений
भेदेनbhedenaразличием,
बहुधाbahudhāмногообразно
दृश्यतेdṛśyateвидится —
येषाम्yeṣām«у которых
अहंahaṁя
प्रियpriyaдорогой,
आत्माātmāЯ,
सुतश्sutaśсын
चcaи,
सखाsakhāдруг,
गुरुःguruḥгуру,
सुहृदोsuhṛdoдоброжелатель,
दैवम्daivamбожество
इष्टम्iṣṭamжеланное»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
तत्रtatraТам
प्रियोpriyo«дорогой» —
यथाyathāкак
तदीयtadīyaЕго
प्रेयसीनाम्preyasīnāmвозлюбленных.
आत्माātmā«Я» —
परparaвысшего
ब्रह्मbrahmaбрахмана
रूपःrūpaḥоблик имеющий —
श्रीśrīшри
सनकादीनाम्sanakādīnāmСанаки и прочих.
सुतःsutaḥ«Сын» —
श्रीśrīшри
व्रजेश्वरादीनाम्vrajeśvarādīnāmвладыки Враджа и прочих.
सखाsakhā«Друг» —
श्रीśrīшри
श्रीदामादीनाम्śrīdāmādīnāmШридамы и прочих.
गुरुःguruḥ«Гуру» —
श्रीśrīшри
प्रद्युम्नादीनाम्pradyumnādīnāmПрадьюмны и прочих.
कस्यापिkasyāpiУ кого-то
भ्राताbhrātāбрат,
कस्यापिkasyāpiу кого-то
मातुलेयःmātuleyaḥдвоюродный по матери,
कस्यापिkasyāpiу кого-то
वैवाहिकvaivāhikaсвойственник
इत्य्ityтак
आदिādiи прочего
रूपःrūpaḥоблик имеющий —
सsaон
एकekaодин
एवevaименно
तेषुteṣuу них
बहुbahuмногими
प्रकारत्वेनprakāratvenaобразами —
सुहृदःsuhṛdaḥ«доброжелатель» —
सम्बन्धिनाम्sambandhināmу родственников.
दैवम्daivam«Божество
इष्टंiṣṭaṁжеланное» —
तदीयtadīyaЕго
सेवकानांsevakānāṁслуг,
श्रीśrīшри
दारुकdārukaДаруки
प्रभृतीनाम्prabhṛtīnāmи прочих —
इतिitiтак
प्रसिद्धम्prasiddhamизвестно.
अत्रatraЗдесь
श्रीमत्यांśrīmatyāṁк шримати
मोहिन्यांmohinyāṁМохини
यःyaḥкоторое
खलुkhaluведь
रुद्रस्यrudrasyaу Рудры
भावोbhāvoнастроение
जातःjātaḥродилось, —
सsaоно
तुtuже
नाङ्गीकृतःnāṅgīkṛtaḥне принято,
अनुक्तत्वात्anuktatvātнесказанностью,
तस्यtasyaего
मायाmāyāмайею
मोहिततयैवmohitatayaivaобмороченностью именно
तादृशtādṛśaтакого
भावाभ्युपगमाच्bhāvābhyupagamācнастроения принятием
चcaже.
तद्tadТо
एवंevaṁтак:
तत्tatтого
तद्tadи того
अभिमानabhimānaсамомнения
लक्षणlakṣaṇaпризнак имеющего
भावbhāvaнастроения
विशेषणेनviśeṣaṇenaуточнением,
स्वाभाविकsvābhāvikaприродной
रागस्यrāgasyaраги
वैशिष्ट्येvaiśiṣṭyeпри особенности
सतिsatiсущей,
तत्tatтой
तद्tadи той
रागrāgaрагою
प्रयुक्ताprayuktāпобуждаемая
श्रवणśravaṇaслушания,
कीर्तनkīrtanaвоспевания,
स्मरणsmaraṇaпамятования,
पादpādaстопам
सेवनsevanaслужения,
वन्दनात्मvandanātmaпоклонения, себя
निवेदनnivedanaподнесения
प्रायाprāyāпреобладание имеющая
भक्तिस्bhaktisпреданность
तेषांteṣāṁу них
रागात्मिकाrāgātmikāрагатмикою
भक्तिर्bhaktirпреданностью
इत्य्ityтак
उच्यतेucyateназывается.
तस्याश्tasyāśУ неё
चcaже,
साध्यायांsādhyāyāṁв достигаемой,
रागrāgaраги
लक्षणायांlakṣaṇāyāṁпризнак имеющей
भक्तिbhaktiпреданности
गङ्गायांgaṅgāyāṁГанге
तरङ्गtaraṅgaволною
रूपत्वात्rūpatvātобликом бытием,
साध्यत्वम्sādhyatvamдостигаемость
एवेतिevetiименно — так;
नnaне
तुtuже
साधनsādhanaсредства
प्रकरणेऽस्मिन्prakaraṇe'sminв разделе этом
प्रवेशःpraveśaḥвхождение.
अतोatoОттого
रागानुगाrāgānugāрагануга
कथ्यतेkathyateизлагается.
यस्यyasyaУ кого
पूर्वोक्तेpūrvokteк прежде сказанной
रागrāgaраге
विशेषेviśeṣeособой
रुचिर्rucirвкус
एवevaименно
जातास्तिjātāstiродился есть,
नnaне
तुtuже
रागrāgaрага
विशेषviśeṣaособая
एवevaименно
स्वयंsvayaṁсама, —
तस्यtasyaу того,
तादृशtādṛśaтакой
रागrāgaраги
सुधाकरsudhākaraлуны
कराभासkarābhāsaлуча отблеском
समुल्लसितsamullasitaрасцвеченный
हृदयhṛdayaсердца
स्फटिकsphaṭikaхрусталь-
मणेःmaṇeḥсамоцвет имеющего,
शास्त्रादिśāstrādiиз писания и прочего
श्रुतासुśrutāsuслышанным
तादृश्याtādṛśyāтакой
रागात्मिकायाrāgātmikāyāрагатмики
भक्तेःbhakteḥпреданности
परिपाटीष्व्paripāṭīṣvчинам
अपिapiтакже
रुचिर्rucirвкус
जायतेjāyateрождается.
ततस्tatasОттого
तदीयंtadīyaṁтой
रागंrāgaṁраге
रुच्यानुगच्छन्तीrucyānugacchantīвкусом следующая,
साsāона —
रागानुगाrāgānugāрагануга —
तस्यैवtasyaivaу него именно
प्रवर्ततेpravartateначинается.
एषैवाविहितेतिeṣaivāvihiteti«Она же неуставная» — так
केषाञ्चित्keṣāñcitу некоторых
संज्ञाsaṁjñāназвание,
रुचिruciвкусом
मात्रmātraодним
प्रवृत्त्याpravṛttyāдвижением,
विधिvidhiуставом
प्रयुक्तत्वेनाप्रवृत्तत्वात्prayuktatvenāpravṛttatvātпобуждаемостью недвижимостью.
नnaИ не
चcaже
वक्तव्यंvaktavyaṁдолжно говориться:
विध्य्vidhyустава
अनधीनस्यanadhīnasyaнеподвластного
नnaне
सम्भवतिsambhavatiбывает
भक्तिर्bhaktirпреданность —
इतिitiтак.
प्रायेणprāyeṇa«Обычно
मुनयोmunayoмолчальники,
राजन्rājanо царь,
निवृत्ताnivṛttāотвратившиеся
विधिvidhiот устава
षेधतःṣedhataḥи запрета,
नैर्गुण्यnairguṇyaв бескачественном
स्थाsthāстоящие,
रमन्तेramanteуслаждаются
स्मsmaже
गुणानुकथनेguṇānukathaneкачеств пересказом
हरेःhareḥХари»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь
श्रूयतेśrūyateслышится.
ततोtatoОттого
विधिvidhiустава
मार्गmārgaпути
भक्तिर्bhaktirпреданность
विधिvidhiустава
सापेक्षेतिsāpekṣetiтребующая — так
साsāона
दुर्बलाdurbalāслаба;
इयंiyaṁэта
तुtuже
स्वतन्त्रैवsvatantraivaсамостоятельно именно
प्रवर्ततेpravartateдвижется —
इतिitiтак
प्रबलाprabalāсильною
चcaже
ज्ञेयाjñeyāдолжна быть знаема.
अतataОттого
एवास्याevāsyāименно её
जन्मjanmaрождения
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнак,
भक्तिbhaktiпреданности
व्यतिरेकेणान्यत्रानभिरुचिम्vyatirekeṇānyatrānabhirucimкроме к иному нерасположение
उपलक्ष्यupalakṣyaобозначив:
साsā«она,
श्रद्दधानस्यśraddadhānasyaу верующего
विवर्धमानाvivardhamānāвозрастающая,
विरक्तिम्viraktimбесстрастие
अन्यत्रanyatraк иному
करोतिkarotiтворит
पुंसःpuṁsaḥу человека;
हरेःhareḥХари
पदानुस्मृतिpadānusmṛtiстоп памятованием
निर्वृतस्यnirvṛtasyaблаженного
समस्तsamastaвсех
दुःखाप्ययम्duḥkhāpyayamстраданий уход
आशुāśuскоро
धत्तेdhatteдаёт»
इतिitiтак.
साsā«Она» —
पूर्वोक्ताpūrvoktāпрежде сказанная,
कथाkathāсказанием
गृहीताgṛhītāвзятая
मतिस्matisмысль,
तद्tadк Нему
रुचिर्rucirвкус —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
विधिvidhiУстава
निरपेक्षत्वाद्nirapekṣatvādнетребованием
एवevaименно
पूर्वाभ्यांpūrvābhyāṁот прежних
दास्यdāsyaрабства,
सख्याभ्याम्sakhyābhyāmдружества
एतदीययोस्etadīyayosэтих
तयोर्tayorдвух
भेदश्bhedaśотличие
चcaже
ज्ञेयःjñeyaḥдолжно быть знаемо.
एवम्evamТак
एवोक्तंevoktaṁименно сказано:
तन्tan«то
मन्येऽधीतम्manye'dhītamсчитаю изученным
उत्तमम्uttamamвысшим»
इतिitiтак.
अतataОттого
एवevaименно
विध्य्vidhyуставом
उक्तuktaсказанный
क्रमोऽपिkramo'piпорядок также
नास्याम्nāsyāmне в ней
अत्यादृतःatyādṛtaḥвесьма чтим,
किन्तुkintuно
रागात्मिकाrāgātmikāрагатмики
श्रुतśrutaслышанный
क्रमkramaпорядок
एवevaименно.
तत्रtatraТам
रागात्मिकायांrāgātmikāyāṁк рагатмике
रुचिर्rucirвкус,
यथाyathāкак:
सुहृत्suhṛt«доброжелатель,
प्रेष्ठतमोpreṣṭhatamoдражайший,
नाथnāthaвладыка,
आत्माātmāЯ
चायंcāyaṁже этот
शरीरिणाम्śarīriṇāmвоплощённых;
तंtaṁего
विक्रीयात्मनैवाहंvikrīyātmanaivāhaṁкупив собою именно, я
रमेऽनेनrame'nenaуслаждаюсь им,
यथाyathāкак
रमाramāРама».
अत्रatraЗдесь,
स्वाभाविकsvābhāvikaприродными
सौहृद्यादिsauhṛdyādiсердечности и прочего
धर्मैस्dharmaisсвойствами
तस्मिन्न्tasminnв Нём
एवevaименно
स्वाभाविकsvābhāvikaприродное
पतित्वंpatitvaṁмужем бытие
स्थापयित्वाsthāpayitvāустановив,
परस्यौपाधिकparasyaupādhikaиного — условное
पतित्वम्patitvamмужем бытие —
इत्य्ityтак
अभिप्रेतम्abhipretamподразумевается.
अन्यत्रanyatraВ ином —
पत्याव्patyāv«с мужем
एकत्वंekatvaṁединство
साsāона
गताgatāобрела,
यस्माच्yasmācпоскольку
चरुcaruчару,
मन्त्राहुतिmantrāhutiмантры, возлияния
व्रताvratāобет имеющая»
इतिitiтак —
छान्दोग्यchāndogyaЧхандогьи
परिशिष्टानुसारेणpariśiṣṭānusāreṇaприбавлению следованием —
कृत्रिमम्kṛtrimamискусственное
एकात्मत्वम्ekātmatvamединство.
तस्मिन्tasminВ том
परमात्मनिparamātmaniПараматмане
तुtuже —
स्वभावतsvabhāvataпо природе
एवेत्य्evetyименно — таково
आत्मātma«Я»
शब्दस्याप्य्śabdasyāpyслова также
अभिप्रायःabhiprāyaḥнамерение.
एवंevaṁТак,
यद्यपिyadyapiхотя
तस्मिन्tasminв Нём
पतित्वम्patitvamмужем бытие
अनाहार्यम्anāhāryamнеприобретаемое
एवास्तिevāstiименно есть, —
तथापिtathāpiвсё же
आत्मनैवātmanaivaсобою именно,
मूल्यmūlyaценою
भूतेनैवbhūtenaivaставшим именно,
तंtaṁего
विशेषतःviśeṣataḥособо
क्रीत्वाkrītvāкупив, —
यथान्यापिyathānyāpiкак и иная
कन्याkanyāдева
विवाहात्मकेनvivāhātmakenaсвадьбою
स्वात्मsvātmaсебя
समर्पणेनsamarpaṇenaподнесением
कञ्चित्kañcitнекоего
पतित्वेनोपादत्तेpatitvenopādatteмужем принимает, —
तथाभावेनाश्रित्यtathābhāvenāśrityaтак настроением приняв,
अनेनanenaэтим,
परमparamaвесьма
मनोहरmanoharaпленительный
रूपेणrūpeṇaоблик имеющим,
तेनtenaтем
सहsahaвместе
रमेrameуслаждаюсь,
रमाramāРама,
लक्ष्मीर्lakṣmīrЛакшми,
यथाyathāкак.
तद्tadТо
एवंevaṁтак:
तस्याःtasyāḥу неё,
पिङ्गलायाpiṅgalāyāу Пингалы,
रागेrāgeк раге
स्वsvaсвоего
रुचिर्rucirвкуса
द्योतिताdyotitāявление.
Литературный перевод

Итак, уставная преданность показана. А что где-то описывается превосходство величия одного её члена, а в ином месте — другого, — это по различию той и той веры и ввиду расцвета того и того влияния; взаимного противоречия тут нет: ведь и у лекарств такое же бывает по различию принимающего.

Затем рагануга. Рага — это природная любовь мирского человека, состоящая из преизбытка желания соединиться с предметом, как у глаз и прочего к красоте. Такая же у преданного и к шри Бхагавану называется рагою. И она видится многообразной по различию уточнений — в «у кого я дорогой, Я, сын, друг, гуру, доброжелатель, желанное божество» и далее. «Дорогой» — как у Его возлюбленных; «Я», в облике высшего брахмана, — у шри Санаки и прочих; «сын» — у шри владыки Враджа и прочих; «друг» — у шри Шридамы и прочих; «гуру» — у шри Прадьюмны и прочих; «доброжелатель» — у родственников, ибо он один для них многообразен: кому брат, кому двоюродный по матери, кому свойственник; «желанное божество» — у Его слуг, шри Даруки и прочих, как известно. А то настроение, что родилось у Рудры к шримати Мохини, не принято: о нём не сказано, и такое настроение он принял, будучи обморочен майею.

Итак, когда природная рага получает особенность через уточнение настроения, признак которого — то и то самомнение, — преданность, побуждаемая тою и тою рагою и состоящая по преимуществу из слушания, воспевания, памятования, служения стопам, поклонения и поднесения себя, у них называется рагатмика-бхакти. И она, будучи волною в Ганге преданности, достигаемой и имеющей признаком рагу, есть именно достигаемое, а не входит в этот раздел о средстве; потому излагается рагануга.

У кого к той особой раге родился именно вкус, а не сама особая рага, — у того, чей хрусталь-самоцвет сердца расцвечен отблеском луча той луны-раги, рождается вкус и к чинам такой рагатмика-бхакти, слышанным из писания и прочего. И тогда у него начинается та, что следует вкусом за тою рагою, — рагануга. У некоторых она зовётся «неуставною», ибо движется одним вкусом, а не побуждением устава. И не следует говорить, будто у неподвластного уставу преданности не бывает: здесь слышится «Обычно молчальники, о царь, отвратившиеся от устава и запрета, стоящие в бескачественном, услаждаются пересказом качеств Хари». Потому преданность пути устава, требуя устава, слаба; а эта движется самостоятельно и должна быть знаема сильною. Оттого и признак её рождения дан через нерасположение ни к чему, кроме преданности: «Она, возрастая у верующего, творит у человека бесстрастие к иному и скоро даёт уход всех страданий тому, кто блажен памятованием стоп Хари». «Она» — прежде названная мысль, взятая сказанием, то есть вкус к Нему; таков смысл. И по нетребовательности к уставу надо знать отличие этих двух от прежних рабства и дружества; так и сказано: «то считаю изученным высшим». Оттого и порядок, сказанный уставом, в ней не слишком чтим, а чтим именно порядок, слышанный у рагатмики.

А вкус к рагатмике — как: «Доброжелатель, дражайший, владыка и Я воплощённых — вот он; купив его собою, я услаждаюсь им, как Рама». Здесь подразумевается: установив природными свойствами сердечности и прочего, что мужем Он является по природе, — что у иного мужем бытие условно. В ином случае единство — искусственное: «С мужем единство она обрела, ибо держала обет чару, мантры и возлияния», по прибавлению к Чхандогье; а в том Параматмане — по самой природе: таково намерение и слова «Я». И хотя мужем Он является в Нём неприобретаемо, — всё же, купив его особо собою как ценою, — как и всякая иная дева поднесением себя в свадьбе принимает кого-то мужем, — приняв Его таким настроением, я услаждаюсь с ним, столь пленительным обликом, как Рама, Лакшми. Так явлен собственный вкус Пингалы к её раге.

Версия

062a85909a75 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами