इयं च कीर्तनाख्या भक्तिर् भगवतो द्रव्यजातिगुणक्रियाभिर् दीनजनैकविषयापारकरुणामयीति श्रुतिपुराणादिविश्रुतिः । कलौ च दीनत्वं, यथा ब्रह्मवैवर्ते— अतः कलौ तपोयोगविद्यायाज्ञादिकाः क्रियाः । साङ्गाः भवन्ति न कृताः कुशलैर् अपि देहिभिः ॥ इति । अत एव कलौ स्वभावत एवातिदीनेषु लोकेष्व् आविर्भूय तान् अनायासेनैव तत्तद्युगगतमहासाधनानां सर्वम् एव फलं ददाना सा कृतार्थयति । यत एव तयैव कलौ भगवतो विशेषतश् च सन्तोषो भवति, तथा चैवोत्तमं लोके तपः श्रीहरिकीर्तनम् । कलौ युगे विशेषेण विष्णुप्रीत्यै समाचरेत् ॥ इति स्कान्दचातुर्मास्यमाहात्म्यवचनानुसारेण । तद् एवम् आह— कृते यद् ध्यायतो विष्णुं त्रेतायां यजतो मखैः । द्वापरे परिचर्यायां कलौ तद् धरिकीर्तनात् ॥ इति । यद् यत् कृतादिषु तेन तेन साधनेन स्यात्, तत् सर्वं कलौहरिकीर्तनाद् भवतीति । अन्यत्र च— ध्यायन् कृते यजन् यज्ञैस् त्रेतायां द्वापरेऽर्चयन् । यद् आप्नोति तद् आप्नोति कलौ सङ्कीर्त्य केशवम् ॥ इति । ॥
iyaṁ ca kīrtanākhyā bhaktir bhagavato dravya-jāti-guṇa-kriyābhir dīna-janaika-viṣayāpāra-karuṇā-mayīti śruti-purāṇādi-viśrutiḥ | kalau ca dīnatvaṁ, yathā brahma-vaivarte— ataḥ kalau tapo-yoga-vidyā-yājñādikāḥ kriyāḥ | sāṅgāḥ bhavanti na kṛtāḥ kuśalair api dehibhiḥ || iti | ata eva kalau svabhāvata evātidīneṣu lokeṣv āvirbhūya tān anāyāsenaiva tat-tad-yuga-gata-mahā-sādhanānāṁ sarvam eva phalaṁ dadānā sā kṛtārthayati | yata eva tayaiva kalau bhagavato viśeṣataś ca santoṣo bhavati, tathā caivottamaṁ loke tapaḥ śrī-hari-kīrtanam | kalau yuge viśeṣeṇa viṣṇu-prītyai samācaret || iti skānda-cāturmāsya-māhātmya-vacanānusāreṇa | tad evam āha— kṛte yad dhyāyato viṣṇuṁ tretāyāṁ yajato makhaiḥ | dvāpare paricaryāyāṁ kalau tad dhari-kīrtanāt || iti | yad yat kṛtādiṣu tena tena sādhanena syāt, tat sarvaṁ kalauhari-kīrtanād bhavatīti | anyatra ca— dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṁ dvāpare'rcayan | yad āpnoti tad āpnoti kalau saṅkīrtya keśavam || iti | ||
А эта преданность, зовомая воспеванием, состоит из безбрежного сострадания Бхагавана, единственный предмет которого — убогие люди: убогие веществом, родом, качеством и действием; таково свидетельство шрути, пуран и прочего. А убожество в кали — как в Брахма-вайварте: «Оттого в кали подвиг, йога, знание, жертва и прочие действия, даже совершаемые умелыми воплощёнными, не бывают со всеми членами». Оттого она, явившись в кали среди людей, по самой природе весьма убогих, и давая им без всякого усилия весь плод великих средств тех и тех веков, делает их достигшими цели. Оттого именно ею в кали бывает и особое довольство Бхагавана, — по речению из славы чатурмасьи в Сканде: «Высший подвиг в мире — воспевание шри Хари; в кали-век пусть особо совершают его ради любви Вишну». Это он и говорит: «Что в крита — у созерцающего Вишну, в трете — у чтущего жертвами, в двапаре — в прислуживании, то в кали — от воспевания Хари». То есть: что получалось бы в крита и прочих тем и тем средством, всё это в кали бывает от воспевания Хари. И в ином месте: «Что обретает созерцающий в крита, чтущий жертвами в трете, почитающий в двапаре, — то обретает в кали воспевший Кешаву».
df1434419b9d · опубликовано 21 сент. 2026 г., 00:52:07 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Век назван худшим — и потому средство дано самое дешёвое: не снисхождение к слабым, а расчёт на то, что у них ничего другого и не осталось.